REKLAMA

Korzenie święta Wszystkich Świętych

Sprawy Różne
Data emisji:
2020-11-01 22:00
Audycja:
Prowadzący:
Czas trwania:
49:25 min.
Udostępnij:

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
sprawy różne dobry wieczór państwu przy mikrofonie Karolina Lewicka rozpoczynamy audycje sprawy różne moim państwa dzisiejszym gościem jest prof. Jerzy Pysiak Uniwersytetu Warszawskiego historyk dobry wieczór panie profesorze dobrze wie pani dobry trop nie ma panie profesorze na świecie takiej grupy społecznej, która nie celebrowała by pamięć zmarłych i ten zwyczaj oddawania im ci wywodzi się już z czasów prehistorycznych my się będziemy szukać początków święta Rozwiń » wszystkich świętych i a kiedy oczywiście analizujemy literaturę, kiedy patrzymy na naszą historię to chyba tych początków musimy szukać na Wschodzie DSA wg legendy pierwsze miasto założone po potopie nikomu media miasto Helenie styczny w Azji mniejszej Konstantynopol tam pierwsze wspólnoty chrześcijan obchodziły takie zbiorowe wspomnienia wszystkich męczenników tam chyba możemy upatrywać tego prawa początkowo święto wszystkich świętych bez wątpienia kult świętych związany jest kultem męczenników i rzeczywiście miasta, które pani wspomniała to są miasta, w których dla, których mamy świadectwa najstarszych wspomnień męczenników EDS święto ku czci męczenników było obchodzone w maju bodajże 13maja natomiast znikome i było związane z Wielkanocą skądinąd tradycji dzisiejszej obchodzenie wspomnienia zmarłych, dlatego że otaczanie pamięć zmarłych jest w tradycji chrześcijańskiej mentalności społecznej do ściśle powiązane z kultem świętych kraj 1listopada dzień wszystkich świętych sąsiaduje tu i listopada dniem Zadusznym Otóż dzisiaj wiele rodzin chrześcijańskich udaje się również w okresie wielkanocnym cmentarza, żeby wspominać zmarłych ze swoich rodzin teraz, o ile kult świętych związany jest kultem męczenników w tym sensie, że kościół starożytne uznał, że zbawienia, czyli świętości dostępu ją ci, którzy oddali życie za Chrystusa za wiarę kult świętych rozszerza to znaczy obchód męczenników już w starożytności uznaje się, że świętości mogą dostąpić nie tylko ludzie, którzy podnieśli krwawe męczeństwo, ale także jakiś inny sposób poświęci życie dla Chrystusa np. dziewica dziedzictwo jest drogą świętości bądź ludzie, którzy wyrzekli wyrzekając się jeszcze to poświęcili całe swoje życie w wyznawaniu wiary zastęp świętych zaczyna się w ten sposób znacznie rozszerzać tu jeszcze należy wspomnieć o 1 osobie, która jest osobą szczególną jeśli chodzi o wiarę chrześcijańską kult świętych to znaczy Najświętszej Maryi pannie, która jest najważniejszą spośród wszystkich świętych jako matka słowa wcielonego, czyli Chrystusa te wspomniane przez pana profesora celebrację na Wschodzie wpłynęły jak rozumiem na taki rozwój kolektywnego kultu świętych w kościele zachodnim tylko, że wydarza się taka ciekawa sytuacja w szóstym wieku kościół rzymski ci wszystkich świętych męczenników albo pierwszą niedzielę po wielkiej nocy albo pierwszą niedzielę po zesłaniu ducha Świętego aż do czasu, kiedy pod koniec szóstego stulecia papież Grzegorz wielki wykreśla święto kalendarza liturgicznego tak rzeczywiście, że rzeczywiście to święto znane z późnej starożytności w pewnym momencie przez Grzegorza wielkiego na przełomie 0607. wieku kalendarza liturgicznego rzymskiego zostaje wykreślone tylko, że należy pamiętać o tym, że mówimy o epoce, w której liturgia rzymska nie ma waloru powszechnie obowiązującego to znaczy dzisiejszemu chrześcijaninowi czy nawet niekoniecznie osoby niewierzące, ale mające jakiś jakąś styczność jakąś wiedzę o kościele niech sobie trudno wyobrazić, żeby kanon i urząd ziemski nie był obowiązujący w całym kościele zachodni, ale to jest rzeczywistość, której to co się dzieje w Rzymie decyduje o kształcili tu nic o kalendarzu chrześcijańskim w całym kościele to jest rzeczywistość do czynienia dopiero od czasów Caroline wcześniej różne lokalne kościoły miały swoje własne obyczaje liturgiczne i swoje własne kalendarze liturgiczne stąd wykreślenie wykreślenia wspomnienia wszystkich świętych przez Grzegorza wielkiego kalendarza rzymskiego nie należy traktować jako miarodajne dla całego ówczesnego nawet Zachodniego chrześcijańska chrześcijaństwa nie mówiąc już nie mówiąc już w kościele wschodnim obchody wszystkich świętych siódmym wieku w Rzymie zostały przeniesione na nieco późniejszą datę to znaczy na dzień świętych apostołów Piotra Pawła lub w następny dzień po tym, święcie przy czym istnieją także świadectwa obchodzenia wrzenie dnia wszystkich świętych 13maja tak jak obchodzono wg najstarszych najlepszego świadectwa pierwotnie wspomnienie wszystkich męczenników wydaje się natomiast początek świętowania uroczystości wszystkich świętych 1listopada to jest schyłek pierwszej połowy wieku ósmego, kiedy w bazylice Świętego Piotra w Watykanie ówczesny papież Grzegorz trzeci ufundował oratorium, czyli kaplice, która była poświęcona Zbawiciel owi matce Boskiej świętym apostołom, a także wszystkim męczennikom i wyznawcom Chrystusa to wiąże z tym, o czym mówiłem przed chwilą to znaczy z tym, że nie tylko męczeństwo krwawe za to być uznawane za drogę do świętości, a także takiej grupie, którą się nazywało doskonałymi sprawiedliwie tak to znaczy, że nie trzeba było być męczennikiem nie trzeba było być nawet powszechnie znanym wyznawcą wiary chrześcijańskiej, ale też kościół założył, że każdy, kto źle sprawiedliwie wg zasad wiary chrześcijańskiej nawet jeśli nie jest powszechnie znany dostąpił w związku z tym świętości i założenie Grzegorza trzeciego było takie żeby poprzez oddanie, żeby oddać część również w tym wszystkim nieznanym powszechnie chrześcijanom osobom które swoim dobrem żyć swoim dobrym życiem zasłużył na świętość i to jest tak ta to ta kaplica to oratorium wszystkich świętych zostało poświęcone przez Grzegorza 0301. listopada i w rocznice owego poświęcenia oratorium wszystkich świętych papież polecił odprawiać modlitwę do owych wszystkich świętych w kościele rzymskim właśnie 1listopada, jeżeli pan pozwoli panie profesorze to na chwilę cofnąć się jeszcze do wieku siódmego teraz byliśmy już wieku ósmym, bo ten 1listopada, które nam się pojawia to jest ta zmiana daty z 13maja chciałaby jeszcze zapytać o ważne wydarzenie, które ma miejsce w siódmym wieku po papieżu Grzegorzu wielkim, który jak już mówiliśmy wykreślił święto męczenników z kalendarza liturgicznego przychodzi papież Bonifacy czwarte i on dokonuje takiej ciekawej i udanej próby chrystianizacji pozostałości kultu pogańskiego, bo on skupić na tym 13 maja i pan profesor mówił o EDS się miasto dzisiejszej Turcji to było, gdzie obchodzono to święto wszystkich męczenników właśnie 13maja, ale historycy zwracają też uwagę, że termin 13maja nie jest przypadkowy, bo tego dnia przypadały także jedna z najstarszych rzymskich świąt, czyli starożytne lemur ja, o których nie wiemy zbyt wielu zostały opisane przez Owidiusza właściwie tyle jest naszej wiedzy o le mury hali jak rozumiem to jest jeden z tych przykładów, kiedy kościół chrześcijański katolicki usiłuje no zbierać to co pozostało jeszcze w społeczeństwie kultu pogańskiego już przerabiać na własną mogła to prawda to jest bardzo charakterystyczny sposób postępowania kościoła rzymskiego z pozostałościami niekoniecznie nawet pozostałościami po prostu z obrzędowością mentalnością polityczną czy jak kiedyś mówiło w czasie tak mówi pogańską lemury są rzeczywiście nieznaną świętem, ale jakoś powiązane z duszami, o ile można powiedzieć, że Rzymianie taki sam takie samo pojęcie duszy jak chrześcijanie z duszami zmarłych i teraz owego 13maja te le buja przypadały w Rzymie ponadto znajdował się znajdowała jedną z najważniejszych świąt Policy stycznych grzywnie był panteon, czyli świątynia dedykowana wszystkim bogom Bonifacy trwający starał się z kwestią izolować zarówno w rzymskie święto poświęcone duszom zmarłych jak świątynie poświęconą wszystkim bogom imperium rzymskiego tak i wobec tego owego 13maja nakazał przeniesienie odnalezionych w Rzymie i przechowywanych w różnych kościołach rzymskich relikwii świętych męczenników przeniesienie ich właśnie to panteonu właśnie owego 13maja po to, żeby za 1 zamachem przekształcić dawną pogańską świątynię rzymską poświęconemu poświęconą kultowi wszystkich bogów świątynie poświęconą kultowi wszystkich świętych pańskich i wszyscy realizować zarówno tradycyjny obyczaj oddawania czci dużo małych jak jedną z najważniejszych pogańskich świątyń, która stała się odtąd świadczenia wszystkich świętych, ale jeśli chodzi o chrystianizacji obyczajów pogańskich to dotyczy nie tylko dziś rzymskiej wyznaczenie daty 1listopada później w ósmym wieku jako uroczystość wszystkich świętych wiąże się z tym, że w społecznościach germańskich czy celtyckich przełom października listopada tu kalendarz celtycki germański niedokładnie przekłada się na stosowane przez kościół kalendarz rzymski również obchodzone było święto czy czas Święty związany z Pisza i umarłych to jest znane w o o pozostałości jest zdane krajach anglosaskich obchodzone w krajach anglosaskich, a ostatnio w ostatnich latach takie trafiły również do Polski bardziej jako rozrywka już święto halo mówi, czyli święto ku czci wszystkich świętych dusz, ale w krajach celtyckich jest obchodzone między 3001. 31października 1listopada święto zwane cały, które również jest związane z ze zmarłymi z duszami osób zmarły w wiążę się to tradycyjnie kalendarza naturalnym przyrodniczym pani tak zresztą na początku naszej rozmowy mówiła o tym, że cienie osób zmarłych jest znane cywilizacji ludzkiej od czasów najdawniejszych i bez wątpienia wiązało się również właśnie takim, ale bardzo naturalnym końcem jesieni początkiem zimy, a mówiąc precyzyjnie końcem okresu wegetacji to w sposób naturalny łączyło się umysłowości ludzkiej wyobrażeniem o ośmieszać i Celtowie wierzyli, że właśnie w ten noc zmarli powracają do świata żywych do tych miejsc, w których za życia mieszkali do swoich dawnych wsi gasili ognie, żeby ich domy wyglądały gościnnie, żeby duchy się nie zadomowiły ponownie, a jednocześnie, żeby jednak być dla nich w jaki sposób przyjaznymi Noto wystawiali przed domy poczęstunek dla zmarłych tak jest, gdy tego świadectwem są gry zabawy dzieci młodzieży prawda poprzebieranych za duchy chodzących od dnia od od mi halo inne od drzwi do drzwi i żądające tylko w tym słynnym hasłem cukierek albo psikus ten ta tradycja była dość dobrze znana w krajach germańskich i celtyckich wchodzących w skład imperium karolińskiego i w roku 8003005. ówczesny papież zwrócił się do ówczesnego cesarza syna Karola wielkiego Ludwika Pobożnego, aby w całym cesarstwie nakazał on kościołom obchodzenie dnia wszystkich świętych właśnie 1listopada, a 100 lat później w 900 trzydziesty piątym roku papież Jan jedenasty powtórzył to zarządzenie Grzegorza czwartego i od dziesiątego wieku istnieje dzień wszystkich świętych, czyli upamiętnienie wszystkich zbawionych jeszcze tylko dorzucę, że długo później, bo dopiero w 1400 siedemdziesiątym piątym roku papież z kolei Sykstus czwarty ustanowił obowiązkowość tego święta dla wszystkich wiernych czy jak rozumiem oznaczało to, że trzeba tego z dnia, jeżeli jest wiernym członkiem kościoła katolickiego oddawać część wszystkim zbawiony tak to jest tzw. święto nakazane tak to znaczy dzień, w którym chrześcijanin ma obowiązek powstrzymać się od pracy uczestniczyć w liturgii kościoła ku czci wszystkich świętych oczywiście dopiero seksu ostatnie wydał postanowienie, które obowiązywało w całym kościele rzymskim, ale można powiedzieć, że było to raczej usankcjonowanie obyczaju istniejącego w społeczeństwie społeczeństwa chrześcijańskich od czasów Karliński to znaczy dzień wszystkich świętych od czasów Karol niski był jednym z najważniejszych świąt chrześcijańskich rangi tylko nieco niższej niż święta wielkanocne Boże Narodzenie równie ważnym jak wszystkich najważniejsze święta maryjne czy święta ku czci najważniejszych świętych Świętego Piotra Świętego Michała to przez całe średniowiecze było jedno z najważniejszych świąt chrześcijańskich, a jak pani profesorze skoro wiemy jak ustalano datę już ostatecznie stanęło na 1listopada wyglądała ewolucja liturgii sposobu obchodzenia tego święta, bo jak rozumiem to na pewno nie usankcjonowane zostało we wczesnym średniowieczu w taki niezmienionej formie nie przetrwało po powiek piętnasty kolejne jej wszystkich świętych jest przede wszystkim świętem radosnym dla kościoła, dlatego że kościół z 1 strony wspomina wszystkich wiernych, którzy dostąpili zbawienia oddaje też wszystkim największym świętem wszystkim największym świętym w kościele katolickim i rzecz jasna najważniejszym elementem tego święta jest uroczysta liturgia mszalna średniowieczny kościół nie zna w takim stopniu jak coś dzieje obecnie liturgii ujednoliconej to znaczy w różnych kościołach lokalnych inaczej we Francji inaczej w różnych regionach Włoch na część Hiszpanii inaczej w Niemczech ta liturgia mogła wyglądać przy czym, że tą charakterystyczną było oparcie całej wymowy liturgicznej musi na dzień wszystkich świętych na fragmencie z apokalipsy Świętego jada mówiącym o zbawionych otaczających tron boski i chwalących baranka Bożego, czyli Chrystusa świętych rzesza świętych w otoczeniu aniołów archaniołów i mimo że o rozmaite formy liturgiczne, bo to, ponieważ było to wielkie święto to ono było najczęściej obchodzone z procesją z procesją wokół kościoła i ma ich samym kościele mamy nam na myśli w tej chwili budynek świątyni śpiewano także psalmy, które to wybierano takie psalmy, w których znajdowało się wezwanie do zajmowało się wezwanie do wiernych, aby dążyć do świętości do ujednolicenia liturgii chce w całym kościele doszło dopiero począwszy od przełomu wieku szesnastego siedemnastego, kiedy zostały wdrożone w kościołach lokalnych postanowienia Soboru trydenckiego obok obradującego w 154050563, ale stosowane w różnych krajach pewnym opóźnieniem, czyli jak rozumiem w początkowym okresie obowiązywania tego święta to pewnie były też kultywowane obyczaje celtyckie germańskie, czyli co wystawiano także jedzenie dla zmarłych przed domem to są bardzo charakterystyczne zjawiska trwania pewnych obyczajów, które moglibyśmy nazwać ludowymi czy folklorystycznymi, które zachowały się w społeczeństwie jako pozostałość dawnej pogańskiej jest to obyczajowości mimo chrystianizacji treści świnka no znamy przecież to świadectwo dotyczące tzw. Dziadów w wydawanych choćby dramatu Mickiewicza, ale potwierdzony przez rozmaite inne źródła to znaczy dziewiętnastego wieku jest 1919 wieku na terenie Europy Środkowej wschodniej dość powszechnie obserwowane zwyczaj np. przynoszenia na cmentarze żywności napojów, które symbolicznie były ofiarowane mają chciałbym też pana profesora zapytać o dzień Zaduszny, bo on ma swoje początki w dziesiątym wieku, czyli nieco później niż święto wszystkich świętych i drugi dzień listopada wybrał na dzień obowiązkowej modlitwy i spełnienia ofiary eucharystycznej za dusze wszystkich zmarłych wszystkich zmarłych już nie tylko męczenników zbawionych świętych opat benedyktynów oddzielą to był rok 900 dziewięćdziesiąty ósmy tak to jest uroczystość którą, której znaczenie często jest powszechność współczesnej świadomości, a niejako mieszane z dniem wszystkich świętych tak to znaczy w znacznym stopniu wiąże się co z tym, że od lat sześćdziesiątych w Polsce dzień Zaduszny przestał być dniem wolnym od pracy i na cmentarze ludzie pracujący w każdym razie w opisie od tej pory udawać tylko 1listopada, który został uznany świętem państwowym pod nazwą święta małych co zmieniło w bardzo powszechne bardzo powszechny sposób zmieniło społecznym rozumieniu sens tego święta 1listopada, a które tak jak mówiłem wcześniej jest świętem radosnym doszło do pewnego połączenia z dnia wszystkich świętych święta ku czci wszystkich świętych i dnia zadusznego geneza dnia zadusznego jest w gruncie rzeczy podobna jak uroczystości wszystkich świętych to znaczy mówiłem już o owej porze roku o przełomie października listopada jako takim terminie, w którym tradycyjne społeczności germańskiej celtyckie jak wszystko na to wskazuje również słowiańskie, choć nie wiemy czy u Słowian było to zjawisko pierwotne czy też zapożyczone od Germanów przywołuje się w pamięci, a oddaje część duszą zmarł dla kościoła chrześcijańskiego drzwi to pół wieku ósmego w kościele Galiński co najmniej od wieku siódmego pojawia się koncepcja, że kościół powinien modlić się za dusze wszystkich zmarłych, żeby pomóc im uzyskanie rozbawienia w kościele kaliskim pojawia się w wieku słusznym modlitwa za zmarłych za dusze zmarłych wpisana do kanonu uszy jeden z wybitnych przedstawicieli kościoła akademickiego arcybiskup praski ma napisał taki traktat o kościołach kaplicach, w którym tłumaczy, że tak jak kościół kościoły materialna zbudowane są kamienie tak kościół w sensie wspólnoty chrześcijańskiej zbudowany jest dusz wszystkich ludzi żyjących nieżyjących i obowiązkiem wszystkich żyjących jest modlitwa i rozdzielanie miał gówno w intencji zbawienia znał mnie słowo w epoce Kaliński pojawia się obowiązek chrześcijański modlitwy za dusze osób zmarłych i obowiązek ten spoczywa w szczególnym stopniu na nich, dlatego że w mentalności ludzi średniowiecza jest rzeczą Jasną we modlitwa czy też wszelkiego rodzaju akty pobożne dokonywane przez mnichów są w oczach Boga lepszy bardziej wartościowe niż modlitwa i inne akty pobożności żyjącego w świecie grzesznika one są z wszystko to co robią mnisi wydaje się ludziom średnia dieta ministrze, bo i klasztor w linii, którego opatem był oddzielony stał na czele całej Kongregacja, a klasztorów benedyktyńskich wśród obowiązków mnichów było także modlę się za zmarłych w dzisiejszej liturgii kościoła katolickiego każdy, kto chodzi nam się wie, że znajduje się w pewnym momencie ruszy wspomnienie mały ludzie religijni wciąż jak to się mówi dają nam się do za czyjąś duszę i w czasie mszy kapłan tych zmarłych wspomina, ponieważ kliniki, a dysponowało ono było taką potężną siecią świątyni rozciągającą się na terenie Galii i cali Anglii zachodnich Niemiec i miało bardzo wielu darczyńców to w pewnym momencie okazało się, że jest rzeczą niemożliwą, żeby wspominać w czasie mszy imiona wszystkich zmarłych za intencji, których ich rodziny ofiarował klasztorowi jałmużna i dlatego opat Dillon zdecydował, że będzie liturgii kościoła czy w linii 1 szczególny dzień poświęcony i modlitwie za dusze przy ich tych właśnie Mariusz, który zakonnicy w kinie, dla których znakomity klimat mówi się modlić tu panie profesorze następuje takie ciekawe zjawisko, bo najpierw ten obowiązek dotyczył jedynie klasztorów klucz ludzkich właśnie potem został przyjęty przez wszystkich benedyktynów, a potem zainteresowały się tym nowym obyczajem inne zakony np. w Polsce jako pierwsi mieli go obchodzić dzień Zaduszny cystersi w swoim klasztorze w lądzie w Wielkopolsce to pół wieku dwunasty to święto w kościele powszechnym, czyli dzień Zaduszny obowiązuje dopiero od początku czternastego wieku, bo w 1300 jedenastym roku decyzją stolicy Apostolskiej wprowadzono dzień Zaduszny do kalendarza oraz liturgii rzymskiej stopniowo upowszechniane w całym kościele katolickim, ale zastanawiam się na jakiej zasadzie to święto się rozchodziło po prostu inne zakony uznały, że pomysł opata oddzielona to po prostu bardzo dobry pomysł i warto go zaadaptować na własnym gruncie tak tak to właśnie wynika z tego, o czym mówiłem nieco wcześniej to znaczy ludzie świeccy powierzali rozmaitym klasztorom zadanie modlę się za dusze zmarłych jeśli chodzi na tej samej zasadzie na jakiej oddzielono w pewnym momencie uznał, że nie jest możliwe zaspokojenie tych wszystkich zobowiązań tradycyjną metodą to znaczy wymienianie imion osób zmarłych za, których dusze zakonnicy modlą i ustanowił 1 dzień w liturgii Kujawskiej, który był na to przeznaczone to wzór tym tropem poszły inne klasztory benedyktyńskie nie te zrzeszone w Kongregacji kluniackiej ten pomysł przyjmowały też inne zakony to nie znaczy, że oczywiście Wyparło to zupełnie modlitwę w intencji małych wypowiadano się uszy, ale 1 szczególny dzień został poświęcony temu, żeby zakony modliły się zadu intencji zbawienia dusz zmarłych, które ich opiece liturgicznej tak wyrażę zostały powierzone do podobnego wniosku doszedł ten pion tak jest w 1300 jedenastym roku święto to wprowadził do kalendarza rzymskiego wieku czternastym mamy do czynienia z sytuacją, w której kształci trud rzymskiej nie jest decydujący dla liturgii całego kościoła Zachodniego, choć wdrażanie postanowień Rzymu w kościołach lokalnych zwykle odbywa się z stopniowo rzeczywiście już czternastym wieku zaczyna to święto obchodzone w Polsce, choć początkowo tylko w diecezji wrocławskiej, która do Królestwa, które należą do polskiej prowincji kościelnej, ale obejmuje ziemie, które w skład Królestwa polskiego w tym okresie nie wchodzą i w toku wieku czternastego upowszechnia się w całym polskim kościele to jest zresztą przypadek nie tylko nie tylko ja za dużo tego czy wcześniej ja wszystkich świętych np. święto Bożego ciała zostało ustanowione w roku 1200 sześćdziesiątym czwartym, a w Polsce obchodzony jest dopiero w 1300 dwudziestego jak to się stało panie profesorze, że dzień Zaduszny wyszedł poza klasztorne mury no to jest właśnie decyzja kurii rzymskiej to jest ten wiek czternasty taka Acta Acta to znaczy papież Klemens piąty decyduje o tym, żeby święto to dotyczyło nie tylko zakonnej części kościoła ale, ale także tzw. kleru świeckiego oznaczałaby również kler świecki sprawował liturgię za dusze wszystkich wiernych zmarłych, bo tak się dokładnie to święto nazywa święto wszystkich wiernych zmarłych mówić panie profesorze od i tych próbach najczęściej udanych położenia zwyczajów i obyczajów pogańskich z liturgią kościoła katolickiego kościoła chrześcijańskiego, a chciałbym teraz pana profesora zapytać o to jak traktowano ten dzień Zaduszny i owych zmarłych za, których się modlono, a za, których powodzenie w życiu wiecznym oferowano jałmużnę, bo w przypadku Pogan był taki lęk strach przed powrotem tych dusz tak po to, wystawiano im jedzenie ich by je przychylnie sposobić, ale jednocześnie tak jak mówiliśmy gaszono światła w domu, żeby czasem ta dusza nie chciała zostać na dłużej jak to było w przypadku dnia zadusznego czy ci zmarli za, których się modlono się też byli postrzegani jako rodzaj zagrożenia niebezpieczeństwa wiemy, że folklorze tego rodzaju, a pozostałości mentalności nazwijmy to pogańskiej czy też pierwotnej pozostały, ale rzecz jasna one podlegały chrystianizacji co więcej jest zresztą chyba decydującą dla owej przemiany pomiędzy tym dawnym czy to rzymskim czy germańską celtyckim czy starosłowiańskim obyczaje związane z duszami osób mały decydujące znaczenie ma to, że w pewnym momencie cmentarze zaczynają znajdować się u sakralnym to znaczy imperium rzymskim w kulturze grecko-rzymskiej cmentarze znajdują się poza murami dniach, ponieważ tradycyjne i religii greckiej rzymskiej obecność cmentarza wmieście kazałaby jego haka na uroczystość w cywilizacji chrześcijańskiej miejsce cmentarza jest wokół kościoła, bo chodzi o to, żeby dusze zmarłych po zmartwychwstaniu znalazły się jak najbliżej opiekuna, który nie Święty czczony w całym kościele, którego relikwie owym kościele się znajdują to powoduje, że lęk przed duszami zmarłych jest mniejszy przynajmniej wszystkie izolowane i w wersji owego kultu pamięci o zmarłych to żywi mają się duszami zmarłych opiekować i zjednywać za pomocą ofiar i modlić zwolnienie ich karty co owych, a zatem owych dusz zmarłych bać się nie należy, a należy otaczać się opieką to chciała pana profesora zapytać jeszcze o usytuowanie cmentarzy, bo mam wrażenie, że to się też z tym wiąże się zmiana sposobu obchodzenia święta zarówno pierwszego jak i drugiego dnia listopada, bo najpierw były to żałobną procesję wychodząc z kościoła na cmentarz i wówczas w tych pierwszych okresach był to najczęściej cmentarz przykościelny, ale zasadnicza zmiana nastąpiła na przełomie osiemnastego dziewiętnastego wieku rozwój nauki spowodował, że pod koniec już osiemnastego wieku zaczęto zdawać sobie sprawę z tego, że lokalizacja cmentarza w obrębie zabudowy miejskiej to jest zagrożenie sanitarne epidemiologiczne i w epoce oświecenia zaczęto tytułować cmentarze dalej na ówczesnych obrzeżach miasta zresztą jak spojrzymy na daty założenia kolejnych cmentarzy polskich Łysakowski 1700 osiemdziesiąty czwarty rok Powązkowskiej tysiące 700 dziewięćdziesiąty drugi jako Wiecki 1800 trzeci rok to to widzimy jak zmienia się to usytuowanie no wiemy, że np. że że cmentarz Powązkowski teraz w granicach Warszawy to dlatego, że to miasto rozrosło wchłonęło cmentarz, który wcześniej był na obrzeżach tego miasta i w związku z tym musiała się także zmienić obyczajowość dnia zadusznego tak, bo skoro nie było zaraz przy kościele tego cmentarza, który można byłoby pójść z procesją, bo nagle znajdował się on gdzieś daleko mamy listopad to jest fatalna pogoda w zasadzie w całej Europie no to trzeba zmienić procesję np. na rodzinną odwiedzanie grobów w tym czasie, kiedy każdemu jest wygodnie i przenosimy także się na cmentarze same tak powstają tam kościoły tak to jest rzeczywiście fascynująca rzecz to znaczy miejsca i wędrówka cmentarzy w obrębie czy też okolicach miasta tak jak mówiłem płatności cmentarze znajdują się poza sakralną granicą miasta na przedmieściach w średniowieczu, ponieważ zakładane są przy kościołach stanowią integralną część miasta w Warszawie np. cmentarz starej Warszawy znajdował się na placu, który nosi nazwę dziekani, czyli za katedrą warszawską i tak jak wiele innych cmentarzy znajdujących się w obrębach miast na przełomie wieku osiemnastego dziewiętnastego został zlikwidowany to była tzw. akcja regulacyjna miasto tytoń do zespołu jeszcze wielu innych kwestii, ale ogólnie biorąc związana z polepszeniem warunków sanitarnych w mieście i rzeczywiście owe cmentarze nagle stały się trudniej dostępne budowano na tych cmentarzach znajdujących się poza miastem kaplice cmentarne i rzeczywiście zaczęto tam na owych cmentarzach poza miastem odprawiać msze w dniu wszystkich świętych i dniu Zadusznym i prowadzić procesję po cmentarzu w znajdującym się poza obrębem miasta można powiedzieć, że w związku z mniejszą dostępnością cmentarzy przez jakiś czas zdaniem miasta się rozrosły wchłonęły cmentarze ponownie swój własny obraz można wiązać też rozciągnięcie tego czasu otaczania opieką grobu mały jest większy niż się takie zwiedzanie cmentarzy ugruntowało się dopiero w wieku dziewiętnastym mam taki fragment tomu krakowskie 1800 siedemdziesiątego piątego roku pisał Oskar Kolberg po miastach obchód ma cechę zupełnie chrześcijańską rano odbyła się msza za dusze pokutujące w czyśćcu kościele ubrany w kier przy czym na środku kościoła stoi katafalk koło południa odbywa się procesja na cmentarz i druga msza, po czym następuje odwiedzanie własnych grobów składa się nań wianki nieśmiertelników Barwinku zapala lampy i Kagan ski i w zasadzie od tego momentu już niewiele się zmieniło tak to wygląda mniej więcej tak samo wciąż, choć trzeba powiedzieć, że w Europie środkowej w szczególności może w Polsce, ale to jest jednak zjawisko ogólniej środkowoeuropejskie cmentarze wszystkich świętych i dzień Zaduszny wyglądają nieco inaczej niż w Europie zachodniej to znaczy w naszej części Europy jest o wiele powszechniejsze zwyczaj palenia świateł na grobach zmarłych, owszem w Europie zachodniej to się też zdarza, ale nie ma aż takiego masowego charakteru może światła światełek lampek stawianych na grobach Europie środkowej Polsce jest jakimś takim jak dobrze jako taką swoistą cechą obchodów tego święta na Zachodzie czegoś takiego nie spotkamy to znaczy ja takich jak Włochy czy Francja czy Anglia nie zobaczymy główny pięknej łuny świateł na cmentarze w dniu wszystkich świętych czy dzień Zaduszny to jest cecha naszej części Europy to jeszcze na koniec taki cytat ku refleksji także dziewiętnastowieczne w 1800 sześćdziesiątym czwartym roku literat Jan Kanty Turski bardzo krytykował nowy obyczaj przystrajania grobu pisał tak stoimy teraz zrobi jako krótki, których nawet złej biedy można by się napić piwa święcimy dużo świeczek na grobowca, ale też dlatego właśnie nieboszczyka pamiętam i myślimy tylko wtedy, kiedy jesteśmy w Gródku nad jego grobem poza cmentarzem duch zmarłego nie powinien zajmować, a broń Boże, żeby miał się mieszać do naszego życia grzebać dyskretnie w naszym sumieniu tak zaśmieconym jak ziemia koło jego grobu na cmentarzu i co pan na to pani profesor cóż rzeczywiście nowożytne rzeczywiście czasy nowożytne oznaczają odejście od takiego takiej kultury współżycia, żeby niemałych z małych, którzy wcześniej byli obecni na co dzień właśnie na cmentarzu, który człowiek żyjący w mieście czy nasi mijał codziennie idąc do kościoła, chociaż może w małych miasteczkach na wsiach to pozostało, dlatego że małych miejscowościach, które jest 1 kościół często mamy do czynienia z cmentarzem utworzona właśnie wokół tego kościoła, ale wielkich miastach cmentarze nawet jeśli na powrót znalazły się w obrębie miasta no z rzadka stanowią przystanek na, toteż element codziennie pokonywanej drogi przez mieszkańca miasta wobec tego rzeczywiście ten okres dnia wszystkich świętych i Zaduszek dla niektórych także wielka nocy dla znacznej części warszawiaków także 1sierpnia w związku z rocznicą powstania Warszawskiego to są te punkty w czasie, które są poświęcone poświęcone wspomnieniu zmarłych, a w, a na co dzień oni nam już nie towarzyszą jak to było średnie wiek prof. Jerzy Pysiak historyk Uniwersytet warszawski dziękuję panie profesorze dziękuję bardzo, pani dziękuję państwu państwu życzę dobrej nocy do usłyszenia Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: SPRAWY RÓŻNE

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Słuchaj wszystkich audycji Radia TOK FM kiedy chcesz i jak chcesz - na stronie internetowej i w aplikacji mobilnej!!

Dostęp Premium

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA