REKLAMA

37 lat temu Wałęsa otrzymał pokojową nagrodę Nobla

Powrót do przeszłości
Data emisji:
2020-10-05 22:00
Prowadzący:
Czas trwania:
51:35 min.
Udostępnij:

Wczesnym rankiem, tuż po siódmej rano, Lech Wałęsa wyjeżdża z Gdańska. Za nim jadą zagraniczni korespondenci. Ten dzień wszyscy spędzą we wsi Kaszuba. Lech najpierw łowi ryby, potem idzie z przyjaciółmi na grzyby. Zbierają zielonki. Dziennikarze kręcą się w pobliżu. Są wciąż czujni. Mija południe. Wreszcie podbiega do Wałęsy reporterka "Deutsche Welle". - Ma Pan Nobla! - krzyczy. Rozwiń »

Lider „Solidarności” jest spokojny. Rusza z powrotem do domu.
Kiedy dociera na Zaspę, widzi tłum wiwatujących ludzi, bo wieść szybko się rozeszła. Do mieszkania wnoszą go na rękach. Gdańsk fetuje do późnych godzin nocnych.

Jest 5 października 1983 roku. Zwiń «

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
wczesnym rankiem tuż po siódmej rano Lech Wałęsa wyjeżdża z Gdańska, zanim zjadą zagraniczni korespondenci ten dzień wszyscy spędzą we wsi Kaszuba Lech najpierw łowi ryby potem idzie z przyjaciółmi na grzyby zbierają Zielonki dziennikarze kręcą się w pobliżu są wciąż czujni mija południe wreszcie podbiega do Wałęsy reporterka Deutsche Welle ma pan Nobla krzyczy lider Solidarności jest spokojny rusza z powrotem do domu, kiedy dociera na zaspę Wici tłum wiwatujących Rozwiń » ludzi, bo wieść szybko rozeszła do mieszkania wnoszą go na rękach spodziewano się takiego werdyktu liczono na niego Wałęsa uznaje noblowskiej, czyli to wyrazicielem tęsknoty za wolnością pokojem jego starania o zapewnienie robotnikom prawa do zakładania własnych organizacji są ważnym wkładem na rzecz uniwersalnych praw ludzkich wysiłek Wałęsy jest zarówno natchnieniem jak i przykładem komunistyczne władze są wściekłe tyle wysiłku tyle zabiegów by skompromitować Wałęsę i nic Jerzy Urban kwituje sprawę krótko to niewielki epizod w antypolskiej i antykomunistycznej krucjacie rzecznika rządu słuchają tylko najgorliwsi członkowie PZPR w Gdańsku zaś fetuje do późnych godzin nocnych jest 5października 1983 roku powrót do przeszłości w poniedziałki po dwudziestej drugiej zaprasza Karolina Lewicka jest z nami prof. Andrzej Friszke Polska Akademia Nauk dobry wieczór panie profesorze dobry, lecz 5października 1983 roku komitet Noblowski ogłosił, że pokojowa nagroda Nobla zostaje przyznana Lechowi Wałęsie rzecznik prasowy rządu Jerzy Urban nie omieszkał wypowiedzieć rzecz jasna na ten temat stwierdził, że polskie społeczeństwo ma o wiele większe problemy i większe zmartwienia niż kolejna regionu wskazało Śliwą iść tym razem firmowana z Oslo nazwał to co się wydarzyło niewielkim epizodem w antypolskiej i antykomunistycznej krucjacie ponadto stwierdził, że nagroda to zapłata dla ludzi, którzy działają na szkodę kraju to była oficjalna wersja oficjalny komunikat skierowany do obywateli do opinii publicznej także międzynarodowej, ale oczywiście w głębi ducha władze komunistyczne były po prostu wściekła no tak wściekłe i jednocześnie trzeba powiedzieć, że już od ponad roku podejmowały próby niedopuszczenia do tej sytuacji, bo o tym, że Wałęsa może dostać nagrodę Nobla władze PRL dowiedziały się ze wywiadu z wywiadu dzięki wywiadowi peerelowskie mu no i więcej w połowie czy nawet jeszcze przed połową roku osiemdziesiątego drugiego w czasie stanu wojennych i podjęto działania operacyjne, żeby uniemożliwić wymierzone w Lecha Wałęsy w zasadzie my sporo wiemy, a z drugiej strony nie tak wiele wiemy o tych działaniach operacyjnych dlatego, że to od razu trzeba na wstępie powiedzieć ta, jakby postępowanie komitetu Noblowskiego dokumentacja poprzedzająca przyznanie nagrody Nobla to są materiały nie udostępniane to są materiały poufne i w gruncie rzeczy mało wiemy o tym co do komitetu Noblowskiego docierało no ale coś niecoś wiemy, zwłaszcza z tych działań władz no bo pozostały rozmaite inne ślady, które pozwolą o tym opowiedzieć już w osiemdziesiątym drugim roku tak jak pan profesor powiedział dyrektor departamentu pierwszego MSW, czyli właśnie wywiadu Fabian Dmowski informował, że zainicjowana przez środowiska wrogiej emigracji politycznej kampania na rzecz przyznania Lechowi Wałęsie pokojowej nagrody Nobla zyskuje poparcie niektórych prawicowych kół na Zachodzie i organizacji prezentujących zdecydowanie antypolskie stanowisko jak rozumiem działania władz, które miały temu zapobiec by Wałęsa Nobla otrzymał były zarówno oficjalne mówimy o poziomie Ministerstwa Spraw Zagranicznych jak i nieoficjalne, czyli służba bezpieczeństwa były działania zakulisowe m.in. np. wysłanie do członków żyli Noblowskiego dokumentów, które miały kompromitować Wałęsa tak jest, ale zanim, zanim do tego dojdziemy powiedzmy sobie rzecz najważniejszą chyba, skąd pomysł przyznania Wałęsie nagrody Nobla Otóż no to jest oczywiście reakcja światowej opinii publicznej nie tylko emigracji polskiej, ale także wielu związków zawodowych stowarzyszeń społecznych ludzi, którzy sympatyzowali z Solidarnością no i zderzyli się, żeby była stanem wojennym prawda ze stanem wojennym w Polsce internowaniem wielu działaczy internowanie Lecha Wałęsy danie nagrody Nobla była, jakby odpowiedział na ten stan rzeczy, ale też uwaga była też odpowiedzią na to, że ten wielki masowy ruch Solidarności wielkim stopniu również za sprawą Lecha Wałęsy był ruchem pokojowym to była pokojowa nagroda Nobla, która też miała wyrażać szacunek podziw uznanie dla tej metody walki walki bez przemocy walki bez rozlewu krwi walki o wolność to była okoliczność, jakby naczelna, która prowadziła wstecznie do przyznania Wałęsie nagrody Nobla no, a okoliczność po stronie władz PRL-u była taka, że one zmierzały do zniszczenia i autorytetu i dobrej pamięci Solidarności sam stan wojenny, jakby miał tylko umożliwić zniszczenie legendy Solidarności także zniszczenie Lecha Wałęsy i te działania, który za chwilę będziemy dokładnie mówić są podporządkowane temu ogólnemu celowi bywają zniesławić skompromitować, żeby nigdy ten ruch już nie mógł podnieść to omówimy te działania władz jeśli mówimy o tym tutaj płaszczyźnie oficjalnej między nimi już we wrześniu 81003. roku MSZ zleciło polskim dyplomatom w Oslo złożenie wizyty na wysokim szczeblu mieli w rozmaitych ważnych miejscach jak rozumiem ministerstwach Akcept akcent chować postępującą w PRL-u normalizację sytuacji toczący się rzekomo szeroki dialog społeczno-polityczny, czyli sumować tę propagandę, którą przygotowano w kraju tak to jest kierunek działania Ministerstwa Spraw Zagranicznych, które miały świat przekonać, że w Polsce sytuacja całkowicie wraca do normy Solidarność jest historią i nie będziemy do tego wracać natomiast dużo ważniejsze są działania propagandowe podejmowane w kraju przede wszystkim przypuszczam, że jeszcze słabo zbadane także jako inspirowane przez dla nich przez niektóre dla niektórych kół na Zachodzie, żeby tamta propaganda też gdzieś pojawiała no, które zmierzały do pokazania Solidarności jako organizacji kontrrewolucyjnej organizacji, która chciała zburzyć spokój w Polsce, która mogła prowadzić do wojny domowej i władze PRL prawda, ogłaszając stan wojenny zapobiegł wielkiemu nieszczęściu, które w Polsce by się potoczył ci dyplomaci, którzy byli wysłani przez MSZ właśnie mieli akcentować, że przyznanie nagrody Wałęsie będzie politycznym aktem poparcia dla sił ekstremalnych w Polsce także takie, ale to co jest bym powiedział najciekawsze w gruncie rzeczy i czym się mamy właśnie do czynienia dzisiaj niestety to jest operacja służb bezpieczeństwa zmierzająca do skompromitowania Lecha Wałęsy i pokazania go jako agenta służb specjalnych w tym celu jeszcze chyba, zanim sprawa noblistka stała się ważna, bo mówimy o kwietniu 80 tego drugiego roku kwietniu osiemdziesiątego drugie roku służba bezpieczeństwa wydobywa z jego teczki, którą poznaliśmy parę lat temu jako przechowywano w szafie gen. Kiszczaka z tej teczki wydobyła 1 dokument ze stycznia 71001. roku mający przekonać czytelnika, że Lech Wałęsa jest informatorem służb bezpieczeństwa dołączyła do tego 2 pokwitowania pieniędzy dołączyła do tego taki sporządzony najprawdopodobniej w samym MSW takich do tak tak artykuł odezwę podpisana Mieszko 24 mówiła między sens tej ty tego był taki między, że właśnie o to okazuje się kim jest Wałęsa wiadomo to stary agent bezpieki prawda itd. coś takiego ten TEN-T tej treści to było i to pod zrobiono taki pakiet z tego małej kilku stronicowy podrzucono Annie Walentynowicz do obozu internowanych Anna Walentynowicz przeczytała i uwierzyła, że Wałęsa rzeczywiście agentem i zacięła się, że tak powiem od tej pory historia no tych wszystkich właściwie ataków bardzo ostrych Walentynowicz na Wałęsę tych oskarżeń tak w zasadzie nie zaczęła, bo nasz wcześniej takie rządy takie wysuwały oskarżenia jeszcze przed 13 grudnia, ale dostawy wody do ręki i od tej pory właśnie mamy to wojny, która się toczy prawda, którą toczy po śmierci Walentynowicz Andrzej gwiazda to wszystko jest z tego pakiet ze służby bezpieczeństwa z kwietnia 80 tego drugiego roku wiadomo, że ten pakiet został jeszcze podrzucony co najmniej w 1 miejscu zupełnie innym, a mianowicie w Bydgoszczy Markowi Mądrzejewskiego związane mu z podziemiem Solidarności na tym terenie i najwyraźniej służba bezpieczeństwa liczyła na to, że Mądrzejewski jako powiązane prywatnie towarzysko z kręgiem warszawskiej Solidarności z Mazowszem na datę tej sprawie tak tym rozgłos tutaj weźmy w kierunku Warszawy Bujaka itd. ale Mądrzejewski na to nie poszedł ten pakiet podrzucono w czasie rewizji w jego domu zrobił awanturę po też to podrzucone złoży odpowiednie zeznanie prokuratorowi, którym do, którego tam zaprowadzono no i dostateczną wyrok więzienia za to natomiast cała sprawa właściwy staż jawna niejako jawna w kręgu tak pewne nadrzędne Prokuratorii służby bezpieczeństwa po kuratora zada pytania biuro darzy MSW czy takie dokumenty tajne rzeczywiście zostały wykradzione od 2 i tak dal to była taka powiedział afera można powiedzieć zamkniętym kręgu jej pierwszy od pierwsze ETA etap drogi to jest, kiedy się okazało, że właśnie jest niebezpieczeństwo, że Wałęsa może dostać Nobla wówczas zdecydowano w biurze studiów MSW za chwilę o tym komórce 2 słowa, żeby te materiały, o których mówimy, a może jeszcze jakieś inne tego właśnie nie wiemy, bo nie znamy tej dokumentacji komitetu Noblowskiego podrzucić do komitetu Noblowskiego i także do ambasady Norwegii może być tak powiem pokazać, że na komórkach chcecie nagrodzić wszystko jest nasz człowiek nasz agent, a wy chcecie dać Nobla taka mniej więcej miało być przesłanie tego wszystkiego i to operację przeprowadzono to operację przeprowadzono na okazała w miarę skuteczna po osiemdziesiątym 0202. roku, dlatego że po osiemdziesiątym drugim roku komitet Noblowski nie zdecydował się dość tej nagrody już wtedy to nazwisko Wałęsy padało tak jest jak było traktowane jest bardzo poważna kandydatura osiemdziesiątym drugim roku no, więc ta operacja tak powiem wyhamowała kandydaturę Lecha Wałęsy powiedziałem biurze studiów o tym się mało wie warto o tym wiedzieć to była bardzo specjalna komórka służby bezpieczeństwa powołana do jakoś na progu stanu wojennego w zasadzie ona zgromadziła bardzo doświadczonych pracowników tejże służby bezpieczeństwa i miała cele dywersyjne właściwie to był rodzaj dywersji, która miała rozwalać Solidarność rozwalać opozycję nie tylko, że tak premią penetrować i zbierać informacje będzie przeprowadzać aresztowania jakiś działaczy tylko miała doprowadzić do zniszczenia przez prowokację pracownikiem tej komórki tej tego biura studiów został Eligiusz Naszkowski to było po osiemdziesiątym pierwszym roku przewodniczący regionu Piła Solidarności pozyskany jako agent w osiemdziesiątym pierwszym roku to już na pewno był agentem historia jego prawda agenturalność ma swoją nie będziemy w to wchodzić w karierze osiemdziesiątym pierwszym był agentem był czynny został tak tym ściągnięty do tego biura studiów jako specjalista prawda, który doskonale orientuje w Solidarności w układach wewnętrznych itd. no i był m.in. uczestnikiem wiemy o tym, chociaż bez szczegółów tej operacji dostarczenia tych materiałów ambasady Norwegii no i do komitetu Noblowskiego myto wszystko co ja tutaj państwu opowiada mi pani w tym wątku, który do tej pory mówiłem my to wszystko wiemy, dlatego że ciężarna kostki po osiemdziesiątym czwartym roku chyba piątym teraz nie jestem pewny uciekł z Polski nagle nagle on popadł tam w niełaskę uciekł z Polski do tej pory właśnie nie wiadomo jak został wysłany do Moskwy i w Moskwie miał pojechać do Mongolii szat w na Okęciu do samolotu tylko nie wyszedł w Moskwie zniknął po prostu i ta sprawa wywołała popłoch wręcz w MSW i wewnętrzne śledztwo w ramach tego wewnętrznego śledztwa wszystkich pracowników biura studiów MSW, którzy mieli do czynienia ze sprawą Wałęsy Nobla dla Wałęsy posadzono w 1 sali 1 dnia i każdy miał napisać co wie na ten temat ręcznie ręce co my wiemy dzisiaj norma wiemy właśnie to co państwo tutaj streszcza co jest tak powiem przechowywane w IPN-ie odpowiedniej teczce Otóż właśnie relacje to chyba tak trzeba nazwać wyjaśnienia relacje wszystkich ludzi, który w tej sprawie coś mieli do czynienia to nie było także to były bardzo duże szczegóły, ale kilku funkcjonariuszy m.in. niejaki Styliński major zdaje mi się no stosunkowo najdokładniej opisać, ale także Burak paru innych ani w tym uczestniczyli opisali też rolę właśnie tego na szkockiego i mieli odpowiedzieć gen. Kiszczakowi czy innym prawda jak wielkie szkody może ponieść wywiad czy służba bezpieczeństwa z tytułu tego, że nasz Polski no ma jakieś tajemnice nagle znalazł się poza naszym zasięgiem w związku z tym te tajemnice musieli ujawnić wewnętrznym śledztwie, żeby można się było przygotować ewentualne przeciwdziałanie i stąd myślę tak powiem wiemy o tej operacji zarówno z osiemdziesiątego drugiego wobec Walentynowicz i Mądrzejewskiego, jaki właśnie tych operacjach wokół komitetu Noblowskiego, żeby skompromitować Lecha Wałęsy, a czy wiemy co się stało z zaginionym Naszkowski im nie nie wiemy wiemy, że żyje wiemy, że żyje wiemy, że nie przebywa w Polsce wiemy to było pisane w Rzeczpospolitej był obszerny artykuł najwięcej to nie jest żadna wielka tajemnica kosztu w prasie opisywane, jakby nie pamiętam tych szczegółach natomiast sam Raczkowski jest nieuchwytny od od wielu lat nie żyje w tej chwili, ale w każdym razie 34 lata temu żył wiadomo, że istniał, ale chyba nie utrzymuje z nikim kontaktów no oczywiście był taki moment, żeby poszukiwany przez prokuraturę IPN w związku z oskarżeniami, które pod adresem Wałęsy zostały wysunięte tam było śledztwo no ale prokuratora doszła do wniosku, że nie jest w stanie ustalić miejsca pobytu rozumiem, że tyle sił środków Energi po to, żeby zablokować pokojową nagrodę Nobla dla Wałęsy, bo władza doskonale zdawała sobie sprawę, jakie będą tego konsekwencje Stanisław Ciosek po latach już przyznawał, że przyznanie Nobla było dla woła się rzecz jasna było dla obozu władzy wręcz katastrofą, bo od tego momentu sam Wałęsa Solidarność stały się jak to Ciosek ujmował wartością ogólnoświatową, a nie tylko lokalną także pana koledzy historycy czy prof. Antoni Dudek czy prof. Andrzej Paczkowski zwracali uwagę na ten fakt, że to też, o czym pan profesor mówił na samym początku, że ten proces wygaszania pamięci o Wałęsie zamieszczania Wałęsy zamieszczania Solidarności tak, żeby to wszystko jakoś się tak samo o siebie zwinęła też został zastopowany, bo ta nagroda dała i Wałęsie Solidarności nową energię tak jest tak jest dała nową energię dała dała poczucie, że tak powiem wartości dumy, ale jak powiedział jak daleko nie skończyłem mówić o tych rachunków Wałęsy, które poprzedzały oblata, jeżeli to jest 1 wątek to jest właśnie wprost wymierzonych komitet Noblowski drugi wątek, w którym się mało wie to jest taki, że po zwolnieniu Wałęsy 8listopada 80 tego drugiego roku z internowania w Arłamowie pozwolę zacytować, bo gen. Kiszczak, który był tam Wałęsy ostatecznie od podjął decyzję, żeby Wałęsę zwolnić na posiedzeniu biura politycznego jednakowo odpowiedział tak Wałęsa nie zmienił się jest to mały człowiek żulik Lis chytry człowiek chce oszukać partnera będziemy mieli z nim kłopoty tak podsumował Kiszczak fakt zwolnienia Wałęsy i no właśnie kłopoty jak z nim walczyć Otóż w kierownictwie państwowym tak to nazwę, bo mam namyśli nie tylko partie nie tylko Jaruzelskiego Kiszczaka, ale również nadzorcą atakują aparatu sprawiedliwości prokurator generalną naczelną prokuraturę wojskową jej szefów istniał problem co dalej z Wałęsą Otóż ten pion represyjną prokuratorski obstawał za tym, że Wałęsa trzeba posadzić do więzienia w tym czasie bowiem podjęto decyzję akurat polityczną i prokuratorską zarazem o aresztowaniu to jest grudzień 80 drzewa aresztowaniu kilku przywódców Solidarności postawieniu przed sądem zarzutem próby obalenia przemocą ustroju PRL wtedy do więzienia został przeniesienie internowani tacy jak Rulewski gwiazdami Karol Modzelewski Marian Jurczyk no i 7 osób w sumie i potoczyła się przygotowania do procesu no i teraz tak ci wymienieni przeze mnie idą do więzienia będą sądzeni w procesie Wałęsa nie tego nielogiczne no właśnie to, że to nielogiczne, że tak nie może być akcentowała prokuratura część aparatu MSW tzw. beton partyjny, licząc na to, że Jaruzelski pęknie i w końcu zgodzi na to, żeby Wałęsę wsadzić też postawić przed sądem, dlaczego Jaruzelski nie chciał jednak sadzić mającej postawić przed sądem no właśnie poniekąd dlatego samego powodu, jakiego nie chciał, żeby dostała nagrodę Nobla, bo dążyli oni do tego, żeby tej Solidarności, a zwłaszcza o Wałęsie jak najmniej mówić jak najmniej słychać było, żeby ludzie się od zwyczaj, że taki ktoś jest ważny, żeby rozbić ten mit i po prostu niech ludzie zapomną jak go wsadzili do więzienia oskarżyli go budowali dokłada dokłada i dlatego że tak Pm z punktu widzenia politycznego to ta operacja posadzenia do więzienia Wałęsy była nieskuteczna, a z punktu widzenia twardych zwolenników represji była konieczna i ten spór w gruncie rzeczy pomiędzy można być miękkimi twardymi będzie się toczył w naczelnych władz PRL-u do połowy 81003. roku w gruncie rzeczy i może nawet dłużej w gruncie rzeczy Nobel przecina auto już o tym potem nie było od, o czym dyskutować nowe dla Wałęsy przecina nikt nie wyobraża, że można podstawić wały, ale rata Nobla przed sądem to to zamykało w ogóle sprawy w gruncie rzeczy zamknęło sprawę tego procesu czyli jakby Nobel dał Wałęsie immunitet dała się immunitet drugi, bo pierwszy immunitet domu papież to też o tym pamiętać, że przecież w czerwcu roku osiemdziesiątego trzeciego był w Polsce Jan Paweł II to jest druga pielgrzymka do Polski papież jeszcze przed pielgrzymką bardzo wyraźnie podkreślał tej korespondencji z władzami Jaruzelskim zresztą sprawę więźniów politycznych ani nie być uwolnieni, jakoby starał się wiązać swoją pielgrzymkę do Polski z żądaniem no to jest złe słowo, bo papież żądał, ale wyraża głęboką nadzieję, bo wszyscy wiedzieć, że to żądanie, że problem więźniów politycznych w Polsce będzie minimalizowane tak i ludzie odzyskają wolności tak, ale ja, ale też akcentował osobno taktem Lecha Wałęsy jako postać, z którą chciał się spotkać przecież władza o tym wiedziały, że chce spotkać z Wałęsą i były tym skrajnie oburzony tam odbywały się pewne zmiany takiej korespondencji i opinii noży papież odstąpił od tego zamiaru jednak Jan Paweł II nie odstąpił i ostatecznie już po przybyciu do Polski pierwszego dnia wizyty w rozmowie z Jaruzelskim wymusił namówił go no nie wiem nie wiem jego słowa użyć, ale na razie pierwszego dnia w czasie tej rozmowy 4 oczy nie zapisane nie notowanej uzyskał też bywało, że Jaruzelski zgodził się na spotkanie papieża z Wałęsą no i w tym momencie doszło do tego spotkania dojdzie 23czerwca Noto od tego momentu właśnie też trudno było mówić o tym, żeby osoby, którą papież osobiście spotkał teraz postawić przed sądem w gruncie rzeczy te działania blokowały apetyty do tych twardogłowych właśnie, którzy będą chcieli zrobić duży proces Solidarności łącznie z Wałęsą także jak mówię nagroda Nobla zamykała tę sprawę od tej pory wiadomo było, że to już nie ma najmniejszego sensu największe możliwości, że byłoby wypowiedzenie brutalne takie całemu światu i i komitetowi noblowskiemu no to już nikt w ogóle nie uważał w miarę rozsądny po stronie władzy to w ogóle możliwe temat zgasł skoro pan profesor wspomniał o pielgrzymce Jana Pawła II chciałabym zapytać w ogóle to był za rok, bo chcący osadzić tę nagrodę Nobla dla Lecha Wałęsy w pewnym kontekście notowała takie najważniejsze wydarzenia roku osiemdziesiątego trzeciego z 1 strony Anna Walentynowicz, która dostaje wyrok za działalność opozycyjną 1,5 roku w zawieszeniu jest kwiecień maj milicjanci katują na śmierć Warszawskiego licealistę Grzegorza Przemyka sąd wojskowy skazuje zaocznie na śmierć Zdzisława Najdera i szefa sekcji polskiej Radia wolna Europa z Monachium w czerwcu jest pielgrzymka Jana Pawła II w lipcu natomiast zniesienie stanu wojennego po 586 dniach podziemny tygodnik Mazowsze komentuje ze stanu wojennego trąbiono stan kryzysu praktycznie wszystko zostało po staremu, jaki to był czas tak generalnie dla polskiej Rzeczypospolitej ludowej no właśnie kryzysu bardzo ciężkiego kryzysu on miał już tak wiele wymiarów to znaczy zacznie ma także okres gospodarczy był to to jest czas prawda bardzo głębokiego kryzysu gospodarczego odczuwanego przez ludzi wszystko jest na kartki nie ma wielu towarów życie codzienne jest bardzo trudne to jest raz 2 to jest czas kryzysu po klęską owe to znaczy 80 drugi to jest jeszcze rok przez szereg miesięcy ludzie Solidarności mieli nadzieję na to, że szybko odwrócić te wydarzenia, że wielkie manifestacje liczne strajki przygotujemy strajk generalny i na władze wymusiły przywrócenie Solidarności 803 rok te nadzieje już niema wiadomo, że to będzie na długo, że będzie na długo te represje one może nawet nie są aż tak drastyczne jak z wymienionych przez pani przykładów wynika, ale oczywiście są jest kilkaset ludzi kilkuset ludzi w więzieniach za ulotki za strajki, za jaką drukarzy jako kolporterzy no ale władza w lipcu 81003. roku decyduje się, jakby na zrobienie kroku wstecz i ogłasza amnestię przypominam lipiec 83 okazji zniesienia stanu wojennego ogłoszono amnestię i w zasadzie wypuszczono prawie wszystkich więźniów politycznych zostawiono tylko tych najbardziej znany skazany na najwyższe wyroki typu Frasyniuk czy 3 właśnie ci wymienieni przeze mnie przywódcy, który szykowano na proces Solidarności ludzie KOR-u przywódcy KOR-u czy przywódcy KPN ci zostali więzień natomiast pozostałych zwolniono co nie znaczy, że od następnego dnia nie zaczęto zamykać znowu za drukowanie bibuły za rozpowszechnianie bibuły za kontynuowanie działalności podziemnej itd. w związku z tym był to czas, kiedy represje były codziennością można powiedzieć każdy, kto uczestniczył w działaniach opozycyjnych podziemnych albo miał takich znajomych, bo mógł prawda pójść do kogoś na kolację albo pojechać gości tam się zatrzymać rano przyszła bezpieka bym się gęsto tłumaczyć albo poszedł siedzieć to wszystko było częścią tak pełen życia tamtego czasu i no i to odbywało się wszystko w tych warunkach takiego 1 słowem poczucia klęski poczucia przegranej bitwy temu też towarzyszą nastroje zniechęcenia wielu ludzi, a innych rośnie determinacja zależy, jaka to jest osobowość i te sprawy, o których tutaj mówimy to znaczy wizyta papieża najpierw i potem ten Nobel dla Wałęsy one są bardzo istotnym czynnikiem takiego dźwignię czasie z tego poczucia klęski dające jakiś nadzieje jakieś poczucie, że tak powiem, że może jeszcze przyjdą dobre dni Nobel zostaje przyznane wszyscy ludzie życzliwi Wałęsie Solidarności bardzo się z tego cieszę są i nagrody trzeba odebrać Lech Wałęsa wie od samego początku, że nie może się panią wybrać Pogoni wpuszczą z powrotem ta dokładnie dokładnie jedno on dzieli się tego nie powiedział, ale to trzeba było kalkulować najwygodniejszym dla władzy ruchem byłoby nie wpuścić Wałęsy z powrotem do Polski, a jeszcze idealne by było jak sam chciał wyjechać z Polski no to wtedy w ogóle byłby koniec z Solidarnością w związku z tym on no nie decyduję, żeby wyjechać z kraju Danuta Wałęsa razem z 13 letnim synem Bogdanem odebrała 10grudnia pokojową nagrodę Nobla przyznaną Wałęsie też duży taki to zupełnie na marginesie takie kuriozalne w dniu wylotu Danuty Bogdana z Okęcia lotnisko zostało podobno odcięto od świata na taras widokowy zamknięto, motywując to nagłym remontem na teren lotniska sprawdziłam wpuszczano tylko pracowników i pasażerów po sprawdzeniu tożsamości, więc tak rodem z Barei elitarnym albo oni byli ani byli też śmiesznie jak i w jakim sensie ci ci ludzie od stanu ja przypuszczam, że się bali dziennikarzy, którzy zrobią zdjęcia kręcą jakiś film jak Wałęsa Sowa prawda przechodzi przez kontrole celne i to gdzieś telewizję na Zachodzie pokażą na nieszczęście nieszczęście będzie popularyzacja Solidarności, więc lepiej zamknąć całe lotnisko, ale też się władza prócz tej śmieszności podjęła realne działania odwetowe np. było ochłodzenie stosunków z Norwegią był marsz, czyli oficjalne wystąpienie 1 państwa wobec drugiego zawierające protest wobec rządów tych państw zachodnich, które poparły polityczne motywy nagrody była akcja propagandowa przeciwko RFN podnoszono, że kandydaturę Wałęsy wysunął niemiecki Bundestag oczywiście były też inne organizacje, które zgłaszały jego kandydaturę np. międzynarodowa organizacja pracy była próba retorsji wobec Stanów zjednoczonych, więc jakoś próbowano się odwinąć tak na no to takie dosyć charakterystyczne dla dla tej propagandy właśnie pokazywanie, że o to wszystko wrogowie Zachodu ci prawo wydawcy zachodniej Niemiec rewizja niszczeje zwolennicy zimnej wojny wrogowie Polski spadkobiercy nie wiem hitlerowców czas to są wszystko chwyty dosyć typowe odwołujący się do różnych kompleksów w Polsce do różnych złej pamięci do nieufności i w końcu, że te, a cała te na Zachodzie miało żadnego znaczenia, ale miało tak jakoś tam po pierwsze, być od minięcia się jak pani słusznie powiedział, że musimy odpowiedzieć twardo tym naszym przeciwnikom wrogą, a z drugiej strony było próbą w dalszym ciągu budowania czarnej legendy Solidarności, bo ta kampania te różne rzeczy, które były w stanie wojennym mówione te plugastwa oszczerstwa to wymyślanie powiązania z wywiadami obcymi, a to właśnie niemieckimi rewizjonistów ta mi, a z, jakimi środa zawsze danymi nie wiadomo komu dziennikarzami zachodnimi budowanie takiego obrazu świata Solidarności z Zachodu było częścią tej propagandy tego wychowywania pewne pewnej kategorii ludzi przeciw Solidarności przeciw Zachodowi przeciw wolności przeciw prawda emigracji przeciwna przede wszystkim i wiązanie takie nacjonalistyczne komunistyczny węzeł totalitarny to jest w gruncie rzeczy tak taki język propagandy pojęć budowania poczucia wrogości obcości wobec Zachodu, który propaganda stan wojenny do bardzo ten szła jechała bawi nas cały czas tego używała przypominam słynne drzewo zdrady narodowej z osiemdziesiątego drugiego roku prawda takie plakaty rozwieszane na ulicach którymi na tym drzewie zdrady narodowej różne znane nazwiska Najder tutaj był pani wymieniała dotąd też tam było czymś Blumsztajn Cywiński czy Wałęsa był to nie pamiętam, ale nie raczej nie, bo to były panie też sami pamiętam to papierek swoje konary takie odchodzące grube grube gałęzie, na których pisano nazwiska jak wszystko zdrajcy wiadomo rada, bo są na Zachodzie, współpracując z Zachodem przeciwko patriotycznej władze stanu wojennego o 2 teksty chciałabym profesora zapytać o list Lecha Wałęsy, który odczytała w Oslo Danuta jego małżonka i przemówienie w imieniu noblisty, które zostało 11grudnia odczytane przez Bohdana Cywińskiego, czyli zastępcy Tadeusza mazowieckiego na stanowisku redaktora naczelnego tygodnika Solidarność pozwolę sobie przytoczyć fragment, żebyśmy wszyscy my słuchacze wiedzieli, o czym mówimy to najpierw notowałem słowa, które w Oslo czyta list pragniemy pokoju i dlatego nie pytaliśmy nie chwytamy za narzędzie siły fizycznej okiem sprawiedliwości dlatego jesteśmy wytrwali walce nasze prawa domagamy się wolności przekonań i dlatego niczyich sumień nie zniewala szliśmy i zniewalać nie chcemy natomiast 11grudnia to przemówienie brzmiało mniej więcej tak najłatwiej było mi powiedzieć, że nie jestem godzien tego wyjątkowego wyróżnienia, gdy jednak wspominam chwile, gdy wieść o nagrodzie rozeszła się po moim kraju te chwile wzruszenia powszechnej radości ludzi czujących, że nagrodzi tej moralnie duchowo uczestniczą to muszę powiedzieć, że traktuje te nagrody jako wyraz uznania, że ruch, któremu oddałem wszystkie swoje siły dobrze służą ludzkiej wspólnocie uważam, że wszystkie narody świata mają prawo do godnego życia wierzę, że prawa jednostek rodzin grup społecznych wcześniej czy później będą respektowane pod każdą szerokością poszanowanie praw człowieka obywatela w Polsce poszanowanie naszej tożsamości narodowej leży w interesie Europy bowiem w interesie Europy, że Polska spokojna, a polskie aspiracje do wolności zniweczyć się nie dadzą to są bardzo piękne bardzo mądre teksty nawiązujące do tego, o czym pan profesor mówił na początku, czyli do tej walki o swoje prawa prawa człowieka właśnie drogą pokojową bez przemocy ta tak no bo bo oczywiście te przemówienia oba dokumenty miały też walor dokumentów programowych nie tylko takich dokumentów związanych z uroczystością, ale w takich programowych podkreślających mimo zmienionej sytuacji w Polsce przez przemoc stanu wojennego wartość i przywiązywanie wielkiej wagi do tych do tych wartości do tych zasad którymi kierowała Solidarność to była szansa powtórzenia takiego powtórzenia, żeby to wybrzmiało na całym świecie, żeby to było dotarło do odbiorców z różnych zakątków globu no oczywiście się nasuwa pytanie, kto dokumenty sporządził no sprawa jest dosyć udział pół na zawsze była na czele nikt nie mówił prawda napisał, kto pisał tak, ale wiemy napisali to by równie Bronisław Geremek Tadeusz Mazowiecki to jest to jest ich tekst oni to sporządzili oni uzgodnili z Wałęsą treść tego wszystkiego to są de facto główni autorzy w sensie słowa, ale do też chodziło o to, żeby o tym, jakby za głośno, bo to nie chodziło, że autorzy powiedzieć, że to Wałęsa odczytał co napisali nie on rzeczywiście się z tym identyfikował było, że tak powiem człowiekiem tego ruchu głową tego ruchu przywódcą tego ruchu, ale wiadomo, że taki tekst prawda jak literacko tak skonstruowany jak pani przeczytała no nie Wałęsa pisał pisali tak Mazowiecki Geremek i i powiedziałbym, że to co jest ważne też, żeby o tym o tym mocno powiedzieć mimo różnych złych rzeczy, które siedziały pani wymieniła zabójstwo Przemyka ja tutaj wymieniłem szereg osób, które siedziały w więzieniach często bardzo dramatycznie były to losy w tych więzieniach Solidarność tak bym nie dała się zbić z tej drogi zrzucić tej drogi, czyli tej drogi pokojowej walki horyzontu przemian przewidywalnych i w jakim sensie łagodnych to znaczy, które mają tak bowiem dać wszystkim wolność Polsce przede wszystkim dać wolność, a nie być tak Pm zamienienie 1 przemocy na drugą przemoc ja to budżet tak nawet twardo powiem, bo to dzisiaj często jest podnoszony taki zarzut, że auto tak ważne taka walka z pozwolono tym czerwonym zamiast tutaj im prawda przyłożyć zamiast wrzucać butelki z benzyną jak niedawno słyszeliśmy to takie tylko metody pokojowe to to niemęskie no przepraszam bardzo to to ludzie, którzy tak mówią, że w ogóle nie rozumieją czym była Solidarność nie rozumieją na czym polegał sukces jej sława na cały świat jej dobra pamięć i wielka zasługa na szczęście tego typu postawy, które by się tak Pm wyraziły jakieś brutalnych działaniach na ulicach no nie trafiały do przekonania większości społeczeństwa i na szczęście nie trafiały do przekonania przywódców dzięki temu Polska nie mogła powiedzieć, że Wałęsa nie mógł powiedzieć, że ten tak pokojowa nagroda Nobla została zmarnowana w jakim sensie linie nie utrzymano tego pokojowego charakteru ruchu tego wolnościowego charakteru ruchu i on się ześlizgnął w kierunku jakich przemocy co niestety często się różnym rewolucjom ruchom rewolucyjnym zdarza w różnych zakątkach świata to fenomen Solidarności polegał na tym, że to był wielki ruch masowy ruch robotniczy ruch dach PE ma ludzi ludzi no nie niekoniecznie głęboko wykształconych ludzi często prostych, ale mających, że tak bardzo silne poczucie wagi potrzeby budowania siły pokojowymi metodami walki to jeszcze zapytam panie profesorze o ten konkretny dzień, czyli 5październik 81003. roku to też jest niesamowita historia Lecha Wałęsy chyba nosiło, bo oczywiście wszyscy oczekiwali tej informacji postanowił, że zaraz rano wyjechać z Gdańska do wsi Kaszuba koło Bytowa jest mniej więcej 100 km od Gdańska mieszkał tam znajomy kierował Henryka marzył la był tam stała spory zagajnik Sławomir Rybicki tak potem wspominał tamten dzień chciał chyba Lech Wałęsa rzecz jasna w momencie ogłoszenia decyzji komitetu Noblowskiego być sam z dala od działaczy polityków ludzi, którzy czekali na werdykt to nieprawda, że Lech dostał informację o Noblu, gdy łowił ryby było też wędkowania, ale wiadomość dotarła do niego, gdy zbieraliśmy Zielonki taki gatunek grzyba około czternastej przybiegła do nas dziennikarka Deutsche Welle powiedziała Lech ma Nobla informację podało radio niemieckie Wałęsa był spokojny mówił nie uwierzę dopóki sami usłyszy wrócił na podwórko, gdzie zaczęli podrzucać ciągle powtarzał, że nie wierzy potem ruszył z powrotem do Gdańska ta no tak no tak no i mówił też to jest nasza wspólna nagroda uznanie dla nas wszystkich, którzy chcemy iść do prawdy pokojową drogą przez porozumienie właśnie taki wyjazd ucieczka od tego wszystkiego pewnie chciał się trochę wyciszyć przepuszczam przypuszczam, że trochę wyciszyć chciał, że chcemy uniknąć sytuacji, że oblężone przez bardzo wielu dziennikarzy chciał też pewnie znaleźć się z dala od policji tajniaków, którym przez cały czas było toczone tam na tych Kaszubach trudno po prostu było nauczyć, że ta inwigilacja, jaka była na pewno, ale wciąż nie tak szczelna nie tak widoczna krótko mówiąc mógł żyć normalnie, a jak było podaniem tej informacji w mediach polskich, bo to mówiliśmy o tym, że radio niemieckie podały informację o nagrodzie Nobla dla Wałęsy, kiedy zdecydował się media polskie ten komunikat przekazać pani nie pamiętam nie pamięta wydaje mi się rzetelną taką informację, że radio z dnia następnego, że była chyba aż trudno ten wzmiankę w wiadomościach, ale nie wiem czy tego samego dnia też następnego oraz prawdopodobny i oczywiście tego nie pamiętam, ale nie pamiętam też polega na tym, że jest strasznie trudno oddzielić, dlatego że słucha się codziennie w zasadzie Radia wolna Europa albo Radia BBC znaczy i w związku z tym to się rozmywa trochę z całą pewnością większość społeczeństwa się dowiedziała od razu podała wolna Europa podało BBC sąsiedzi następnie przekazali tę wiadomość koledzy przyjaciele pracy tak władza nie mogła tego zignorować kompletnie natomiast czy to było podane od razu czy następnego dnia wtedy nie pamiętam, ale jakoś na pewno musiało być podane na gotowe nie sposób było aktem tego w ogóle nie podać natomiast oczywiście na pewno to nie pamiętam te, ale na pewno było to skorelowane z jakimiś mało przychylnym komentarzem, choć nie sądzę, żeby taką ostrą agresją jako stosowano na zewnątrz bo, bo w zasadzie co można było powiedzieć notujemy cytat z trybuny ludu jury pokojowej nagrody Nobla postanowiło w tym roku określić jako narzędzie konfrontacyjnej grze tym razem przeciwko Polsce przeciwko socjalizmowi narodowi to drożej niż zapamięta tak beznadziejni i po raz list gratulacyjny przesłał Jan Paweł II szczególnej wymowy nabiera fakt, że została w ten sposób nagrodzona wolę wysiłki podejmowane zmyślą o rozwiązaniu trudnych spraw świata robotniczego społeczeństwa w Polsce na pokojowej drodze szczerego dialogu im wzajemnej współpracy wszystkich emocje społeczne były rzeczywiście duże związane z nagrodą Nobla dla Wałęsy no były znaczy zbieranie trudno powiedzieć czemu się dokładnie wyrażały, ale były oczywiście, że były była ogólna radość pana jak mówię odbijała się też od tego nastroju takiego jednak po klęską owego poklask COVEC, który przyniósł stan wojenny i budziła takie przekonanie, że może coś się poprawi może to będzie miała znaczenie, a na pewno ana pewno no Lech będzie głośno będzie znany będzie naszym głosem nie mogą, bo właśnie wsadzić do więzienia będzie mógł występować w naszej w naszym interesie wobec świata tego typu to były to były nadzieje, ale przypominam, że ludzie mieli poczucie, że ta wielka walka roku osiemdziesiątego drugiego no to na razie jest przegrana władza nie cofnie się podpowiem nagrody Nobla, żeby nie muszę z Wałęsą do stołu negocjacyjnego i odstąpić od różnych represji rygorów i delegalizacji Solidarności co wprowadziła w stanie wojennym w związku z tym to było wiadomo, że to, że to po prostu przed nami jeszcze długa i raczej ciężka droga ciężka droga do wolności, a może nie wiadomo czy ona będzie przez dzisiaj to jest trochę tak zresztą zawsze tak jest jak myślimy o historii mamy świadomość jak coś tam się skończyło jak jakiś etap do czego doprowadzi czasem dobrą stronę czasem złą stronę, ale przecież ludzie, żyjąc i, tworząc tę historię albo, śledząc na jakich etapach nie wiedzieli jak to się dalej potoczy nie znali zakończenie, a osiemdziesiątym trzecim roku nikt nie wiedział, że przed związkiem Radzieckim jeszcze tylko parę lat egzystencji do głowy nikomu nie przychodziło to jest czas, kiedy w roli już nie żołnierzy ten wyraźnie, ale rządził Andropow związek radziecki trzymał się mocno szybko trwała interwencja w Afganistanie trwała zimna wojna jak to mówimy nie było właśnie żadnych oznak, że cokolwiek się może zmienić w perspektywie lat 70 Grecji prawda, a nawet duże, dlatego że gdzieś ten związek reński trwałe pilnował tej dyktatury tego porządku od drugiej wojny światowej, więc można najwyżej ulicznego liberalizację, że coś stanie się to będą kłopoty trudności będzie liberalizacja coś więcej pozwolą złagodzono cenzurę wypuszczą więźniów no Jaruzelski zresztą wypuszczał więźniów mówił mam na 183 potem będzie chciała 184 on w gruncie rzeczy prowadził taką politykę dalej do zrozumienia ludziom opozycji jak będziecie grzeczni to nie być jeśli więzieniu, a jak będziecie niegrzeczni to zamknę jak będę miał kaprys to was wypuszczą, a jak nie będę miał kaprys Thomas nie wypuszcza to więcej była taka taki przekaz każdy się z tym musiał liczyć swoje musi tak po granicy tego co może zrobić na co może liczyć jak jest margines wolności nie wiadomo tylko czy kaprys władzy jak będziemy potrzebowali oraz zamknięcie my nie tylko owi jedno przypominam, że też np. to jest też czas przypomina likwidacji przed związków twórczych częściowo osiemdziesiąty drugi ma częściowo osiemdziesiąty trzeci zlikwidowano związek literatów Polski już nie pamiętam, którym się trzeci jest likwidacja, a więc władza miała kaprys rozwiążemy związek literatów polskich nie będą się literaci panoszyć uważa, że mają prawo do niezależnej organizacji i dotyczyło to często jakiś wpis również lokalnych dotyczyło to uniwersytetów też czas niepewności jak daleko przy pójdzie narzucanie komunistycznego tak, bo prawda konieczności liczenia się z propagandą z tej językiem represje ewentualnych na szczęście to nie poszło daleko ale, ale ten te lata to właśnie ludzi na razie takie pytanie jak daleko jeszcze powiedzieć jeszcze będziemy mogli robić to co robiliśmy do tej pory już teraz mówi o polityce, ale mówi o napad pracach naukowych o dyskusjach naukowych wolności studentów po prostu przyszłość była niepewna przyszłość absolutnie niepewna i w tej właśnie w tej bardzo ponurej atmosferze ten Nobel dla Wałęsy to był taki ogniw nadziej prof. Andrzej Friszke Polska Akademia Nauk bardzo dziękuję pani profesor bardzo dziękuję państwu zapraszam na informacje oczywiście na powrót do przeszłości już za tydzień Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: POWRÓT DO PRZESZŁOŚCI

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Słuchaj podcastów TOK FM bez reklam. Wybierz pakiet "Aplikacja i WWW" i słuchaj wygodniej z telefonu! Teraz w grudniowej promocji aż 40% taniej!

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA