REKLAMA

Dlaczego chłopi udawali, że są głupi, czyli historia ludowego oporu

Światopodgląd
Data emisji:
16-10-2020 16:00 (Powtórka: 17-10-2020)
Audycja:
Prowadzący:
Czas trwania:
22:17 min.
Udostępnij:

Zmieniamy spojrzenie na chłopów pańszczyźnianych razem z etnografem i kulturoznawcą dr Michałem Rauszerem i jego książką "Bękarty pańszczyzny"

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
świat podgląda Agnieszka Lichnerowicz w światopoglądzie czas na Bękarty ów pańszczyzny Bękarty pańszczyzny to jest tytuł książki Michała ram Sierra, który razem z książką są jest gościem światopoglądu dzień dobrem czy nowe państwo i tak to Michał raz jest etnografem i kulturoznawcą, a jego książka została wydawniczą wydane przez wydawnictwo RM jest pierwszą książek serii ludowej historii Polski pod redakcją Przemysława Wielgosz ma stanowić to seria przyczynek Rozwiń » do odzyskania zapomnianych dziejów zwykłych ludzi książka Bękarty pańszczyzny przypomina czy odkupuje rzeczywiście mało znaną, a i zapomnianą historię buntów Chłopskich, bo ta tak jak to rozumiem główna wyjściowa teza pana jako autora i badacza trzeba też wyraźnie podkreślić jest taka, że mamy rzeczywiście mniej, a często tak jest też tak się przecież właśnie mówiła o czarnych niewolnika, że oni biernie przyjmowali swój los i w zasadzie się nie buntowali i tras pisze pan, że nasze zrodziła wściekłości i z frustruje złości frustracji właśnie tam złości frustracja to są z tego zapomnienia czy z tego, że cały czas w nas tkwią tamte wypracowane wówczas metody pracy i współpracy ze sobą właściwie to jedno drugie to znaczy nie po pierwsze na jakość w związku z tym, że pańszczyzna nie do końca została przepracowana raczej została wyparta z pamięci, ale jeżeli mówimy, że została wyparta poczucie, że cały czas już co najmniej dekadę mówimy o wyparciu lot mówi, ale ciągle jednak coś narzeczy skoro cały czas się pojawia pytanie właściwie, więc książka powstała też ze złości frustracji, że po prostu historia nie ludzi, którzy są powiedzmy sobie moimi przodkami nie jest jakoś tam nie tyle eksponowane co planu de facto istnieje w nauczaniu co zresztą badaliśmy przy okazji trochę innych badań nad podręcznikami i wychodzi na to, że po prostu historia tych 90% de facto mieszkańców Polski, które jesteśmy potomkami notowań historia zaledwie kilku stron w podręcznikach czy ewentualnie jakich zmian, więc to jest jeden z powodów złości drugi sporą złość jest taki, że jeżeli np. powszechnym w jakimś tam mniemaniu czy podejście do przyszłości mamy takie przekonanie, że oto nasi przodkowie nie buntowali, a później po prostu się przed naszymi oczami są takie wydarzenia rabacji galicyjskiej jak powstanie ludowe, które towarzyszyło powstanie Chmielnickiego ten szereg poszczególnych innych powstań no to coś co jest nie, tak więc to właśnie wzbudziło moją frustrację i ale nie bunt to 6 to znaczy też jako podmiot do tego wrócimy teraz oczyści organizowałam jak się opowiada o tych buntach, bo to co jest niesamowite muszę przyznać pana książce to jest nie tylko odtwarza pan powstania czy czy bunty, ale zaczyna pan takich praktyk buntu codziennego, czyli buntu, który możliwy na ile jest czy oporu bardziej nawet niż buntu codziennego z 2 pan tak przedstawić trochę słuchaczom czy to rzeczywiście był opór to znaczy czy można jako opór zaklasyfikować to, że ktoś zieleni, że właśnie coś pod kradnie, że pielęgnuje w taką sprzeciw i frustrację wobec przemocy ze strony pana w pieśniach w żartach z przy powieściach czy to opory to znaczy wszystko generalnie zależy od kontekstu, ale zacznę może od początku znaczy badacze zjawisk związanych z oporem wskazują generalnie to, że my możemy legalnie przeciwko czemuś buntować to jest generalnie dzieło kilku ostatnich lat de facto, czyli my możemy wyjść na legalny strajk, kiedy nie podobają się stosunki pracy natomiast przez większą część funkcjonowania ludzkości w historii tak byśmy sobie powiedzieli człowiek po prostu nie może legalnie buntować dlatego, że to jest dla niego działalność samobójcza znaczy Ano co mieć już pana czy ma za sobą jakiegoś władcy, który może go np. za pół legalnie zabić w związku z tym w takich sytuacjach podporządkowani szeroko rozumiani nie tylko chłopi, ale wszelkie możliwe grupy, które to jest takiej sytuacji znajdują stosują właśnie tego typu formy oporu znacznie podkreślanie sabotowanie jakieś anonimowe prawda groźby kierowane pod względem tych panów jakieś podpalenia prawda w nocy tak dalej tak czapką oraz do granicy Iranka zdobyte przez przesady tak dokładnie czy wyśmiewanie po prostu panów w skrytości, kiedy analizowałem ten materiał pod względem teoretycznym no to pewien badacz, który badał opór chłopów w Hiszpanii zauważył, że w pewnym momencie w miejscowościach tam w Andaluzji które, któremu przygląda historycznie większość panów i stamtąd wyniosła, dlatego że nie byli w stanie znieść nienawistnych spojrzeń plotek i tych wszystkich prawda takiej sytuacji napięć psychicznych, które podporządkowaniu wobec nich kierują, więc w tym kontekście tym jak najbardziej opór co do podkradania w sobotę nie pracy, jeżeli np. chłopi wykonywali pracę nie wolno, czyli praca, którą nie otrzymywali wynagrodzenia od od właścicieli fakty panów tak dalej tak dalej no to wtedy jak gdyby lenistwo to jest, gdyby podważanie tej władzy pan w trakcie takiej bezwzględnej władzy tych panów nad nimi podobnie robili przez czarnoskórej niewolnicy no nie mieli de facto legalne możliwości punktowania się, ale podważali władzy właścicieli właśnie w ten sposób przez lenistwo udawaną pracy tak dalej co więcej to jest jeszcze kwestia zbadania dlatego, że jeżeli my masowy sposób będziemy ten tak postępowali, czyli będziemy sabotować pracę leni przez lenistwo właśnie podkradanie tego typu rzeczy to doprowadzany do rzeczywiście policzalne ekonomicznej straty w ramach tego systemu danego państwa myślano raczej tak to jest trochę jak strajk włoski współczesne to znaczy robienie wszystkiego zgodnie z procedurami co okazuje się być niszczące przejdziemy jeszcze do do kwestii tego niewolnictwa i porównania do niewolnictwa, ale w drugiej części naszej rozmowy, bo rozmawialiśmy również tutaj o mężczyźnie i teraz czasem od słuchaczy dostajemy maile, które mówią, że to jest rozmowa historyczna takie były czasy rząd pan sam pisze takie były czasy Polska pańszczyzna była w trendzie globalnym jak pan odpowie na ten zarzut to znaczy czy no takie były czasy, ale co to znaczy, że takie były czasy znaczy to równie dobrze np. możemy powiedzieć, że nie np. opisując protesty Solidarności nie powinniśmy opisywać w ten sposób takie były czasy prawda PRL-u no to jest jakby trochę absurdalny prawda poza tym co znaczy historyczny znaczy, jeżeli np. rejestrujemy opór przeciwko mężczyźnie czy bunt przeciwko mężczyźnie to znaczy, że to jest historycznego to jest taki trochę absurdalny prawda to, że ten system tak funkcjonował na całym świecie znaczyć no większości części świata, że miał taką ani inną konstrukcję no to jest pewien fakt tak samo jak z faktem jest to, że ludzie przeciwko temu systemowi punktowali był analizowany z przemocą no przede wszystkim nowinek większość systemów jest nic do pewnego stopnia potrzebny, ale opiera się na napęd na przemocy po prostu wrócimy za kilka minut do tej rozmowy i tym jak też Szlachta i pan dał się nabrać na rzekomą głupotę chłopów jak się jak bardzo czy jak często nie rozumiał, o co w tej głupocie rzekomej chodzi wrócimy do tej rozmowy kilka minut po informacjach rozmawiamy z dr Michałem reżyserem o jego książce Bękarty pańszczyzny ja Drodzy Państwo bowiem rady taka sama patronat nad tą książką w związku z tym będziemy mieć kilka egzemplarzy jej dla państwa proszę słuchać w pewnym momencie dam sygnał, ale tuż po informacjach wrócimy do rozmowy światło podgląd Agnieszka Lichnerowicz państwa gościem cały czas jest dr Michał ras Cher przynajmniej taką mam nadzieję, więc na wszelki wypadek w psach dr Michał aranżer jest, bo bohaterem tej rozmowy jego książka Bękarty pańszczyzny, która mierzy się z rozlicznymi mitami na temat tejże pańszczyzny pańszczyzny myślę, że wielu Czytelników będzie zaskoczonych ten głównymi trochę o tym powiedzieliśmy to jest taki, że się chłopi nie buntowali, ale jest też oczywiście mit taki może teraz z nim zmierz my, że się buntowali to ślepo jakoś niebywale brutalniej spontanicznie, jakby coś w nich wstąpiło jakiś nie wiadomo resort chce, a tymczasem w zasadzie pan pisze, że to były strategie w jakim sensie mniej lub bardziej świadomie budowane czy takie codzienne budowanie masy krytycznej do momentu do do chwili, w której pojawi się możliwość wykorzystania całego tego potencjału jak bardzo teraz uprościła miała uprościć pani, ale generalnie nic więcej nie znowu będą reżyser Maciej tak to wszystko wyglądało w ogóle, jeżeli przyjrzymy się np. takim różnego rodzaju narracji, które opisywały powstanie chłopskie to napisałem właśnie to był zryw przede wszystkim takie takimi jest to zryw pilanek tłuszczach tymczasem, jeżeli logicznie się nad tym zastanowimy to chłopi, żeby się zbuntować ona po pierwsze musi jest znaleźć w takiej sytuacji, że coś bardzo do tego popchnęło po drugie, no tak jak spójne 8 zloty działalność samobójcza, więc jeżeli chłopi buntowali to robili to po pierwsze, sprzyjających jawnie buntowali się zrobili to wśród sprzyjających okolicznościach czyli kiedy pojawił się cień szansy, że mogą przeżyć po prostu taki błąd i po prostu naiwnością byłoby sądzicie służbą z tego nic z tego wszystkiego co sobie tutaj powiedzieliśmy, że taki ból podejmowali prawda pod spółdzielnię wenecka alkoholu jakiegoś impulsu zresztą, jeżeli analizuje się różnego rodzaju koncepcje teoretyczne dotyczące funkcjonowania podporządkowanych różnych systemów w ojczyźnie niewolnictwie czy jakimkolwiek innym systemie to widać także podporządkowani jednym z głównych elementów wychowania podporządkowanych, jakiego takiego nieformalnego wychowania jest sztuka umiejętność opanowanie umiejętności radzenia sobie z gniewem wobec pana znaczy radzenia sobie z opanowaniem własnego gniewu zarządzania wzrostem liczby zarządzanie dlatego, tak więc jesteś jednym z głównych umiejętności którego, które podporządkowanie się uczą niezależnie jak w jakikolwiek system od poszukania funkcjonowali i teraz przez lata, ucząc się opanowania gniewu nagle w sytuacje buntu mieli petentem Puszczy naprawdę potwór jakieś impulsu pijani itd. między, jeżeli analizujemy te punkty to właśnie wychodzi tak tych buntach funkcjonowała swoista logika, ale logika nie taka, jaką my przywykliśmy przepisywać punto czy strajkom czy jakimkolwiek tego typu rezerwą, ale właściwa dla tej grupy tłumaczy po pierwsze, tłum pozwala się ukryć pozwala być anonimowy po drugie, specyficzny sposób podejścia do organizowania tego produktu, który wynika po prostu znowu jakiś tam kontrakty codziennych swoista hierarchia w tym, bo w tym punkcie to, że każdy wie co robić jest co bierze się, gdyby z tego, że oni przez lata mówili o tym, że nie lubimy tego pana nie lubimy prawda tego rozporządzenia, gdybyśmy zrobili tak to było wiele lepiej mówili o tym co może mówić o tym w trakcie nieformalnych spotkań w domu mówili o tym w trakcie piątek nomen omen w karczmie itd. nagle, gdy pojawia się taka sytuacja, że można się zbuntować, bo jakiś wewnętrzny konflikt, bo pan się tam gdzieś coś się uwikłał takiego, że możemy się schować naszym punktem w tym wszystkim no to wtedy to jest to jest po prostu realizowany tylko no nie powinniśmy przykładać do punktów ludowych ratusz używa się szerokiej kategorii buntu ludowych wprost takich kategorii, które zostały wypracowane gdzieś tam dziewiętnastym dwudziestym wieku, czyli mamy manifest mamy jakąś zorganizowaną partię jawną czytam jawną nielegalną np. mamy liderów tego punktu prawda mamy mamy w programie itd. tak dalej w przypadku gruntów ludowych to po prostu nie występuje dlatego, że to słowo znaczy nie tylko występuje występuje po prostu innej formy np. program występuje w formie folkloru, kiedy oni opowiadają, że prawda właśnie o tym, że tutaj przyjdzie taki zbawca i uczyni wszystkich ludzi równych czytam powiedzmy np. Chrystus zstąpił z nieba prawda uczniowskich ludzi równych to w tym zawiera się pewien element element tak tak rozumianego programu politycznego w ramach takich punktów punktów po ludowych i tak powinniśmy nie fakt ten fortel jest wyjątkowe podkreśla pan taką jego rolę powiedziałbym Niemcy kontr kulturową czy taką rolę właśnie budowania oporu co jest o tyle ważne, że oczywiście dziś z tego folkloru zostały nam jakieś takie układy zdolne nie wiem Materna-li stycznej nie wiem nawet, kto opisać wszyscy wiemy jak ten folder dziś widzimy tymczasem pan rysuje go jako takie prawdziwą właśnie skarbnicę w oporu tak to znaczy no, skąd bierzemy w ogóle czy, skąd podporządkowani w ogóle mogli brać taki obraz jednak podejście do rzeczywistości, w którym by wyrażali np. swoją niechęć wobec pana no właśnie mogli robić w formie zawoalowanej, czyli za pomocą folkloru za pomocą przyśpiewek różnego rodzaju za pomocą pieśni i jest bardzo taka ciekawa historia przekaz czarnoskórych niewolników w stanach Zjednoczonych, którzy mieli folklor tzw. praca beat, czyli to towarzysz Królik kolegę, który w planach i ten były takie historie ten Królik, który zawsze prawda udajemy się sprytem przechytrzyć Wilka dzięki temu, gdyby dostaje się do jego do jego jedzenia może się najeść, więc taki właśnie sposób ukryte trochę anonimowy mogli oni wyrazić pewien swój stosunek do świata, jeżeli ten stosunek do świata wyrażony w jakiej grupie przez dłuższy okres czasu temu śmiano się panu nic do Chin Polski taki przypowieść prawda z pieśniami czy śpiewano pieśni właśnie o tym, że będą będzie się tańczyć z panami prawda co jest dość jednoznaczne to w momencie, kiedy pojawia się taka możliwość na tej mówię właśnie taka zewnętrzna okoliczność, która umożliwia wybór takiego punktu no to wtedy to co było realizowane za pomocą czegoś takiego powiedzmy sobie z określonego scenariusza w tym folklorze może zostać urzeczywistnione do jakiś tam rzeczywistości społecznej przepraszam rzeczywistość wcześniej w mówiliśmy o sabotowanie pracy mówiliśmy trochę o przerywaniu folklorze o dowcipach trochę o buntach również o buncie największym w Europie w dziewiętnastym wieku, czyli rabacji galicyjskiej w książce Bękarty pańszczyzny jest oczywiście i zbójnictwa je i o sile mitów wszystko to są bardzo różne niezwykle ciekawie spojrzy bardzo ciekawie na to spojrzeć z tej perspektywy, którą pan proponuje myślę że, że mało, kto o tym wcześniej tak myślał jestem oczywiście wiąże się kwestia głupoty czy ciemnoty chamów chłopów, którzy nie wiadomo, że byli gorzej wykształceni w rozumieniu takiej oświeceniowej wiedzy niż ich panowie tylko bardzo ciekawe jest to jak pan opisuje, że pytanie czy głupotą jest rozgrywanie pewnego przesądów, które pan ma na temat chłopa, czyli tego, że jest głupi chłop to wykorzystuje właśnie dla swoich własnych interesów przeciwko panowie tam, który ma więcej władzy, czyli głupota jako strategia oporu tak to jest jedna z najpowszechniejszych, gdyby strategii oporu, dlatego że każdy taki opór codzienne zaczyna się od pewnego rodzaju odgrywania spektaklu znaczy, jeżeli np. mój pan byłby przekonany co do tego, że ja jestem bardzo mądry inteligentny i nagle zauważył, że ja tam źle wykonuje jakąś czynność, którą on zlecił to mógłby podjąć takie przypuszczenie, że specjalnie robi specjalnie, którzy w sobotę jest prawda, że specja robi specjalnie, żeby wyrządzić szkodę natomiast kiedy pan jest przekonany, że jestem głupi i psu jakieś narzędzie np. no to pan może pomyśleć o jej ono przecież wiadomo, że to oni są wszyscy głupi prawda itd. więc za pomocą głupoty można po prostu ukryć opór w sytuacji podporządkowania i tutaj zawsze naszą uwagę powinno wzbudzić, kiedy jakąś całą grupę określa się, konkurując z natury np. bo już po prostu sama sama jedno co ma sama liczba sondaży jeśli mamy i chłopów polskich praw w tym w tym okresie pańszczyźnianych to jeśli założymy, że nie wszyscy są głupi tak jak tak jak to tam było przedstawiane w swoim czasie coś co jest nie tak część z pewnością powiedzmy intelektualnie niedomaga on, ale to jest jednak prawda raczej dosyć kwestia indywidualna głupota nie kwestia całej grupy nie podobnie, więc więcej, gdyby głupota pierwszy taki element, w którym jakby podporządkowanie zabezpieczają swój opór przed tym czy przed przed wykryciem to umożliwia ukrycie jego no po prostu jak by powoduje, że nie są bezpieczni w sytuacji pana znaczy, kiedy pan przekonany, że jesteśmy głupsi od niego toczy się wobec nas pewniejsze, gdyby taki bardziej bezpiecznie się czuje prawda i i gdyby możemy w tym wiele różnych rzeczy ukryć możemy funkcjonować w tym oczywiście i to się powtarza pana książce, ale bardzo ciekawie pokazane że, że różnego rodzaju takie właśnie przez sądy czy tezy na temat głupoty czy braku wychowania na temat tego jak się należy zachowywać służą tym, którzy mają władzę do konserwowania władzy co bardzo dobrze widać decyduje pan choćby teksty kościoła katolickiego, który nie tylko czerpał z tej niewolniczej pracy, ale także uzasadniał z pomocą Biblii pańszczyzna jest oczywiście refleksja na temat ich nie będę teraz odtwarzać słuchacze mogą sobie doczytać zresztą można je też o tym rozmawialiśmy na temat tego jak bardzo pańszczyznę była niewolnictwa pozostanie przy formułowaniu systemem nie wolnym, które może nie był tak okrutny jak ten amerykański, ale to wcale nie znaczy, że bierze, że nie był wolny, a kończy, jakby kończąc czy, dochodząc do płyty cały czas czytając miał wrażenie, że to też jest oczywiście refleksja o tym czym jest demokracja to znaczy czy można w ogóle mówić o demokracji, które 80% ludzi w tej już w ostatnich fazach pańszczyzny w zasadzie nie ma żadnej podmiotowości prawnej jest niemalże własnością innych ludzi, a jednak mówimy wtedy i demokracji patriotyzmie bardzo łatwo ukryć pod pozorem tych ważnych słów po prostu systemową przemoc wykorzystanie dla własnego zysku czy nawet dla hedonizmu częściej albo statusu tak tutaj też bardzo dobre dobre kwestia, którą pani poruszyła znaczy tutaj estetykę miasta, jeżeli np. w ramach tego ukrycia znaczy, że my jesteśmy, gdyby przedstawiamy pewną sferę publiczną jako właśnie taką demokratyczną, w której wszyscy są również tak dalej tak dalej rzeczywiście działamy w ten sposób, że notę 80% mieszkańców pan danych ziem musi wykonywać pracy nie wolno są podporządkowani są uznawani za głupi i nie mają de facto tych praw i nota PS no mamy sytuację, w której przyzwyczajamy do myślenia części części grupy, że nie mają udziału w tej sferze publicznej tak to jest dla mnie ważny problem, z którym w, którym mówiłem jak zaczynaliśmy tę rozmowę znaczy o tym, że nie do końca przepracować pańszczyznę zwróćmy uwagę, jakie podejście do, gdyby sferze publicznej, że generalnie ludzie się w Polsce w większości celniej ciągle pokutuje takie przekonanie że, gdyby nie znaczy, że państwo nic nie może dawać państwu niczego nie może zapewnić jak państwo z tym zewnętrznych prawa no więc, więc jak będą to to jednak niestety wpływ tego typu myślenie na to w jaki sposób postrzegamy swoją rolę w tym państwie demokracji wyborach i uczestnictwie, bo po prostu w tym procesie, że niestety więcej dostrzegam w tej opowieści dziś śladów bardzo państwa serdecznie zachęcam do do lektury my kilka egzemplarzy tak jak mówiłam książki mamy dziękuję już wszystkie maile, ale proszę pisać na adres dla was małpa TOK krótka FM będziemy do tej książki wracać to jest kopalnia i nie tylko anegdot, ale właśnie systemowych przemyśleń dziś bardzo dziękuję za rozmowę dr Michał Fura Cher autor książki ba Bękarty pańszczyzny historia buntów Chłopskich był państwa gościem dla was małpa to Krupka sam tyle co dla państwa już koniec tyle dla państwa przygotowałyśmy z Martyną Osiecką, która wydawała program realizował go Krzysztof Woźniak informacji o nich jeszcze więcej sportu Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: ŚWIATOPODGLĄD

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Słuchaj podcastów TOK FM bez reklam. Wybierz pakiet "Aplikacja i WWW" i słuchaj wygodniej z telefonu! Teraz w grudniowej promocji aż 40% taniej!

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA