REKLAMA

Joanna Gromek-Illg o książce "Szymborska. Znaki szczególne. Biografia wewnętrzna."

Kultura Osobista
Data emisji:
2020-11-24 19:00
Audycja:
Czas trwania:
25:27 min.
Udostępnij:

Gościem audycji jest Joanna Gromek-Illg, polonistka i filozofka, autorka biografii pt: "Szymborska. Znaki szczególne. Biografia wewnętrzna." Rozwiń »


Joanna Gromek-Illg: "O tym to po mojej śmierci- często za życia powtarzała Szymborska. Trudno jest pisać o czyimś wnętrzu, o czyjejś psychice. Czy udało mi się naprawdę pokazać wnętrze Wiesławy Szymborskiej. Pewnie jakiś jego wycinek, to co zdradzała w listach. O pewnych rzeczach nie sposób napisać tylko dokumentalną metodą" Zwiń «

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
kultura osobista dobry wieczór przed mikrofonem Marta Perchuć Burzyńska Joanna Gromek Illg redaktorka krytyczka literacka autorka wielu wywiadów i autorka wydanej właśnie przez wydawnictwo znak książki Szymborska znaki szczególne biografia wewnętrzna jest dzisiaj gościem kultury osobistej witam serdecznie dobry wieczór opasły ponad 600 stronicowy tom mamy w rękach biografie noblistki, która podobno miała być powieścią, a tak pani ja nie sądziłam, że kiedykolwiek napisze Rozwiń » jakąś biografię, bo wydawało się, że to jest dla mnie za trudne, ale okazało się, że dałam radę objęte rzeczywiście troszkę mnie zaskoczyła, ponieważ pisałam każdy rozdział w osobnym pliku i po połączeniu okazało się, że jest tego rzeczywiście dużo, ale tak jest tylko fragment tego co można napisać na podstawie korespondencji Wisławy Szymborskiej udało się pani dotrzeć do niepublikowanych wcześniej listów poetki i do poetki, które odkrycie dla pani najważniejsze może stało się czymś na kształt punktu zwrotnego w całej tej pracy nad biografią niewątpliwie największe wrażenie zrobiły na mnie listy Adama Włodka Wisławy Szymborskiej i Wisławy Szymborskiej Adama Włodka Adam Włodek był pierwszym właśnie jedynym formalnym mężem sławy Szymborskiej może stwór trwało tylko 4 lata później rozstali się, ale przyjaciółmi pozostali na resztę życia i Adam Włodek był jedynym człowiekiem, do którego Szymborska pisała zawsze w sposób całkowicie otwarte bez maskowania się bez ukrywania swoich emocji co często zdarzały się w korespondencji nawet najbliższymi, ale po prostu Adam Włodek jej życiu miał pozycję zupełnie szczególną i i to widać w tej korespondencji myślę, że do do postaci Adama Włodka jeszcze wrócimy podczas dzisiejszej rozmowy, ale chciałam panią spytać jeszcze o tą biografię wewnętrzną podjęła się pani napisania biografii wewnętrznej osoby, która swoje wnętrze i swoje wewnętrzne skrzętnie przed światem skrywała czy miała pani takie poczucie że, że wchodzi w pewien sposób na teren zakazany oczywiście cały czas miałam poczucie nie ułatwiało to pracy Wisława Szymborska znana była z tego, że na pytanie o właśnie swoje przeżycia wewnętrzne czy czy problemy odpowiadała o tym nie będziemy rozmawiać, jeżeli rozmawiała w ten sposób również ze swoimi biografiami i Anna Szczęsna i Anią znikąd i często powtarza taką frazę o tym to po mojej śmierci nocą dość skutecznie jednak cieszyło wszystkich zainteresowanych niestety również mojej śmierci to było nadal tak samo miesiące w ogóle wydaje się, że trudno jest pisać o czymś wnętrzu oczywiście psychice także twierdzenie, że jest to biografia wewnętrzna jest właściwie tylko takim odniesieniem do biografii Szczęsnej Bikont, która jak same deklarowały obie były biografią zewnętrzną, ale czy udało mi się naprawdę pokazać wnętrze Wisławy Szymborskiej pewnie jakiś jego wycinek to co ona sama zdradzała Wista pisze pani życie prywatne ich jest dzisiaj trudną do rozwiązania zagadką nie sposób odtworzyć prawdziwych motywacji stojących za dokonywanymi przez nią wyborami można co najwyżej skorzystać z wyobraźni tak się zastanawiałam korzystanie z wyobraźni przy pisaniu biografii, w czym pomaga przede wszystkim czyn nie jest jednak wyobraźnia chwilami ryzykownym narzędziem, kiedy chce się dojść doprawdy to jakby odwróciła to pytanie czy rzeczywiście, pisząc biografię trzeba dochodzić doprawdy to nie jest biografia dokumentalna biografia jednak nastawiona na czytelnika o mniejszych wymaganiach to znaczy jest to biografia po prostu bardzo popularna dlatego pozwalam sobie trochę na zabawę z wyobraźnią, ale wtedy, kiedy wymyślałam to co pisałam zaznaczała to w tekście także mam nadzieję, że nie na nie nadużyłem zaufania Czytelników, a jednak pewnych rzeczach nie sposób napisać tylko taki suchy dokumentalny taką surową dokumentalną metodą, dlatego że zarówno w myśleniu o kimś jak i przeżywaniu czyjegoś życia ta wyobraźnia w ten oto odrobina naddatku nad racjonalnością bardzo bardzo się przydaje to co najważniejsze w życiu Szymborski jest w jej wierszach tak podobno ktoś powiedział pani podczas przygotowań do książki, ale mimo to nie pokusiła się pani na na wnikliwą i dogłębną analizę tomiku po tomiku, żeby szukać tej Wisławy między właśnie wierszami, choć wiele wierszy oczywiście pani przywołuje również w kontekście jej życiowych sytuacji książka nie jest jednak przesycona nowej pani to ja nie jestem literaturoznawczyni trudno było mi podjąć się systematycznego przeglądu twórczości Szymborskiej nawet przeglądu nie mówi analizie, tym bardziej że wielu wielu badaczy lubiło takie analizy jest naprawdę spora biblioteka książek dotyczących twórczości Szymborskiej i analizujących tę młodzież również w kontekście biograficznym, a także myślę, że zainteresowany czytelnik na pewno coś dla siebie znajdzie, a ja starałam się no nie przekroczy tej granicy wnioskowania o życiu na podstawie twórczości wojny prawie prawie w ogóle nie ma w tej biografii Szymborska podobno niechętnie do tych wspomnień wojennych wracała, ale tak się zastanawiam może właśnie tam w tych wojennych wspomnieniach udałoby się znaleźć odpowiedź na kilka ważnych pytań chociażby zaangażowania politycznego w czasach powojennych tak myślę, że czas okupacji to był ten moment, kiedy jej dorosła osobowość zaczęła się formować no niestety nie mamy nieomal, że żadnych dokumentów czy pamiątek materialnych pozwalających cokolwiek o tym myśleć jedynie dokument, jaki pozostał z okresu okupacji to jest element, czyli rodzaj takiego pamiętnika zabawy towarzyskiej, którą Szymborska prowadziła w gronie swoich znajomych tak się szczęśliwie składa, że udało się rozpoznać jej wpisy w tym pewne, ale to była odpowiedzi napytania takie przeważnie na pograniczu tylko trochę prowokujące jakiś swój ideał kobiety jak swój ideał mężczyzny, jaką książkę wziął być wzięłaby ze sobą na bezludną wyspę i wśród różnych odpowiedzi udzielanych na piśmie przez jej znajomych przyjaciół są również odpowiedzi nie są to odpowiedzieć stuprocentowo serio, więc też wnioskowanie z tego materiału o jej poglądach jest mocno ryzykowne, ale cóż nic innego nie mamy natomiast myślę, że można z dużym prawdopodobieństwem założyć, że na koniec okupacji albo zaraz po wojnie wisiała zmieniła środowisko w czasie okupacji miała przebywała w gronie młodych ludzi zajmujących się czy interesujących się literaturą sztuką, ale nie było to grono tak bardzo lewicowe jak co, do którego trafiła po wojnie trafiła w gruncie rzeczy przez przypadek, dlatego że postanowiła opublikować swój wieś w Gazecie zaniosła do redakcji i tam spotkała się już po publikacji z Adamem Włodkiem, który był człowiekiem o poglądach bardzo zdecydowanie lewicowych zawiązała się pomiędzy nimi najpierw przyjaźni później romans później zostali małżeństwem Adam Włodek odegrał dużą rolę tej zmianie poglądów przez Szymborską i jakie one były w czasie okupacji też trudno mi 100% powiedzieć, ale w jej wypowiedziach można znaleźć sygnał mówi oczywiście pisemnych pytań można znaleźć sygnał zmiany poglądów no tak się stało zostało później zmieniła poglądy raz jeszcze stosowana zupełnie normalne w trakcie dojrzewania, a myślę, że to przyjęcie poglądów lewicowych proponowany przez Adama młota było dla niej no czymś o tyle naturalnym, że startowała nagle do pracy w Gazecie co zmieniło zupełnie życie przestało być urzędniczką na kolej to była dla niej bardzo duża szansa i w jakim sensie musiał się dostosować środowisko, w którym pracowała, w którym przebywała, ale pani to często biografii podkreśla że, że Szymborska nigdy sobie tego nie darowała tego zaangażowania politycznego nie chciała o tym mówić zastanawiam się czy dla pani pisanie o tym wiązało się z poczuciem pewnego nazwijmy to biograficznego dyskomfortu zdecydowanie to ja się bardzo bałam tego tematu, dlatego że jest rzeczą powszechnie wiadomo, że najłatwiej jest oceniać innych szczególnie w planie inny za takie czy inne wybory życiowe bardzo się starałam nie oceniać Szymborskiej natomiast oczywiście trudno było jej zrozumieć jak to się stało, że osoba ta inteligentna Bystra zdystansowana do siebie nagle wyruszyła w podróż w jakimś ideologicznym orszaku to nie trwało długo, ale jednak niewątpliwie taka sytuacja miała miejsce nie wiem czy to jest także ona sobie tego nie wybaczyła na pewno tego żałowała, ale proszę zauważyć ona nigdy nie przepraszała za to tak jak zdarzyło się to wielu pisarzom zaangażowanym stalinizm nie przepraszała myślę, że również dlatego, że to przeżycie było Dani ważne było formujące w takim sensie, że nigdy więcej już później nie uwierzyła żadnej ideologii, więc część przez przez stalinizm, bo tak w końcu można też powiedzieć było dla niej elementem dojrzewania elementem do myślenia i też elementem budowania własnego światopoglądu niezależności swoich sądów może trzeba było najpierw sparzyć i zobaczyć jak to jest, kiedy człowiek staje się zależny od od ideologii, żeby później przez resztę życia móc być niezależnym Jan Gromek Illg autorka biografii Wisławy Szymborskiej dzisiaj gościem kultury osobistej za chwilę wracamy do naszej rozmowy teraz w radiu TOK FM czas na informacje dobry wieczór raz jeszcze przed mikrofonem Marta Perchuć-Burzyńska Anna GROM kilka redaktorka krytyczka literacka autorka wydanej właśnie przez wydawnictwo znak książki Szymborska znaki szczególne biografia wewnętrzna jest dzisiaj goszczą kultury osobistej witam serdecznie raz jeszcze dobry wieczór, kiedy przecięły się pani drogi drogami Wisławy Szymborskiej 1983 roku przyjechałam do Krakowa nie mieszka jeszcze wtedy na wieczór na głosy to było pismo mówione, które były redagowane przez Bronisława maja pod można być pod nadzorem czym z pomocą Wisławy Szymborskiej Kornela Filipowicza i wielu innych osób czyhał na ten wieczór głosu, który odbywał się w lokalu klubu inteligencji katolickiej Nasiennej weszłam do tego lokalu bardzo zresztą pięknego i pierwsza osoba, która od początku była Wisława Szymborska to nie było oczywiście początek znajomości, ale po raz pierwszy wtedy miałam okazję przyjrzeć się jest lista wysłuchać również jej recytacji w trakcie wieczoru i nabrać ochoty na na do utrzymania jakiegoś kontaktu z nią później oczywiście te kontakty były raczej towarzyskiej przez wiele lat spotykaliśmy się Wisława Szymborską i Unii i u nas przy różnych okazjach zewnętrznych jak nie było mi przyjaciół ona przyjeżdża z moim mężem, który był również wydawcą natomiast dzięki temu, że byłam troszeczkę lepszym towarzystwie możliwość obserwowania Wisławy i przyznam, że robią to z wielką ochotą była dla mnie ważna dość nieoczywisty sposób tak pani napisała biografię na czym ta nieoczywistość polegała auto bardzo trudne pytanie panie nie oczywistość polegała też na tym, że nie bardzo rozumiałam samo, dlaczego tak bardzo jest mi bliska Wisława Szymborska odczuwało przez emocjonalną bliskość przy zachowaniu jednak sporego dystansu nie była to osoba, która rzucała się komukolwiek naszej raczej z trudem przychodziło jej podanie ręki, ponieważ jak też nie mam skłonności do rzucania się komuś na szyję, więc tutaj oddawaliśmy na podobnym paśmie jeśli można tak powiedzieć natomiast odczuwałam rzeczywiście bliskość Wisławy z jej strony odczuwam rodzaj ciągłego zainteresowania ona miała taką cenę, że bardzo była uważna w stosunku do ludzi również do ludzi, z którymi nie wiązały ją jak bardzo bliskie relacje, które zainteresowana człowiekiem była zainteresowana tym co się dzieje w jego życiu umiała o to zapytać w sposób taktowny miała rodzaj taki bardzo ciepły empatyczny obecności się, że to to mnie do niej zbliżało no właśnie te relacje z bliskimi ludźmi chciałabym panią zapytać na czym polegały relacje przyjacielskie przede wszystkim na czym one były budowane powiedziała pani tej uważności napisała pani rozmowy nie odbyte przeważały nad tymi odbyt tymi ona te przyjaźnie też Wisława Szymborska dobierała taki sposób, żeby zachować swoją strefę komfortu tak myślę często o tym, że oprócz relacji osobistych znajomości Zdzisławą jednak jej poezja odgrywała dużą rolę, dlatego że rzecznik no wszyscy chyba jej znajomi czytali wiersze trudno nie mieć z tyłu głowy takiej pamięci o tym co co znajduje się w tej poezji i aczkolwiek nigdy się o tym w towarzystwie z nią nie rozmawiało to myślę, że to też było było obecne było elementem tych przyjaźni wszelkich przyjaźni, dlatego że ona z 1 strony był osobą niesłychanie naturalność zwyczajną, ale nie można było zapomnieć o tym, że jest płytko jeszcze 1 elementem bardzo ważny we wszystkich przyjaźni i znajomością poczucie humoru, ponieważ Wisława miała wspaniałe usposobienie była osobą pogodną na zewnątrz czy nie przeżywała jakiś trudny film oczywiście przeżywała, ale na zewnątrz osobą niesłychanie pogodną bardzo dowcipną miała rodzaj takiego ostrego ciętego poczucia humoru i robiła z niego użytek w życiu towarzyskim w związku z tym przy okazji spotkań przyjacielskich przede wszystkim można było się fantastycznie pośmiać z inteligentnych i bardzo zabawnych sytuacji dowcipów wypowiedzi myślę, że była taką osobą, która no to bardzo niedobrze zawsze uprzyjemnia życie czyniła życie znaczniejsze życie otoczenia przez to też swoje życie jak sądzę dzięki właśnie poczuciu humoru no tak, ale mam takie poczucie, że chciała pani jednak trochę zerwać z tym obrazem Wisławy Szymborskiej takie uśmieszki, która sypie anegdotami grającej w słynną loterii ze swoimi przyjaciółmi, bo jak pani pisze taki obraz noblistki mamy chyba przede wszystkim utrwalone w głowie to stało się przez przypadek, ponieważ biografii Joanny Szczęsnej Anny Bikont pojawiła się po raz pierwszy informację na temat właśnie tych zabaw towarzyskich i myślę, że ich intencją byłoby było pokazanie tzw ludzkiej twarzy poetki, która w relacjach telewizyjnych w okolicach no planowo wtedy stała się znana w szerszym szerszemu gronu ludzi jawiła się jako bardzo poważna i taka zdystansowana staw pogodna radosna twarz Wisławy Szymborskiej bardzo się czytelnikom spodobała chyba troszeczkę za bardzo to znaczy nie ma w tym nic złego to jest naturalny proces ona przyszła chyba nieoczekiwanie dla autorek biografii sferę popkultury i stało się taką personą popkulturową zajmującą się właśnie wyklejankę ami materii kami kiczem różne śmiesznostki ami, a oczywiście nie była to 1 i zajęcia ona jednak była autorką bardzo poważnych metafizycznej wierszy i to w jaki sposób kontaktu z nią też było było wyraźne było widoczne oczywiście trudno jest pisać o tym, skąd biorą się jak powstają wiersze, ale można spróbować prześledzić na podstawie istniejących dokumentów właśnie listów rozumu oraz znajomymi przyjaciółmi fakty wydarzenia które, które powodowały ją do takich ani innych zachowań Che czy właśnie do napisania takich ani innych utworów i to właśnie próbował zrobić jeszcze muszę panią koniecznie spytać Szymborską mężczyznę, bo relacja z mężczyznami poświęca pani sporo miejsca w tej biografii po pierwsze, kobieta Literatka w świecie zdominowanym przez mężczyznę mówię tutaj szczególnie tych latach powojennych lubiła swoją nazwijmy to pozycję pani od poezji wśród głównie panów poetów i powiedzieć lubiłam się żona nie miała wyboru pani jak obejrzałem zdjęcie zdjęcia, bo taka Kronika filmowa poświęcona dziesięcioleciu życia literackiego i tam wśród redaktorów Szymborska była jedyną kobietą oczywiście, że w życiu literackim pracowały kobiety były księgowymi korektor kami, bo na pewno tych pań całkiem sporo natomiast w gronie redaktorów ona była jedyna to jest bardzo dziwne, ale tak wszystko to wtedy działało nie było określenia Literatka był, bo oznaczało to szklaneczkę po prostu świat w latach pięćdziesiątych sześćdziesiątych jeszcze chyba też siedemdziesiątych był bardzo ma sprecyzowane i myślę, że Szymborska w tym dość dobrze odnajdywała głównie dzięki właśnie swojemu dystansowe poczuciu humoru, ale też dzięki temu, że lubią flirt nie ma co oszukiwać ona była osobą była kobietą, dla której eros był bardzo ważny w życiu i nie chciałabym zostać zrozumiana, ale myślę tutaj właśnie o Rosji jako takiej sile nie tylko powodującej ludzi do związków seksualnych, ale do takiego pełnego miłości uczestniczenia w życiu to była ona bardzo bardzo silnie dawała do zrozumienia, że jest osobą umysłową jest osobą cierpiącą życia właśnie również przyjemność zmysłową lubiła się o umiarze cieszyć smakami zapachami kontaktem z materią kontaktem z przyrodą to wszystko to wszystko mieści się w takim pojęciu bardzo szerokim oczywiście Rosa ale, ale również mieści się w tym mieszczą się w to mi relację z mężczyznami, które było całkiem sporo i były to dla nich na pewno bardzo ważny lat tak najważniejsze jak sama podkreślała dokonana Filipowicza, ale także związek ze wspomnianym już wcześniej przez panią Adamem Włodkiem, który ją wprowadził do literackiego świata, który mimo rozwodu złe w przyjaźni do jego śmierci, a Kornel Filipowicz, którego zresztą biografia autorstwa Justyny Sobolewskiej właśnie ukazała o ich związku pisze pani bardzo duża, ale jedno zdanie szczególnie zapamiętałem byli ludźmi nie pospolitymi ich miłość mogła się przydarzyć tylko im, a to jest właśnie piękne ja myślę, że to co sama Wisława jakimś sensie powiedziała o sobie oczywiście jakimś łącznie w sensie moje znaki szczególne to zachwyt rozpacz bardzo silnie odnosi się właśnie do tego związku myślę, że oni byli zachwycającą paru to było widać na zewnątrz, ale też żyli takim wzajemnym zachwycie sobą, niemniej jednak bardzo szybko w tym związku pojawiła się też rozpacz związana z chorobą Kornela Filipowicza sława została po 23 latach wdową myślę że, że bilans tych związków to jednak było bardzo dużo zachwytu, ale ma też ogromna rozpacz najbardziej zdziwiło mnie to, że po śmierci Filipowicza powstały właściwie najpiękniejsze wiersze miłosne nie były to Elegia były to pierwsze piękne erotyki i to chyba pokazuje też jej sposób przeżywania świata ona sobie nie pozwalała na na jakieś dołki na rozpacz na wycofanie się życia umiała swoje ciężkie jednak nie da się ukryć przeżycia przetworzyć na przepiękne wiersze miłosne czy wielu spraw, o których wiedziała pani Wisławie Szymborskiej dowiedziała się być może podczas przeszukiwania archiwum noblistki nie zamieściła pani książce takich spraw, które noblistka chciałaby zachować tylko wyłącznie dla siebie tych tajemnic, których również pani jako biograf podatki ma po prostu szacunek na pewno takich spraw jest kilka natomiast przede wszystkim wydaje mi się, że wykorzystamy też mniej więcej 20% materiału, który zebrała, ale nie było to możliwe, żeby skorzystać z większej ilości po prostu tego materiału jest szalenie dużo i mam nadzieję, że jestem materiał, który zostanie w przyszłości wykorzystany przez kolejnych biografów badaczy życia twórczości Szymborskiej, ponieważ archiwum jest niesłychanie bogaty jeśli chodzi właśnie o korespondencję z literatami, ale również po prostu takie zwyczajne jej listy do przyjaciół znajomych materiału na jej temat było tak dużo, że trudno było po prostu uwierzyć, że jest aż tak obszerny materiał natomiast prawa pisania książki jednak narzucają pewne ograniczenia niszczała też przytłacza czytelnika nadmiarem faktów np. bardzo dużo faktów biograficznych dotyczących rodziny w przeszłości rodziny zarówno matki jak i ojca nie znalazło się w tej książce no bo po prostu to byłoby też materiały będą osobne studium mam nadzieję, że ktoś kiedyś prześledzi dzieje tych 2 rodzin Jan Gromek Illg autorka biografii Wisławy Szymborskiej Szymborska znaki szczególne biografia wewnętrzna wydanej przez wydawnictwo znak była gościem kultury osobistej bardzo pani dziękuję za to spotkanie dziękuję bardzo, do usłyszenia czesne informacje w radiu TOK FM Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: KULTURA OSOBISTA

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Słuchaj podcastów TOK FM bez reklam. Wybierz pakiet "Aplikacja i WWW" i słuchaj wygodniej z telefonu!

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA