REKLAMA

80 lat temu zamknięto granice getta warszawskiego

Powrót do przeszłości
Data emisji:
2020-11-16 22:00
Prowadzący:
Czas trwania:
49:09 min.
Udostępnij:

Mury - do tej pory wzniesione - podwyższono i zwieńczono drutem kolczastym. Wewnątrz murów rozciąga się gęsto zabudowany obszar bez skrawka zieleni. Nieba też widać tylko fragmenty, bez linii horyzontu. Nie ma jak złapać oddechu. Ludzie duszą się i dławią w wąskich, brudnych, ciemnych uliczkach. Przesiedleni, stłoczeni, zamurowani żywcem. Rozwiń »
Przekraczając te mury, przekracza się też granice wyobrażalnej rzeczywistości. A przecież na samym początku były tylko tablice. Na nich ostrzeżenia przed epidemią. Tyfus miał być tam, gdzie byli Żydzi. Lepiej się nie zbliżać - radzono po polsku i niemiecku.
Potem były mury, by - jak obwieszczono - odizolować ogarnięty epidemią teren od reszty zdrowych mieszkańców Warszawy. Wreszcie przyszedł czas przymusowej wędrówki ludów. Polakom nakazano opuścić domostwa wewnątrz murów i wynieść się gdzie indziej. Żydom z całego miasta nakazano się wewnątrz murów stłoczyć. Całe miasto obwieszone jest białymi kartkami o zamianie mieszkań. Ćwierć miliona ludzi zmienia adresy. Ci, którzy są już wewnątrz murów, nie wierzą, że bramy definitywnie się zatrzasną. Ta informacja spada na nich jak grom z jasnego nieba. O północy warszawskie getto zostaje zamknięte. Na zawsze.

Jest 16 listopada 1940 roku. Zwiń «

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
mury do tej pory zniesione podwyższono zwieńczoną drutem kolczastym wewnątrz murów rozciąga się gęsto zabudowany obszar bez skrawka zieleni nie ma też widać tylko fragmenty bez linii horyzontu niema jak złapać oddechu prócz duszą się dławią wąskich trudnych ciemnych uliczkach przesiedleni stłoczeni zamurowanie żywcem, przekraczając mury przekracza się też granice wyobrażalne rzeczywistości przecież na samym początku były tylko tablica na nich ostrzeżenie przed Rozwiń » epidemią tyfusu miał być tam, gdzie byli sieci lepiej się nie zbliża się radzono po polsku niemiecku potem były mury by jak obwieszczono od izolować ogarnięte epidemią teren treść zdrowych mieszkańców Warszawy wreszcie przyszedł czas przymusowej wędrówki ludów Polakom nakazano opuścić domostwa wewnątrz murów i wynieść, gdzie indziej Żydom z całego miasta nakazano się wewnątrz murów tłoczyć całe miasto obwieszone białymi kartkami zamianie mieszkań ćwierć 1 000 000 ludzi zmienia adresy ci, którzy są wewnątrz murów nie wierzą, że bramy definitywnie się zatrzasnął ta informacja spada na nich jak GROM z jasnego nieba o północy Warszawskiego to zostaje zamknięta na zawsze jest 16 listopada 1940 roku powrót do przeszłości w poniedziałki po dwudziestej drugiej zaprasza Karolina Lewicka naszym gościem jest prof. Katarzyna Person żydowski Instytut historyczny dobry wieczór pani profesor dobry wieczór 80 lat temu zamknięto granice Warszawskiego getta o tym będzie dzisiejsza audycja Wehrmacht wkroczył do Warszawy 1października 3009. roku dosłownie tego samego dnia rozpoczynają się represje wobec Żydów z czasu oczywiście przybierający taką systemową wręcz uregulowano w prawie postać pierwszy etap trwający od jesieni zimy roku 3009. przełomu 3009. czterdziestego roku jest okres przesiedleń ograniczenia podstawowych praw nakazów zakazów i segregacji etap drugi, który będzie nas dzisiaj interesować jest mniej więcej rozłożony na 2 lata w zależności od miasta to jest okres izolacji Żydów w gettach oddzielonych murami drutami płotami, ale pierwszą próbę utworzenia getta w Warszawie podjęto już w listopadzie, bo było takie posiedzenie Judenratu, na którym funkcjonariusze SS ogłosili, że wszyscy w życie w ciągu 3 dni mają się skoszarowani na terenie dzielnicy żydowskiej, ale negocjacje, które Judenratu pod przewodnictwem Adama Czerniakowa z SS wprowadził doprowadziły do zastopowania tego projektu czy tylko, dlatego że Niemcy po prostu nie byli w stanie tego logistycznie w ciągu tak krótkiego czasu przeprowadzić rzeczywiście tak jak pani mówi ten pierwszy rok funkcjonowania w okupowanej Warszawy jest właśnie wprowadzenie tego podziału na Polaków Żydów podziału warszawiaków na Polaków rzędu i potem na od kolejnym krokiem oddzielenie tych 2 grup od siebie i pierwsze plany powstania getta to rzeczywiście listopad 3009. roku, czyli zaraz po zajęciu Warszawy i to plany jeszcze nieudane pokazują też pani mówi kompletny chaos, który panuje wówczas wśród administracji niemiecki również tarcia na pomiędzy administracją nimi niemiecko polskim wojskiem, czego efektem jest to, że ten plan nie przeprowadzone wręczą też nie jest zaplanowane do końca tak naprawdę nie do końca wiadomo, gdzie getta miałby powstać miał być forma, kiedy miałem tam przenieść na pewno administracja niemiecka nie było wtedy gotowa na utworzenie tego co potem stało się stało się gettem warszawskim i stąd ten pierwszy plan teraz szybko odrzucone i ta taka usługa wówczas panująca Rze, że z Niemcami da się rozmawiać, czyli że może taka nadzieja, że jak negocjacja temat tego przyszłego lata będzie można prowadzić jak już powiedziałem te prześladowania ruszy właściwa pierwszego dnia jak tylko Wehrmacht pojawił się w stolicy autorzy raportu gehenna Żydów polskich pod okupacją hitlerowską wymieniali 3 rodzaje takich charakterystycznych stosowanych od samego początku okupacji restrykcji administracyjnych to były zarządzenia gospodarcze, czyli polityka eksterminacji gospodarczej to były nakazu o charakterze populacyjnych i aprowizacyjnych, czyli przesiedlenia skoszarowani czy też oczywiście utrudnienie dostępu do żywności no wreszcie zarządzenia zmierzające do niwelacji kulturalnej moralny czy taka polityka wstecznictwa i upodlenia duchowego Żydów tutaj autorzy wymieniali zamknięcie bocznic domów modlitw kradzież niszczenie księgozbiorów judaików burzenie cmentarzy tak dalej tym podobne, więc to ruszyło od samego początku z pierwszym dniem i tutaj nie było żadnej zwłoki rzeczywiście to są tak jak mówią są te kroki, które są stopniowo podejmowanych przez stosunkowo łatwiejsze do wprowadzenia 1 niższa niż utworzenie późniejszego getta, czyli dzielnicy żydowskiej potem zamkniętej dzielnicy żydowskiej, ale wyraźnie od samego początku ten podział był wprowadzane, a ja też oczywiście, gdy pada na dosyć podatny grunt to znaczy efektem tego bonu ogólnymi, a pogrom wielkanocny na Jasną trzydziestego roku, kiedy mieszkańcy Warszawy Polskę Warszawy atakowali znów atakowali sklepy żydowskie niszczyli sklepy żydowskie to był pogrom zorganizowany przez Niemców, którym pracował również polskiej grupy prawicowych, więc jest podział i prześladowanych przez naród z zewnątrz, które również padają też na grunt jest jeszcze przedwojennych podziału wewnątrz, a spod Warszawy bez wątpienia, ale oczywiście te pierwsze kroki są łatwiejsze do prowadzenia niższe niż te nisze podział terytorialny czy taka oddzielenie ludu właśnie terytorialne stycznia 1940 roku w urzędzie gubernatora dystryktu Warszawskiego powstał wydział przesiedleń jego kierownikiem został Waldemar szyn taki przedwojenny współpracownik Hansa franka Ludwika Fischera i to było takie już zmierzenie się z organizacją gett to w sposób systemowy, bo wydział miał koordynować wszelkie wszelkie działania związane z utworzeniem getta, bo to, że getto powstanie wiadomo było od początku wiadomo było tylko kiedy i jak to zaplanowano jak wyglądał początek prac nad utworzeniem eufemistycznie nazywanej części miasta dzielnicą dzielnicy żydowskiej rzeczywiście pani mówi o tym, że getto powstanie spodziewano się tego samego początku, tym bardziej że stopniowo powstawały również getta winnych, a w innych miejscach przede wszystkim najbardziej znane to najbardziej wpływające 100 psychicznie emocjonalnie mieszkańcy Warszawy wiadomość o powstaniu dawniej drogę to w Łodzi w kwietniu czterdziestego roku, więc równolegle powstają getta i można się było spodziewać takiego to również sporo w Warszawie w listopadzie mówimy jest pierwsza próba potem w grudniu zaczyna się pojawiać informacje o karcie praw pora na Pradze, czyli znowu na obrzeżach miasta to początkowo oczywiście planowano, że to, żeby zachować ciągłość komunikacyjną jak najmniej wpływać na, a na życie miejskie Warszawy to utworzona będzie dziś na obrzeża właśnie początkowo na Pradze potem wiosną czterdziestego roku PWST polityki plan był dość silnie silnie promowany, żeby i dosyć długo utrzymywał, że getto utworzyć na kolei, a na Grochowie miał 182ha, żeby na obrzeżach nie w centrum miasta w styczniu trzydziestego roku przed rodaczką ono bardziej oficjalną pojawia się pod koniec stycznia w Warszawie, ale Waldemar ścian i powstaje urząd przesiedleń czy były szef dystryktu i wtedy te kroki są oczywiście bardziej bardziej konkretne na początku kwietnia czterdziestego roku powstaje zaczyna zaczyna się budowa muru wokół tzw. terenu zagrożonego epidemią czy tego terenu, które tra większego jednak, ale takiego terenu na pewno terenie, którego potem znajdzie się, a Warszawskiego czy też skład konkretne, ale trzeba pamiętać cały czas chaos i cały czas jest, zupełnie jakby nieskoordynowane ze sobą dlatego mamy ten plan był Get jednocześnie mur budowany wokół, a tego terenu przyszłego, które potem będziemy znali, a równocześnie są uszczuplane zupełnie inna powstaje cały czas trwają prace nad powstaniem tzw. włoskiego rezerwatu na Lubelszczyźnie obok miejscowości Nisko, które ten plan się długo promowane tam właśnie otrzymały część cieni, jeżeli ten włączona zdarza się potem latem tego roku ze względu na sytuację, że chodnik powstaje plan przeniesienia Żydów na Madagaskar, a my wszystkim i te wszystkie plany cały czas ze sobą ścierają pokazujący chaos decyzyjny właśnie również chaos tak, jakbyśmy chcieli ścieranie się wewnątrz różnych frakcji, a w ramach administracji wojska niemieckiego też dotyczyć będzie inny też aspektu zagłady właśnie przez cały, a przez całokształt wojna pani profesor powiedział tylko uzupełnia jeszcze i pytam o tych rozmaitych lokalizacjach, które wskazywano na tym początkowym etapie Praga koło Grochów czy te lokalizacje zostały zarzucone także ze względów logistycznych, bo one wymagały przesiedlenia bardzo dużej liczby osób mowa o ponad pół 1 000 000 nie musi nawet 600 000, bo ostatecznie zdecydowano się na strefę zamkniętą oczywiście północno zachodnia część Śródmieścia tzw. dzielnica Północna dziewiętnastego wieku zresztą w większości zamieszkane przez ludność żydowską zdecydowano się zrobić w centrum miasta, bo najłatwiej było dokonać tej akcji przesiedleńczej rzeczywiście tak było początkowo to centrum starało się największym możliwym miejscem do umieszczenia właśnie ze względu na to, że jest załamana zostają zupełnie Kamieńska, aby unikać zarówno miasta zostaje zatrzymana z tych osób oczywiście złoto, więc kryteria przemarszów przez miasto ewentualne wykorzystanie Broda celów wojskowych jest ważna na w momencie, kiedy wycinamy nagle znaczny fragment samego środka miasta na pewno spowoduje to też chaos wewnątrz pomoc miasta, a łatwiej byłoby umieścić to na obrzeżach Warszawy bez wątpienia też przy całej propagandzie wokół łączącej Żydów tyfusem i chorobami zakaźnymi, która była też stała za utworzeniem getta też było utworzenie w samym środku miasta na nie wydaje się być lepszym pomysłem, ale liście tak jak pani mówi w momencie, kiedy zdecydowano ostatecznie o utworzeniu getta w Warszawie, czyli sierpniu czterdziestego roku, bo usługa późno żeby, żeby dokonać tak ogromnej, a ogromnego transferu ludności ten teren getta był tym terenem gdzie, gdzie mieszka najwięcej Żydów być sytuacji, które właśnie było odgrodzić właśnie jako jako ten świat getta powiedziała pani pani profesor, że izolacja tej części Warszawy ruszyła ze względu na rzekomą epidemie faktycznie na ulicach umieszczono taki biały napis na tablice z napisami w języku polskim niemieckim ostrzegające przed przebywaniem na terenie zam. przez ludność żydowską z powodu zagrożenia tyfusem, ale ta propaganda, którą zawsze Niemcy bardzo dbali była dwutorowa, bo z 1 strony sugerowano, że mury mają ochronić Polaków Niemców rzecz jasna przed zarazą, a z drugiej strony opowiadano, że mury mają chronić Żydów przed aktami antysemityzmu np. przed pogromami i w jakim stopniu tutaj również ta propaganda dała na podatny grunt, dlatego że wspomnę już program nie wielkanocnym, czyli w końcu marca czterdziestego roku, kiedy do na terenie Warszawy dochodzi trzeci bardzo brutalnych zorganizowanych ataków narządu co pewnie też można łączyć jakiś sposób potem późniejszym planem utworzenia getta zresztą Polski po ziemi uważa również na pierwszy krok do do stworzenia getta czy taki scenariusz działań nie było wolne wolne miejsce, ale prowokowania ataków antysemickich na terenie Warszawy miało być właśnie pierwszym krokiem do zamknięcia getta i na pewno byli tacy ludzie to wiemy z relacji i dokument osobisty, którzy zdecydowali się na podmioty podejmą decyzję ale kiedy wchodzi do getta to, mimo iż będą bezpieczniejsi, ponieważ to był teren nie ma, choć Niemcy ze względu na tzw prawdziwe epidemie tyfusu i tu też teren, gdzie spodziewano się właśnie bezpieczeństwo czy ten mur miał ich odgrodzić od nieustannych przemocy, który dostarczy, której doświadczali mamy taką właśnie zasługa Blue ma, która mówi o tym pierwszym roku wojny jako nieustanny pogromie czy nieustanne pobicia nieustannej przemocy ze względu ze strony Niemców również częściowo stanu w Polaku właśnie w myśleniu dobytku nimi żydowskiego sklepu tak dalej tak, ale czy mocy której, tym bardziej oświadczy, że musieli nosić opaski z gazu widać to było odpowiedź jest Żydem na ulicy, a więc na pewno element element jakiegoś bezpieczeństwa niektórych osób wyszedł z resztą masła klucze, ale znajdujemy w relacjach takie takie spory takie takie doświadczenie właśnie elementu wysłanego bezpieczeństwa, które te mury jeszcze nie było wiadomo czym to przecież ani widziane będą zamknięte, a były na pewno tam pojawia też wspomniany przez panią Emanuel Ringelblum historyk, który bardzo skrupulatnie opisywał życie w getcie, kiedy ta budowa murów ruszyła to był kwiecień czterdziestego roku wspominał przystąpiono do wznoszenia muru wokół terenu zarazy wywarło silne wrażenie dopatrują się w tym początku faktycznego getta getto, kiedy jako takie, czyli nowa dzielnica żydowska zostaje utworzony 2października 1940 roku, więc przez kilka miesięcy trwa ten stan chaosu zawieszenia budowy organizacji tak dalej tym podobne jest specjalne zarządzenie gubernatora dystryktu Warszawskiego, czyli właśnie Ludwika Fischera jest oficjalny tekst tekst zarządzenia opublikowane w nowym Kurierze warszawskim i zasady są następujące w getcie mieli zamieszkać wszyscy warszawscy Żydzi lub ci do stolicy przesiedlania Polacy mieli być z tego terenu wysiedleni tak jak to powstaje 2października tak ten proces planowano zakończyć do 31października, ale później termin przesunięto na 15 dzień listopada miejsce zamieszkania musiało zmienić świeć 1 000 000 osób, bo 138 000 Żydów i 113 000 Polaków to niewyobrażalne jak to miało wyglądać jak to wyglądało Puszczy chaos i to te przygotowania domknięcia getta mówimy te plotki o getcie od samego początku, więc mamy też relacje ludzi, którzy już na samym początku wojny zaczynają się powoli krok po kroku zabezpieczać przed ewentualnym wysiedleniu, czyli np. dają na przechowanie swoje, a bardziej wartościowe meble czy obrady jakieś inne przedmioty biżuterię zaufanym Polakom, spodziewając się albo właśnie tak chce nosić przenieść albo tego właśnie, że są bardziej narażeni na represje konfiskaty tak dalej, a i potem wraz z tymi kolejnymi plotkami krążącymi armatę, gdzie będzie getto, gdzie trzeba będzie przenieść, bo nie przynosi, a podawane są właśnie pierwsze pierwsze decyzje o ewentualną przeprowadzką, kiedy 12października ogłoszą, że decyzja o o powstaniu diety o konieczności przeprowadzki na to czy chaos panuje kompletny to znaczy tak jak pani mówię 138 000 z 1 strony co kilkanaście tysięcy drugą stronę i czuć muszą jakoś przenieść, czyli MO przede wszystkim wymienić mieszkania, a ponieważ ta kwestia znajdzie szukanie mieszkania na terenie podłogę ta kwestia ewentualnie przeprowadzenia takiej roli rodziny znajomych, którzy na terenie getta ponoć mieszkają w obszarze tego co się da przekazaniem zaznaczył, że ludzie nie mogli zabrać ze sobą mebli np. tak czy to nie jest także oni się przeprowadzali wyposażenie swego mieszkania tylko jak rozumie ile można było wziąć do ręki albo jakiś wózek albo jakąś furmankę tylko z tym tak rzeczywiście tak było tutaj też informacje co cały czas mamy do czynienia tak naprawdę potwornym chaosem informacyjnym in właśnie każdy słyszał coś innego my ile można wyjąć co można zostawić mamy takiej informacji np. dozorca, który zatrzymywali się do wychodzących z walizkami mają dużo rzeczy przy sobie z ja wymiany mieszkań to przecież nie było pro 1 nie było systemu dane 3 pokoi na 4 pokoje tylko dlaczego to dużo mniejsza dużo mniejsze mieszkania trzeba też inna zupełnie najbiedniejsza część miasta przed wojną student, a to były zupełnie i zupełnie inne warunki mieszkania przeprowadzono, a była to kwestia pozostawienia po drugiej stronie całego swojego życia, czyli nie tylko dorobku i kwestiach materialnych, ale też sąsiadów przyjaciół rodzinę, a w niektórych przypadkach takich Żydów zasymilowanych tworzymy bardzo silne związki, a z ze stroną tzw. potem aryjską czy z Polakami czynie Żydami czy rodzin mieszanych to były też kwestie, czyli decyzji co do tego dodać też łączenie, a im znamy takie rodziny gdzie, gdzie część rodzin decydowało o tym, że pójdzie do getta część odbywała się ukrywać wyjeżdża Warszawy ukrywać pod Warszawą ukrywali członkowie rodzin, więc już takie decyzje na tym etapie również musiały zapaść na oczy wszyscy na temat tego co bierzemy, a co nam się może przydać, a jak długo to będzie trwało od kogoś zupełnie zależne w powietrzu dni wiadomo na nic nie mógł spodziewać tego jak jak taki staje się konieczne i to wszyscy zostali zaskoczeni tym, że to zostało zamknięte 80 lat temu 16listopada 1940 roku Ringelblum wspomina to tak trzeba to dzień, w którym utworzono getto to był straszny ulica nie wiedziała, że to zostanie zamknięte dlatego spadło ono na ludzi jak GROM z jasnego nieba na wszystkich skrzyżowaniach ulic stały Wach niemieckich polskich żydowskich policjantów, które kontrolowały, kto ma prawo 615listopada o północy zamknięcie getta stało się faktem nikt nie chciał go kwestionować niemiecka żandarmeria obsadziła przejście między żydowskimi chrześcijańskimi ulicami, które zostały zamurowane z powodu komunikacji miejskiej, kiedy mieszkańcy Warszawy szli piątej rano do pracy przystawali ze zdumienia żydowska dzielnica została całkowicie odcięta od zewnętrznego świata to był bardzo niewielki teren pani profesor jak na ogromną liczbę osób, którą na tym terenie zgromadzono tak oczywiście wybiorę się też hektarów 400 000 ludzi w 1400 to ma, więc jest to naprawdę tam potworny ścisk no oczywiście wiadomo też 30 proc nad narastał ze względu na druku pierwsze do na teren getta przesiedlano Żydów spoza Warszawy zmniejszy miejscowości stopniowo kolejnych falach po drugie, teren getta cały czas zmienia, bo to mówimy oczywiście zamknąć getta granic był czas powstają nie ograniczam ostatecznymi i i ten koszmar przeprowadzek teraz mówimy jak mówiliśmy to nie kończy się w momencie zamknięcia getta, bo kolejne granice koniec ulicy są z niego niespodziewanie często włączane i ludzie muszą się znowu przeprowadzać jest taki, a taka relacja stać zawrócił, który jest jednym z pracowników Emanuela Ringelbluma, który wchodzi kobietę bardzo późno nie samego początku szybko wraca do Warszawy elemencie i chodzi po Warszawie opowiada właśnie o tych kolejnych ulicach, które są, a tylko Kongresu getta złączony może przeczytam większy tak dobrze Warszawy dysze boczne ulice przestałam się orientować w planie miasta jakiś wyrafinowany niezrozumiały sposób zostały ulice poszatkowane wycięte pokiereszowane to mu przychodu przez środek ulicy to znowu kamienica została włączona rolniczy dzielnicy żydowskiej jedną z rozpoczętą 2 części środkowa należy to jedne dzielnice 22 końcowe odcinki ulicy narody inne dzielnice, a więc kilka miesięcy następuje nowe wyrównanie granic dzielnicy co oznacza rzeczywistości 1 męczarnie w łańcuchu niekończących się szykan prześladowań i odtąd kiedyś ludzie go po raz drugi po raz trzeci nawet czwarty przeprowadzenie w ciągu kilku dni im ten ten chaos, którym mówimy, bo panuje przez całe, a przez całe istnienie getta tego samego dnia też, kiedy zamknięto getto rozpoczęto także akcję poszukiwania tych Żydów, którzy zostali po stronie aryjskiej tak w ciągu kolejnych dni tygodni ujęto ponad 11 000 osób, które zostały do getta skierowane przyjęto też opróżniono żydowskie sklepy to było ponad 3,51000 sklepów Ringelblum wspomina, że natychmiastowym skutkiem zamknięcia getta był wzrost cen żywności i potężny głód, bo jak pisze Ringelblum władze niemieckie uczyniły wszystko, żeby hermetycznie od izolować Get to, żeby nie dopuścić tam żywności myślę, że tak jest natychmiast rozpoznać też szmugiel, a też mogę na wielką skalę przeprowadzonych przez przedsiębiorców byliśmy kleru, którzy w ten sposób dostarczał żywność to także majątki na temat znaczenia pociągnąć do getta i ten tzw. mały szmugiel broni, a dorośli dzieci, którzy wychodzą na drugą stronę po, a bardzo małe ilości pożywienia nie tylko pożywienie reszta, czyli ta droga oczywiście mit zostaje hermetycznie odizolowana od miasta cały czas jest częścią miasta autor jest w środku miasta i to przechodzenie przez mury w różnych celach spotykanie pod murami tak dalej tak daleko za niższą sądy należy wszystko ma cały czas miejsce, a przez mur przez rany wylotowe przez tunele podziemne przez kanały przez graniczne domu, więc tych miejsc oczywiście nieformalnego przechodzenia z 1 strony na drugą jest sporo, ale oczywiście celem Niemców było jak najbardziej ścisłe prawda o izolowanie tego tego terenu o tym świadczyła też liczba zmniejszających się bram, bo zaczęto podejrzeć 22 którymi można było wejść oficjalnie do getta albo z niego wyjść jeśli ktoś mógł, a potem było ich bodajże 14 już po kilku miesiącach tak potem od posiłków, a 6-li nie tak było pod prąd karę śmierci narządów znajdujących się poza poza terenem getta więc, a stopniowo to było bardziej izolowane szczególnie, a zwłaszcza od jesieni, który z tego pierwszego roku potem przed przed wielką akcję likwidacyjną po latach było, ale najwidoczniej wiedziano, że bez tego bez smug był test tego nieustannego kontaktu, jakby na betonie przez 1 ma szansę na na przeżycie jednocześnie był on jakiś sposób akceptowanej na pewno na pewno miało to miejsce na właśnie tak jak mówiłam przez wykonawcę dlatego, żeby to było oraz części Warszawy czy tego podziału nie udało się do końca wprowadzić jak reagowała na Get to ta druga część Polska, bo nie pytał część niemiecką właściwie Warszawa była podzielona na 3 części polską niemiecką żydowską no różnie wiemy o tym, że rację Rosja temat stosunku jak i biednych Polaków patrząc na getto są różne byli tacy, którzy rzucali kamienie byli tacy, którzy uczestniczyli w szmuglu i w ten sposób zarabiali byli tacy, którzy mieszkańcem getta pomagali szczególnie ci, którzy znajdowali się, a my z nimi relacje przedwojenne, bo to sieć tych, bo mówimy o jakim handlują powiązań ekonomicznych na liście są tysiące innych powiązań przedwojennych im wczesna wojennym wynikają z tego tytułu mieszkający w 1 mieście mieszka razem i kwestie korespondencji, która przechodziła przez mur getta pomiędzy koleżankami ze szkoły przyjaciółmi członkami rodzin różnego rodzaju nie tylko zresztą pomiędzy Warszawą, a ci pracowali szkoła gettem, ale też, które przychodzą obchodziły zagranicę, a to jest na pewno bardzo ważna kwestia paczek, które docierają do getta, a różnego rodzaju właśnie tych spotkań, o których mówiłam, więc takie powiązania emocjonalne były też niezwykle ważne i na pewno niezwykle ważne dla tych którzy, którzy w gaci znajdowali, ponieważ wiemy ten ta kwestia do zupełnego odblokowania Warszawy była nie tylko trudna do pana znaczy, że było to jak i zaczął umierać wykreślony z głodu musi się sprzedawać po kolei wszystko mieli, że był życiowo było to trudna fizycznie albo niezwykle trudne emocjonalnie, ponieważ to był oddzielenie od od wszystkiego to co znali przed przed wojną przygotowali pierwsze rokowania czy całego życia często i nagle znajdzie się zupełnie obcym środowisku potwornym miejscu od formalnych warunkach życiowych bez zieleni bez nowej potwornej potwornym miejscu więzieniu był też niezwykle niezwykle trudne emocjonalnie system ten kontakt sieć ma jakiś element kontaktu wiemy, bo niezwykle niezwykle ważna 2 miesiące po zamknięciu getta na jego terenie znajdowało się tak jak pani profesor mówiła tylko 400 000 osób potem były jeszcze przesiedlano na kolejną osobą około 50 000 Żydów zachodniej części dystryktu Warszawskiego słuchacze Błonie Żyrardów Grójec Słowik potem jeszcze wschodnia część, czyli Marek Wawra Radzymina Tłuszcza przewieziono także już w kwietniu czterdziestego drugiego roku do Warszawy około 4 tysięcy Żydów niemieckich między nimi z Berlina czy Frankfurtu między tym okresem zamknięcia, czyli między jesienią czterdziestego roku, a lipcem czterdziestego drugiego roku, kiedy zaczyna się już przejść do trzeciego etapu, czyli masowej eksterminacji w getcie zmarło ponad 90 000 osób oczywiście główne przyczyny to głód zimno choroby przydział żywności na początek około 400cal osoby później tylko 200cal są stawki budowy oczywiście Marek stok tak opisywał warszawskie getto w zimie czterdziestego pierwszego roku 1001 zaś żebraków stale blokuje na ulicy to nie są ludzie jakieś straszliwe Mary upiorne postacie brudnych łachmanach w latach wychudzona twarz rozgorączkowanych oczek jest pochłonięty chłodu nogach są wszędzie na podwórkach chodnikach pod murami na jezdniach zawodzą krzyczą proszę ją można nie można przejść dłuższego odcinka ulicami by spotkać trupów ludzkich leży trup Włoch moda na chodniku, gdzie spiesznie, starając się nie patrzeć przechodzą obok narzeka litości duże przykryty gazetami trupy mężczyzn kobiet dzieci na wszystkich ulicach oczywiście to wszystko wiemy, bo ten głód to straszna śmierć głodowa też szkielety ludzkie, które poruszają się po terenie getta już właśnie od roku czterdziestego pierwszego to jest po tylu latach niesamowicie wstrząsające przerażające swoim okrucieństwem i brakiem jakiegokolwiek człowieczeństwa to musi oczywiście do tego wrócić także w tej w tej audycji, a ścisk, a ten chaos te nieustanne męczarnie przeprowadzek no i głód tak to są choroby to są ten najpoważniejsze problemy, które trafią ludzi mieszkających w getcie tak rzeczywiście i mówimy tu o koszmarze ludzi, które muszą przeprowadzać od tych, którzy chcą przenieść się aryjskiej czy trzeba do getta, ale wspomniała pani o przesiedleńcy uchodźcach i tutaj czas ich sytuacja jeszcze wielokrotnie wielokrotnie gorsza, bo to są ludzie, którzy przyjeżdżają do Warszawy proszę pani do Warszawy, ale bardzo niewielką wielkim mającym w sobie nie mogą przeprawy nic i w dużej mierze bardzo często to co mają one zabierane niszczy drogę też dostaną 3 różnego rodzaju dezynfekcja i kwarantannie zaś do getta dobro czy oni w karcie znajdą się zupełnie bez niczego i nie mają żadnych kontaktów nikogo nie znają nie mają wtedy nic czy oni po prostu umierają są, więc na samym początku lat od samego początku samym dole tej drabiny przetrwania, że możemy tam średnie głód tyfus gruźlica czy takie 3 najważniejsza największa zmora życia budżetowego na ich pierwszych, a uderzają silnie, a i ten los uchodźców czy, choć określenie przez ludzi poza Warszawę, która się właściwie znajdują jest oczywiście tragiczne jest jeszcze gorszy niż niż tych ludzi którzy, którzy Warszawy mieszkają mieszka od początku bez wątpienia, a jednocześnie pani profesor, żyjąc na takiej nieludzkiej ziemi i codziennie, walcząc o swój byt i przyszły dzień też musimy wspomnieć o tym jak wiele stać człowieka w tak dramatycznych warunkach mówi o tym, że ludzie nadal tworzą piszą dokumentują starają się ocalić swoją ludzką godność tak też system chce ratowaniem godność takie dyskusyjne określeń dlatego trudno mu, że wreszcie tego nie robi nie ma godności każdy radzi sobie jak może i elementem tego na pewno w poszukiwaniu normalności czy takie poszukiwanie jakiś namiastkę normalnego życia jakiś łapanie się przedwojennej tożsamości czegokolwiek histeryczne często rent i otworzenie na pewno jest częścią tego, że ktoś też przed wojną maluje teraz też maluje pisze dzienniki, które powstają Gać różnego rodzaju relacje na archiwum Ringelbluma bez wątpienia tego a tego właśnie przejawem, czyli takiego Niemcy ucieczkę grozi ucieczką od rzeczywistości właśnie w jakąś taką pracę intelektualną to co robi się przed wojną to naszą przedwojenną tożsamość właśnie bez wątpienia, ale bywa też oczywiście drugą stronę drugą stroną tego są powstające w getcie kawiarnie restauracje bary a gdzie ludzie ci, którzy są w stanie który, których na to stać uciekają by do normalności w ten sposób i różnice, które powstają w getcie to, że niektórzy umierają na ulicach jest mała garstka ludzi który, którzy są w stanie chodzić do restauracji i liczba wieczorami też tego przejawem takiego właśnie szukanie normalności szukania jakiejś ucieczki, chociaż na chwilę to poszukiwanie zieleni w getcie czy kultywowanie kwiatku czy nawet smugę kwiatów przy stole ze strony aryjskiej to wszystko jest właśnie takim szuka takich taką odskocznią od tego od wsi koszmarów które, które są na ulicy getta wspomniała pani w poszukiwaniu zieleni to był teren, który właściwie był pozbawiony terenów zielonych najgęściej zaludniona dzielnica Warszawy przed zamknięciem getta jest rzeczywiście we wspomnieniach, które czytałam też pojawia się pojawia się ten brak kontaktu z przyrodą naturą, że przez ten mur trzymetrowe jeszcze potem zwieńczony metalowym drutem kolczastym rzadko można byłoby też w tej gęstej zabudowie łapać skrawek nieba tak za tym też ludzie tam uwięzieni bardzo bardzo tęsknili, a jak układały się przez ten niespełna 2 lata relacje między władzami dzielnicy żydowskiej, a władzami okupacyjnymi niemieckimi, kto się zmieniało na przestrzeni tych miesięcy to była trudna trudna historia jest oczywiście kwestia tego jak układały relacje między administracją żydowską, a mieszkańcami getta a bo administracja żydowska znajdowała się tej właśnie taki, jakim członków polskiej służby porządkowe przy takim ruchomym piasku locha to znaczy oni cały czas był też sami wiedzieli, jaki będzie następny krok niemiecki jest polityka niemiecka Adam Czerniak zresztą przez Sejm w Dzienniku, który technicznym bardzo polecam jednak będzie stosujący opisu, a te bardzo lakoniczny na bardzo uderzające, a tu prezes rady żydowskiej w getcie warszawskim i to co się pojawia w tym jego dzienników wyraźnie z tego wynika także takie nieustanne negocjacje próby negocjacji próby nadzieję, że właśnie te negocjacje może dziś powiodą stoczy myśmy jeszcze w listopadzie 4 z tego roku w tych negocjacjach z powstania getta, czyli taka buda Rze, że coś jeszcze uda się załatwić taką cywilizację przed wojną morza, czyli wszystkim się do rozmowy z człowiekiem próby dotarcia do poszczególnych urzędników niemieckich, ale też chaos administrator lub całych panuje, a który też przenika do do do rady żydowskiej klasy oraz nie wie tak naprawdę stoi te decyzje zmieniają co chwilę są narzucane radzi Sadowski niespodziewanie, a jednocześnie należy dostać odpowiedzialna za wykonywanie rozkazów i też pojawia ten jednak przez główny punkt konfliktu ze społecznością żydowską mieszkańca liga to łańcuch działań mieszkańców getta jako reprezentacji reprezentant administracji niemieckiej i radę żydowską przeprowadzić, a różnego nie wiem zbieranie różnego rodzaju danin prawdę boską przeprowadzili komis Kate futer futer, które przeprowadzono ośrodki to ona musi przeprowadzać łapanki do obozu pracy np. czy wg, które są tak, na których obozami śmierci, bo do pracy przymusowej są to panu potworne warunki ludzie, którzy są wywożeni do obozu pracy przymusowej no, jeżeli w ogóle wracają do te zwroty w potwornym stanie fizycznymi psychicznym coście wrakami ludzkimi w tym momencie, a no i oni muszą też was tych ustaw też mówić o ewidencjach i chorobach i rada żydowska musi wg wytycznych ministra żydowski prowadzić tzw. walkę z tyfusem te wytyczne są też chaotyczne i idiotyczne momentami do tego stopnia sprzed lat kości służą bardziej wyniszczania getta niż walce z czymkolwiek, a więc jestem po niesamowicie trudna rola którą, którą rada żydowska Adam Czerniak jako prezes można się wziąć właśnie taki nieustannego manewrowania pomiędzy dobrem ludzi, którzy mieszkają bogaci są w getcie jakąś próbą ratowania ich ostatni z tych, którzy tam są jeszcze, a z drugiej strony uzupełnieniem tego czy nawet zgadywanie tego co, a co niestety niemiecka nawodnić wymagać oczekiwać 22lipca czterdziestego drugiego roku niespełna po 2 latach istnienia getta rozpoczyna się trwająca 2 miesiące wielka akcja likwidacyjna ona rusza to machina śmierci na rozkaz Heinricha Himmlera wydane 3 dni wcześniej czy 19lipca, który brzmi tak zarządzam przesiedlenie całej żydowskiej ludności generalnego Gubernatorstwa zostało przeprowadzone ukończone do 31grudnia czterdziestego drugiego roku środki są niezbędne dla przeprowadzenia etnicznego rozdziału ras narodowości w myśl zasad nowego ładu w Europie oraz w interesie bezpieczeństwa i czystości rzeszy niemieckiej strefy jej interesów w getcie w tamtym momencie znajduje się około 370 000 osób mówiliśmy ponad 90 000 którzy, którzy umarli po prostu w trakcie trwania getta oficjalnie rzecz jasna znowu mamy do czynienia z propagandą Niemcy zaczynają prowadzić wysiedlenia na roboty przymusowe na Wschodzie czy duża część społeczności Get dała się na to nabrać ludzie faktycznie wierzyli, że wjeżdżają na wschód na roboty to znowu trudno powiedzieć co wierzyli w to chcieli wierzyć co byli w stanie wierzyć tę informację o tym, dokąd naprawy transport dotarł do getta bardzo szybko wraz z uciekinierem uciekinierem trawniki wrócili przekazali tym głosom udało się uciec na samym początku też chaosie podczas macha się i początek funkcjonowania Treblinki też chaos tak naprawdę, a pod każdym względem tam głosom udało się uciec oni przynoszą dobre informacje na temat tego co się dzieje, ale zdaje się tak trudno w to uwierzyć tym którzy, którzy w kwestii się znajdują, których rodziny dopiero były zabrane Abraham Lewin kronikarz getta Warszawskiego członek podziemnego archiwum getta myśmy tego najlepszym przykładnego dziennik, który niedawno wydane przez związki historyczne też nie niezwykle fascynujące, a literacko fascynujące opis życia w getcie i też akcji likwidacyjnej bo, lecz jednostki z osób piszą codziennie w czasie wielkiej akcji likwidacyjnej, a jego żona jest dosyć szybko, a więc Treblinki znaczy znaleźć w ten sposób Treblinki zostaje sam z córką i też Lech jako członek podziemnego archiwum getta jest jedną z pierwszych osób dowiaduje się dokończyć na sport naprawdę idą czy oni sami lekiem na 1 należy poinformowanie ludzi w getcie i w tych zapiskach widzimy jak trudno mu pogodzić te informacje czy rząd tak naprawdę chcę wierzyć w to, że złożono także na wschód i że ma na sobie sukienkę 1 walizkę z mężem o, a z drugiej strony on sam zapisuje relacji uciekinierów Treblinki jest nie taki i ten by Dysona, który widać wyraźnie takiego zapisu, kiedy próbuje pogodzić informację, że jego żona zginęła z 1 strony płyt 2 to, ale nie chcę w to wierzyć, że ktoś taki jest w stanie uwierzyć wydaje się, tym bardziej dotyczy to, a tych, którzy nie byli do końca pewni dbać cały czas przeprowadza oczywiście akcje dezinformacyjne docierały do getta kart, które NIK pisane przez tych, którzy dotarli na pracę na prace przymusowe, ale rozmowy ten chaos to cały czas to mówimy od samego początku początku wojny czy tak naprawdę plotki jakieś pogłoski, które krążą ludzie bardzo chcą wierzyć, a te braki kolei informacji z zewnątrz, a i tak właśnie nieustanna wymiana informacji, które zupełnie sobą zgadzają no bez wątpienia obroty kluczową rolę ludzi oczywiście próbują sobie też różne rzeczy racjonalizować sieć wspomina Marek Edelman Niemcy nie przebierając środkach stosują nowy chwyt propagandowy przyrzekają dają każdemu ochotniczo zgłaszającemu się do wyjazdu 3kg chleba 1 kg marmolady to wystarcza Dariusz propaganda ku robią swoje pierwsze daje do ręki niezbity argument przeciwko wszelkim bajką w cudzysłowie komorach gazowych, bo po cóż wydawali chleb, gdyby chcieli mordować głód jeszcze mocniejszy przesłania wszystko obrazem 3 brązowych wypieczonych bochenków, czyli jak dają jedzenie pozwalają zabrać ze sobą ubranie kosztowności to znaczy, że gdzieś to będziemy żyli, a nie znam to wszystko zabiorą chleb zmarnują potem zamordują no tak, bo nikt nie marnowały chleba w ten sposób na pewno, ale my też się też o tym, że to jest po 2 latach no potwornego życia to nie czuć to jakby niezauważeni przedwojennych domów słowem koszmar życia gotowego, od którego chce uciec i taka witał chęć ucieczki od rzeczywistości jakikolwiek sposób gdziekolwiek miejsca w jakikolwiek formie to też na pewno się w to wpisuje właśnie też, kto to są rodzinę, że całe rodziny idą razem kwestię podejmowania Ciećko ma zostać lepiej przecież razem, jeżeli będzie dobrze też na pewno odgrywa tu bardzo dużą rolę to 21września czterdziestego drugiego roku oczywiście do posła zakłady w Treblince wywieziono około 300 000 osób to było mniej więcej 75% mieszkańców getta pozostało około 60 000 głównie młodych tych zatrudnionych przymusowo w zakładach produkcyjnych, które były rzecz jasna utworzone na terenie getta chciałabym zapytać o 2 wydarzenia roku czterdziestego trzeciego na początku stycznia czterdziestego trzeciego roku Himmler przyjeżdża do Warszawy dokonuje osobistej Inspekcji terenów Get ta nakazuje wywiezienie z Warszawy kolejnych 8000 Żydów to wywoła pierwszy opór zbrojny w getcie, ale akcja zostanie przez Niemców przerwane no oczywiście w kwietniu czterdziestego trzeciego roku mamy kolejny opór zbrojne tak są 2 powstania często zapomniane powstanie ze stycznia, czyli pierwsza pierwsza próba powstańcza i potem potem już powstanie właściwy powstanie w getcie warszawskim, czyli koniec historii getta Warszawskiego, a który kończył się symbolicznym, a wyszedł z powietrza na godne matki takim końcem symbolicznym końcem DT Warszawy i hitu jest taki bardzo znane czyta Dawida g Grubera dotyczący właśnie obalania murów, który związany jest, w który potem przywoływany w kontekście w kontekście powstania w getcie warszawskim ale, ale jest oczywiście znacznie znacznie znacznie wcześniejsza kiedy, kiedy Grabek, który jest jedną z osób, które chowają, po czym archiwum getta Warszawskiego pisze, żeby Żydzi wszystkich stron wyszli domów i waśni właśnie na mury i ten czyta symbolika muru jako właśnie symbol getta pojawia się, ponieważ same lokale samego końca najmu będzie, kiedy zniszczone getto czy kiedy kończy powstanie, a w getcie warszawskim zniszczone są, a zniszczone są wówczas mury agent rosną pozostał już tylko 2, a 2 fragmenty portu dzisiaj mówiła pani o tym symbolicznym końcu getta, czyli o wysadzeniu w powietrze wielkiej synagogi oczywiście dokonał tylko osobiście Jurgen strop, który kierował akcją niemiecką wymierzono oczywiście bojowników żydowskich stał się 16maja o dwudziestej 15 w raporcie, który potem został przedstawiony władzom w Berlinie Strug zapisał żydowska dzielnica mieszkaniowa w Warszawie przestała istnieć dodajmy, że potem ten raport był oczywiście podstawą oskarżenia i strop przebywał w więzieniu z Kazimierzem Moczarski wypowiedział takie symptomatyczne zdanie niemiecka skłonność do skrupulatnej dokumentacji archiwizowania mi myśl cisza w razie niepowodzeń, bo rzeczywiście stropy bardzo skrupulatnie wszystko dokumentował co robił złego na terenie dzielnicy żydowskiej po upadku powstania eksterminację właściwie wszystkich mieszkańców getta całkowite zniszczenie to ruiny jak rozumiem zostają tak tak oczywiście tę zostają ruiny getta dopiero odbudowane po wojnie, czyli późniejszy Muranów, ale został też ludzie którzy, którzy ukrywają się tzw. stronie aryjskiej tutaj jakby ta historia zatacza koło, bo to co byliśmy potrzebni są początku o ludziach, którzy oddają przesłanie swoje ostatnie rzeczy, a sąsiadom polskim sąsiadom z kimś zaufanym właścicielom znają ze szkołą członkom rodzin to potem ze sprzedaży tych wyprzedaży tych majątków co stanie się potem często trzymać w ukryciu czasem ci ludzie też, którzy przechowali majątki potem to nie ukrywają, więc też to jakby na myśli kończy moment, który od Warszawy, że sposób w ten sposób nie kończy i te panie mówią jedynie trafia oczywiście okiem opinii o tym dokumentowanie rzeczywistości, którą prowadzi czy ich taki projektowany rzeczywistości, która jego opis jego wizji zostanie w getcie warszawskim oczywiście nie wie też tego, że należeli też dokument rosną rzeczywistość, że w ten sposób działa od 1 archiwum getta, że zaraz po wojnie rozpoczyna się zbieranie relacji i ta historia żydowska historia getta też przetrwała nie tylko 4 niemiecka Itaki taki był też cel to na dalszą getta czyli, żeby historia getta nie sprzęt przez Niemców, ale jest pisana przede wszystkim przez Żydów to jest własność to jest powstaje społeczna historia getta Warszawskiego, którą mamy do dzisiaj dzięki właśnie dzięki podziemnym Marcin Tataj, który możemy o tym co się działo między między murami getta pamiętać możemy się dowiadywać o losie wszystkich nie tylko tych, którzy byli najwyżej, czyli tych członków administracji gotowe, ale też tych, którzy byli najniżej właśnie uchodźców przesiedleńców, którzy nie dać znajdowali na terenie tych ruin, które zostają po getcie Niemcy potem jeszcze w kolejnych miesiącach latach wojny przeprowadzają masowe egzekucje miesza mieszkańców Warszawy no wreszcie od lata czterdziestego trzeciego roku przy ulicy gęsiej zaczyna funkcjonować także niemiecki obóz koncentracyjny tzw. koncentracją flagę Warsza tak kończy się historia Warszawskiego getta pani profesor bardzo dziękuję prof. Katarzyna Person żydowski Instytut historyczny była moim państwa gościem dziękuję za rozmowę bardzo dziękuję państwu zapraszam na informacje oczywiście na audycję powrót do przeszłości już za tydzień w poniedziałek tuż po dwudziestej drugiej Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: POWRÓT DO PRZESZŁOŚCI

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Podcasty TOK FM oraz internetowe radio TOK+Muzyka teraz 40% taniej. Wybierz pakiet Standardowy i słuchaj gdziekolwiek jesteś

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA