REKLAMA

Od Thotmesa do Mahometa

OFF Czarek
Data emisji:
2020-11-27 11:00
Audycja:
Prowadzący:
Czas trwania:
38:16 min.
Udostępnij:

O książce "Historia Żydów w starożytności" z prof. Łukasz Niesiołowski-Spano Rozwiń »

Więcej: https://ksiegarnia.pwn.pl/Historia-Zydow-w-starozytnosci,847510581,p.html Zwiń «

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
wcale państwa i moim gościem jest pan dr hab. Łukasz Niesiołowski panno wydział historii Uniwersytetu Warszawskiego dzień dobry witam serdecznie panie profesorze dzień dobrych niedawno nakładem wydawnictwa naukowego PWN ukazała się książka, której jest pan współ autorem książka zatytułowana historia Żydów w starożytności bardzo interesujące i obszerna, więc jeżeli ktoś jest zainteresowany tą to może sięgnąć po książkę ta no właściwie bardzo od początku Rozwiń » można powiedzieć do właśnie i tutaj chciałem na początek zapytać pana o ten przedział który, który został wybrany, bo podtytuł to jest od lot SA do Mahometa i myślę sobie, że osoby, które się interesują historią historią Żydów w starożytności wolno powiedzieć, dlaczego to SA, dlaczego do Mahometa określa to rzeczywiście jest jeden z takich pomysłów na to książka podtytuł kieruje na to jak myśli myśleliśmy Krystyna Stebnicka, która jest drugą autorką Otóż żydowskim chcieliśmy pokazać historię Żydów Judei czeków Izraela w różnych okresach różnie nazywanych w kontekście historii powszechnej to znaczy nie mówić z punktu widzenia egzegezy biblijnej, jaka jest, jakie są dzieje bohaterów Biblii tylko powiedzieć to tak jak powinien robić historyk powiedzieć o historii kulturze przemianach w społeczeństwie religii w życiu gospodarczym pewnej grupy ludzi, która jest wyjątkowa z racji dziedzictwa religijnego, które wpłyną na cały kwiat późniejsze, ale opowiedzieć historię, umieszczając w kontekście historii sąsiadów historii powszechnej i stąd pomysł, który wielki prawnym, w który rozpoczął długie stulecia dominacji egipskiej nad Wybrzeżem Levante chińskim co ma ogromny wpływ potem na historię mieszkańców tego terenu, które podlegają przez wiele stuleci wpływom Egiptu kończąc na macho mecze jako takim najbardziej dla nas naturalną cezurą kończącą starożytność na Wschodzie to jest takie podręczniki czy takie książki syntetyczne szukają różnych dat zamykających historię Żydów często jest to np. rok siedemdziesiąty naszej ery, czyli zburzenie świątyni jerozolimskiej albo układ powstania Bar-Kochby na początku drugiego wieku naszej wiary, ale to oznaczałoby odcięcie Czytelników od całego kilkuset niego o dziedzictwa historii Żydów w starożytności, która przypada na czas cesarstwa bizantyńskiego jest niezwykle ciekawa stąd przesunęliśmy ten sezon aż do Mahometa, mówiąc że właśnie dla tamtych regionów to średniowiecze zaczyna się wraz z podbojem arabskim natomiast co wszystko wcześniej to bardzo długa starożytność, kiedy ich, gdzie pojawia się po raz pierwszy nazwa Izrael dotąd nic badacza, czyli przekonaniu, że Izrael pojawi się po raz pierwszy taki Stelli faraona marne Ptach zwanej czasem staną i teraz 1200 ósmego roku teraz wiemy, że jest wcześniejszy aparatu odnalezione to taki przypadek, kiedy badania archiwalne są właściwie tylko archeologiczne potrzebna wśród takich ułamków znajdujące się w magazynach muzeum berlińskiego odnaleziono kilka kart tuż prawdopodobnie na 2 może może 100 lat wcześniejszych niższe niż panowanie marne Ptach, na którym pojawia się napis, który badacze ostatnio interesują jako Izrael kontakt jest chyba taki podobnie jak umarł na Saharze to Egipcjanie wymieniają podmioty, które pokonali to są miejscowości czy lody Izrael znalazł się właśnie w gronie zdobytych podmiotów, czyli tak naprawdę z punktu widzenia tego źródeł pisanych można powiedzieć, że prawdopodobnie czternastym wieku jakaś taka nazwa nie wiemy, gdzie lokować ją ale, ale została został po raz pierwszy doświadczona nazwa została doświadczona, ale znaczenie nie jest do końca jasne nie wiemy tak macie tu od czasu do czasu, zwłaszcza ja w swojej części czasem odnoszą się do takich teologicznych wyjaśnień, które są oczywiście słabe to nie jest także można zatem Logi wywieźć jakieś prawidło czy jakieś interpretacje bierze też wyłącznie etymologia natomiast życie tak o nazwie Izrael możemy się spierać co ona pierwotnie znaczyła na pewno ten element otaczające imię Boga jest tutaj ważną wskazówką o jakiej tożsamości tego tej grupy po pierwotnie podobnie jak nie jest znana dotąd czy badacze nie są zgodni co do etymologii Boga opiekuńczego tego tej grupy, czyli jak, w którego imię jest bardzo nietypowe i nie doczekało się do pory dobre wyjaśnienie etymologiczne wspomniał pan panie profesorze że, gdyby nie podążać bezpośrednio ścieżką starego testamentu natomiast wątki ze starego testamentu pojawiają się, ale także w kontekście historii, której nie było, czyli rozumie wątków starotestamentowych, na które trudno znaleźć jakiekolwiek dowody archeologiczne czy czy źródłach jednym z takich tych było wyjście z takich elementów, bo wyjście z Egiptu czy też patriarchowie na czym może zacznę od tego naszego stosunku władz bardziej się mojego stosunkowo w tej dwuczęściowy książce jesteśmy wspólnie z Krystyną Sibińską autorami tylko, że ja moja część od czasów najdawniejszych do epoki rzymskiej, a część druga, którą napisała Krystyna Stępniewska jest od czasów rzymskich do do właśnie do Mahometa stara się to to jest moja pewna decyzja jak traktować tekst starego testamentu jako materiał źródłowy i wyszedłem od takiego przekonania, które wśród historyków biblistów coraz częściej się pojawia, że historia trzeba by jednak pisać nie tylko w oparciu o teksty biblijne albo właściwie chcą niektórzy może nazwijmy ich hiper krytyczni badacze, którzy mówią, że trzeba mieć za każdym za każdym razem każdy wątek biblijny powinien mieć swoje równorzędne źródło w materiale poza biblijnym, żeby uznać za wiarygodne to jest rozmowa radykalnej rzeczywiście niektórzy mówią historia Izrael starożytności napisana w ten sposób byłaby króciutką historię wrzutką książeczką, ponieważ materiał poza biblijny jest bardzo skąpy jak tak ćwiczenie można sobie zrobić intelektualne, gdyby ktoś nie znał starego testamentu w ogóle i Biblii i chciał poznać wszystkie źródła pochodzące z tamtego regionu i egipskiej asyryjskie i perskie wzmianki, które mogą nam coś o Izraela i Izraelu powiedzieć tak naprawdę tych zmian będzie bardzo niewiele im tej to rekonstrukcja wówczas robilibyśmy na podstawie rozproszonych nielicznych danych źródłowych ja uznałem, że czytelnikowi należy się wyjaśnienie, dlaczego w tej nazwijmy to pozytywistycznej narracji o tym co wg mnie rzeczywiście wydarzyło, jakie są mechanizmy, które doprowadziły do do konkretnych wydarzeń grypy to, żeby w tym tej w tej narracji umieścić również na tym co w kulturze jest nam znane to znaczy to co wiemy z tradycji biblijnej, bo to nie jest książka przeciw wersji historii biblijnej tylko jest po to, napisana, żeby właśnie Czytelnicy Biblii mogli lepiej umiejscowić teksty biblijne, które są przecież tak wszystkim nam dobrze znana jak opowieści o patriarchacie czy Exxon się dobrze w takim razie Powróćmy do tych wątków, jeżeli pan pozwoli po informacjach Radia TOK FM państwa i moim gościem jest pan dr hab. Łukasz Niesiołowski-Spano z wydziału historii Uniwersytetu Warszawskiego rozmawiamy o książce, której pan profesor jest współautorem historia Żydów w starożytności od lot SA do Mahometa książka wydana przez wydawnictwo naukowe PWN informacje o 1120 po informacjach wracamy do programu off czarek czarek państwa i moim gościem jest pan dr hab. Łukasz Niesiołowski-Spano z wydziału historii Uniwersytetu Warszawskiego historia Żydów w starożytności książka wydana przez wydawnictwo naukowe PWN to jest temat nasze dzisiejsze rozmowy przed informacjami wspominał pan o tych opowieściach z Biblii, na które nie ma wystarczających danych, aby uznać ich historyczność rozumie, że do takich opowieści zalicza się zarówno tradycja patriarchów, czyli Abraham jego potomkowie, jaki wyjście to ta narracja wina mówiąca o niewoli egipskiej i o tym, aby jak spora społeczność wyszła Izraelitów wyszła z tego z tego Egiptu w sposób masowy jednocześnie wielu miejscach tej swojej części tej książki wspomina pan o o tym, że być może mieszkańcy dzisiaj Palestyny pana bezpiecznie będzie ten obszar nazwać różnych różnej na różnych nacji byli przez Egipt używanie czy też porywani czy też winny sposób pozyskiwania jako jako niewolnicy do różnego rodzaju prac nic w Egipcie, więc czy żołnierze Izraelici byli w Egipcie, ale nie mamy wystarczających danych NATO, żeby mówić o masowym wejściu no tak po pierwsze, książka jest historia powiedział w pierwszej części książkę historia pozytywistyczne, czyli jest próbą narracji w taki sposób, że to co mogę odpowiedzialnie powiedzieć co się wydarzyło to jest przedmiotem mojego mojego mego boku mojego opowiadania, a nie zaczepianie wszystkich informacji w tekście biblijnym wątki biblijne tam się pojawiają albo wtedy, kiedy stanowią solidne źródło weryfikowalne innymi danymi o jakimś wydarzeniu i takich jest miejsc bardzo wiele natomiast no takie rzeczy jak sodu obecnie nie tylko ja, ale większość historyków uważa za za literaturę piękną podobnie co już ponad 150 lat temu zaczęto zgłaszać taki postulat, że opowieść o stworzeniu świata jednak nie może być narracją świadka wydarzeń, że to traktować inaczej niż jako narrację historyczną i potem w historii badań przesuwano coraz głębiej w tekście pięcioksięgu ten granice, którą można wyznaczyć między literaturą nazwijmy to piękna, czyli fikcją, a historiografią opowiadającą o wydarzeniach pierwotnie właśnie ponad 100 lat temu zgodzono się pierwszych 11 rozdziałów, czyli wieża Babel potop to wszystko jest taka narracja mitologiczna mitologiczna nie będzie w cudzysłowie, bo niektórzy uważają, że limitów nie ma, chociaż nie widzę w tym nic złego, ale potem widać, że ta granica się przesuwać coraz głębiej widzimy, że patriarchowie to jest opowieść czysto fikcyjna tak żaden Abraham historyczne nie jest do wypadania albo do ustalenia epoki, który by Abraham miał miał istnieć to metodologicznie jest lepiej patrzeć na postacie patriarchów jako o o nas jako postacie fikcyjne podobnie jak co do 8 podobnie jest opowieścią o pół piec 40 letniej podróży przez pustynie, która nie ma się nijak ma się nijak do rzeczywistości historycznej geograficznej trasa między Egiptem, a rozwali bądź Palestyną można odbyć naprawdę kilka tygodni po czwartego 40 lat to pokazuje, że interes czy cele autorów nie były historyczny historycznymi znaczeniu opisania jak było to jest tekst, który opowiada osiedle wielkości wspaniałości Boga jako taki nie powinien być uznawane za historiografia natomiast no czytelnikowi należy się pewne z kontekstu realizowanie tych opowieści w tej w tej historiografii, którą ja zajmowałem a kto sam czy jakie ludy zamieszkiwały Palestynę czasach najdawniejszych mówiąc czasy najdawniejsze myślę tutaj o tym właśnie co możemy wybadać jak pan powiedział późna epoka brązu i dyrektor, kto tam, kto tam mieszkały, w którym momencie wzięli się no pewnie tacy wcześniej Izraelici dzisiaj powiedzieli mówią PRoto Izraelici termin, w którym zresztą walczy w tej książce to jest także my też mamy ograniczone dane to znaczy możemy taką odpowiedź na takie pytanie można tylko na podstawie danych tekstowych ja uważam, że kultura materialna nie jest wystarczająco zespołem informacji źródłowych odpowiedzieć jakieś przynależności tożsamościowej mieszkańców tego terenu natomiast po analizie języka, którym się posługiwali innymi słowy, jeżeli mamy inskrypcja czy jakieś teksty pisane to możemy coś powiedzieć o języku robimy to takie założenie, że dany język stosowany przez jakąś jakąś grupę no tak na to patrząc to są Kanadyjczycy to jest ktoś dość pewnie hetero graniczna w swojej swoim pochodzeniu wspólnota mieszkańców od pustyni rozciągające się na wysokości Gazy na południu aż po Liban dzisiejszy mieszkańcy którzy, ponieważ to jest takie taki teren po po pomiędzy tak pomiędzy Egiptem i Mezopotamię pomiędzy północą południem Noto jemy, że po wcześniejszych przed historycznych epokach tamten tamtym to tamtejszymi szlakami dochodziło do ogromnych migracji związku z tym trudność musiała być wynikiem pewnych pewnych mieszanie się ludności lokalnej i kolejnych fal przybyszy lub migrujących w drugim Tysiącleciu można powiedzieć, że dominuje ludność kanadyjska pod względem języka wyodrębnia się w wśród Kanadyjczyków grupa, która z czasem zostanie nazwana Izraelem i to od razu wodę nie ma charakteru wyłącznie z społeczno-gospodarczych nie jest to grupa odrębna religijnie jak się wydaje jest grupa odrębna sposobem życia wśród przeciwników do Kanadyjczyków mieszkających w miastach i dolinach Izraelici mieszkają na szczytach wzniesień w niewielkich wioskach i to wyróżniło w pewnym momencie 1211. wieku temu wspólnota czy mamy wyróżniano wspólnota no pewnie zachodzą takie poziomy procesy, które znamy z różnych miejsc natomiast pojawiające się, w którym powiecie, ale Chińczycy i inwazję ludów morza, które już też wielokrotnie rozmawialiśmy w czasie naszych spotkań no tak to są takie wydarzenia, o których wiemy z wielu źródeł i tekstowych archeologicznych z 1 strony właściwie w podobnym okresie, bo 12 wieku rozpoczyna migrują Europejczycy którzy, których LOK, których obecność i zdominowanie terenów, zwłaszcza w serii wpłynie na kształt polityczny pierwszego Tysiąclecia Lewantu w sposób znaczny i w tym samym czasie piliśmy coś co się nazywa wędrówką ludów morza, czyli falami niejedną tylko zapewne kilkoma formami lub osadniczych takiej elity kultur pałacowych głównie wychodzą wywodzących się z terenów kultury mykeńskiej, czyli Grecji, którzy próbują w związku z katastrofą ekologiczną, której które, która jest efektem zmian klimatu to pewnie z nim brzmi teraz niepokojąco znajomo no elity amerykańskie próbują znaleźć dla siebie miejsca dogodniejsze do do życia i szukają schronienia właśnie na Wybrzeżu Levante niskim i ich ich migracja określana jest jako osadnictwo ludów morza wiemy, że właśnie Wybrzeża, zwłaszcza takie miasta Gaza, a szkolony i Aszdod zostały zasiedlone przez jakiś potomków greckich przybyszy czy ta książka to jest czy pan na tę książkę jako w pewnym sensie właśnie uporządkowanie tej wiedzy i tak jak panowie na początku trochę obudowanie budowanie pewnej historii wokół takiego kośćca historycznego trochę wyjście z tego paradygmatu czy też ma pan wrażenie, że w pewnym sensie pan drastycznie czy państwo mówiąc o obydwu autorach zmieniać się jakiś myślenie o historii Izraela na czele może zacznę od części drugiej Krystyny Stadnicki, która jest krzyż jest to część absolutnie unikatowa na skalę światową to znaczy na 150 stronach tej drugiej części książki jest przedstawiona historia polityczna społeczna religijna Żydów pod panowaniem rzymskim bizantyńskim coś co właściwie jest do tej pory nie opisane, dlatego że nikt mnie interesował tylko, dlatego że w przeciwieństwie do epoki, którą ja się zajmuje epoka późno dla historii Żydów jest bardzo źle zapisana w źródłach źródła są rozproszone nie ma takich dużych narracji historycznych historii Żydów trzeba badać przez incydentalne zaświadczenia inskrypcja z greckich miast albo prawodawstwo cesarzy rzymskich albo wzmianki u chrześcijańskich pisarzy, którzy piszą o Żydach mieszkających w różnych prowincjach cesarstwa rzymskiego to jest bardzo niewdzięczne i bardzo trudne opanowaniu i tak ta druga część przedstawiająca historię Żydów od pojawienia się Rzymian do pojawienia się Arabów w Palestynie jest naprawdę unikatem na skalę światową jak po zajrzałem przed naszą dzisiejszą rozmową do klasycznych książki Majera Bałabana, która ma miała przed wojną kilka wydań w czwartek dwudziesty uda wydawano ją po raz pierwszy i Bałaban właśnie tę epokę, którą opisała w tej książce Krystyna Stebnicka no właściwie ominą u niego epoka, kiedy powstaje Miś na kiedy powstaje Talmud to jest wyłącznie miejsce, którym może zacytować teksty źródłowe właśnie tych wielkich tekstów religijnych żydowskich, a nie pisze historię ludu, bo boję, bo trudno to napisać i wtedy natomiast Krystynie Stopiński to się udało jest ta narracja pokazująca dzieje Żydów ich osadnictwa w ramach państwa rzymskiego głównie, ale też i państw z opłatami to jest sama wartość sama dla siebie tobym powiedział czyniło już sam otoczeniu książkę z pytaniem wartą lektury dla osób, które w tym interesują jeśli chodzi o moją część to to chyba nie jest uporządkowania, bo to jest odwrócenie lub wywrócenie pewnych dotychczasowych sposób sposobów ujmowania tej historii może nie tylko, dlatego że próbujemy za każdym razem pokazać historię Izraela Judy i Żydów w kontekście szerszej historii w kontekście pewnych prawideł wydarzeń, które się wtedy rozgrywają na arenie dziejów co też np. zmieniamy tradycyjne cezury dla mnie takim dobrym przykładem jest to, że nie stawiamy ostrego cięcia między epoką Perską czy ja nie stawia między epoką Perską, a czasami hellenistycznych mniej, czyli inwazją Macedończyków dowodzonych przez Aleksandra macedońskiego, ponieważ wiek 0403. czyli przed i potem wydarzeniem dla Żydów jest niewiele się zmienia się własnym próbujemy opowiedzieć o tym od potrzeb łącznie większą zmianą jest np. połowa piątego wieku, kiedy rozpoczyna się na nowo jakaś administracja perska Palestynie niż po prostu jakaś data umowna kończąca niewolą babilońską to są takie próbowałem inaczej niż dotąd ujmować to ten materiał, ale nie, dlatego że nowe ujęcie jest lepsze samo przez się tylko próbował kierować jakąś taką logiką dotyczy to co jest ważne co jest w tych historii tego tych wspólnot jest kluczowe, żeby lepiej pokazać na na tle jakiegoś procesu, który musi być tłumaczony racjonalnie takie się odmówiłem pisania historii nadzwyczajnej to znaczy, że sposób nie wiadomo nie wiadomo, jaki wielkie wydarzenie nastąpiło wszystkie zjawiska powinny znajdować swoje racjonalne wytłumaczenia i to starałem się robić wrócimy do naszej rozmowy po informacjach Radia TOK FM pan dr hab. Łukasz Niesiołowski-Spano z wydziału historii Uniwersytetu Warszawskiego jest państwa moim gościem informację o godzinie jedenastej 40 które państwa moim gościem jest pan dr hab. Łukasz Niesiołowski-Spano z wydziału historii Uniwersytetu Warszawskiego, który jest współautorem książki historia Żydów w starożytności oto SA do Mahometa książka ukazała się nakładem wydawnictwa naukowego PWN właśnie co panie profesorze dzisiaj spierają się historycy, jeżeli chodzi o historii Żydów starożytności, jakie są najbardziej zapalne punkty nie wiem czy wspierają historycy spierają się na ogół bibliści, którzy czasami wchodzą na obszar historii jako coś co uważają za coś naturalnie swojego, ale mówiąc poważniej to co w tej chwili jest przedmiotem sporu to jest sytuacja Izraela i Judy, czyli 2 królestw, które znamy z powiedzmy 0807. wieku przed naszą erą i początków to znaczy co się dzieje na tych terenach wieku 1009. czyli w czasach, w których Biblia lokuje po pierwsze, Davida Salomona, a potem wielkie państwo tych 2 władców, ponieważ od dobrych 30 lat widać dzięki archeologii, że no to nic takiego nie wydarzyło nie było takiego wielkiego państwa Jerozolima była małym prowincjonalnym miasteczkiem, a na pewno niewielką stolicą silnego państwa spór toczy wśród biblistów oto historia tego sporu już nie prowadzą, ponieważ rozumiemy, że jak nie ma innych ekologicznych to znaczy, że trzeba uznać tę narrację biblijną fikcję można zająć się interpretacją czemu, kiedy służyło stworzenie takiej legendy o wspaniałym potężnym monarsze, który kiedyś na początku historii nami władała tą analogię z innych kultur pokazują, że takie mity o wielkich przodkach dość często się tworzy, więc to jest jeden z obszaru drugi obszar, który jest przedmiotem nadal sporu to jest o tego co do tego, o czym można nazwać rewolucją epoki niewoli babilońskiej, czyli wiemy, że pewna grupa Duńczyków została na początku szóstego wieku wywieziona w głąb Mezopotamii Babilonii i przetrwała co jest oczywiście to sam fakt, że przetrwała i została odrębna jest wyjątkowym zjawiskiem momencie, kiedy ta ludność powróciła czy potomkowie tych wygnańców powrócili zaczęliśmy kiwać w Palestynie religią i taką światopoglądem odmienionym przez doświadczenie i babilońskiej spór, który w tej chwili toczy wśród historyków jest o roli tych 2 doświadczeń z 1 strony doświadczenia Żydów czy Jordańczyków wiezionych do Babilonii i zmianom które, którym przyszła religia podczas niewoli i doświadczenia ludności, która do niewoli nie trafiła i została na miejscu teraz coraz bardziej wyraźnie widać, że po niewoli wtedy, kiedy odnawia się wspólnota żydowska w piątek w wieku mamy do czynienia z takim nie wyrażonym w tekstach w sposób otwarty, ale jednak zdarzeniem albo wręcz konfliktem między uczestnikami niewoli babilońskiej i ludnością, która jest u siebie na miejscu nieprzerwanie i ci powiedzmy lokalni Żydzi trochę pewnie dziewiątego przybysze mogliby oni mówią, że teraz należy składać inne ofiary niż dotąd Bóg jest nieco inny niższy im wydawało ita 22 do świadczenia zmieniona religia jak i styczna w wyniku niewoli musiała doprowadzić do pewnego no takiego, że takiego napięcia pomiędzy 2 tradycjami to jest chyba coś co w tej chwili jest najbardziej interesujące dla historyków, ponieważ to nie jest proste w odczytaniu ale, ale wydaje się, że badanie 0504. wieku jest w tej chwili najbardziej oczekiwanym taki trochę ciemnym okresem historii, że mało wiemy co tam się wydarzyło zapewne w tym okresie powstało bardzo wiele tekstów, które właśnie dobili obraz weszło, więc niejako programowo trzeba powiedzieć powinni się teraz skoncentrować na badaniu epoki Perskiej, żeby lepiej zrozumieć kontekst, w którym powstały teksty biblijne, które znamy wersji której, która do naszych czasów doszła to jest coś co trzeba najbardziej ekscytuje historyków jeśli się czym ekscytują, dlaczego to jest zaskakujące, że udało im się przetrwać jakieś części w niewoli babilońskiej przetrzeć się takim że, gdyby nie przyjęli lokalnych zwyczajów nie topili się nie asymilowali się w tym sensie no właśnie tak czy my mamy podobnie jest dotacją, a syryjską, która po 7002002. roku przed naszą erą spotkała królestwo Izraela, czyli Samarii jako stolica wiemy, że ludność tamtą została wywieziona w głąb państwa syryjskiego i po 2 pokoleniach ślepotę ludności nikt nie tak nie mamy żadnych dowodów o przetrwanie tej ludności dalej niż kilkadziesiąt lat natomiast niewoli babilońskiej odkryto zaskakujące, że Jerozolima Juda cała ta oczywistość Palestyny tego okresu to jest sąd peryferia to jest taka no region specjalnie ważny i raczej biedne natomiast Babilonii i miejsca, do których trafili ci wygnańcy no to jest centrum ówczesnego świata bogate żyzne wspaniałe ośrodki intelektualne wiele kultura znakomita medycyna i teraz ta ludność zamiast topić co byłoby naturalną odpowiedzią na takich deportowanych ona zachowuje swoją odrębność to jest zjawiska zaskakującego albo wyjątkowego, że Polacy się wrażeniu się no może nie to paralela chyba nie jest pełna wydaje się, że odrębnością Jude cieków Babilonie tym tym na takim wehikułem, który pozwolił im na to odrębność to, że było to ograniczone do elit do elit piśmiennych, które zaczęli tworzyć pewną tradycję literacką po hebrajsku, czyli przechowali ten nośnik tradycji, jakim jest język i dokonali takiej adaptacyjne zmian religii np. wiemy, że niektóre kulty były związane z sanktuarium już centralnym w Jerozolimie, które w, którym król był głównym aktorem i teraz deportowano ludność przekształciła te ofiary np. na święta typu rodzinnego i nadal tworzymy tę wspólnotę religijną, ale już nie król składa doroczna ofiary tylko każdy każda głowa rodziny mężczyzna składa za swoją rodzinę to było tak odpowiedź na tą na tę zmianę podobnie jest obrzezanie tak jak pisze wydają się dość dość proste w tej chwili obrzezanie jest zabiegiem, który jest stosowany powszechnie w pierwszym Tysiącleciu przed naszą erą na całym bliskim Wschodzie robią to Arabowie Europejczycy widzimy ślady obrzezania w Egipcie w związku z tym postulat biblijne, że obrzezanie jako ma być znakiem przymierza między bowiem narodem wybranym byłby nieskuteczny w kontekście palestyńskim liderem takiego tak jednak mają mają wszyscy mężczyźni wokół temat ten znak stan wyjątkowy Mezopotamii, której wygrzewania się nie stosuje właśnie, czyli wtedy zapewne ten wcześniej po prostu higieniczny zabieg zwyczajowy nabrał znaczenia religijnego, bo tego znaczenia, w którym się uznaje to jest nie tylko coś co się tłumaczy tradycją i obyczajem chronicznym przede wszystkim nabiera znaczenia tożsamościowego i to była taka rodzaj odpowiedzi złożył do czeków i to zadziałało tak jak to to to jest rodzaj dla takiego przykładu wspólnoty, która będąc w otoczeniu atrakcyjniejszym zachowała swoją odrębność i przebudowując jakieś swoje swoje elementy kultury to całe, że nie podoba się panu moja paralele Polaków czeka, bo myślę sobie, że to dokładnie tak jak pan mówi, czyli zachowanie pełnej odrębności także językowej kulturowej zachowanie tradycji, które są umorzenie akceptowane albo dziwne, ale możemy się do lekarza nie jedzenie karpia, który jest nie uważali za cenną ryby w Ameryce północnej powiem tak wydaje mi się że, chociaż nie chcę wchodzić art jako takie obrzezanie rytualne wydaje się, że pierwotnie początkowo tak Polonia w Ameryce była po nią taka trochę trochę getta to znaczy tam trafiali ludzie, którzy byli odcięci od kultury go tego wysokiej kultury anglojęzycznej oni zamykali swoim świecie, że dziś wewnątrz sąsiadów ze swoich polskich miejscowości byli odwróceni plecami do otoczenia amerykańskiego w pierwszym pokoleniu natomiast widać, że Duńczycy, trafiając do Mezopotamii się bardzo szybko zintegrowali kulturowo ze swoim otoczeniem jest taki samolot zachowali, a mimo to zachowali korpus tekstów nazwą archiwum murarz, którym jest świadczona działalność gospodarcza takiej rodziny, która zajmuje się pożyczkami wynajem dzierżawę ziemi tak dalej tam się pojawiają również udaj się, w których w wśród członków ich rodzin pojawiają się zarówno tacy, którzy mają imiona jak mistyczne, czyli takie, które człon imienia jest element Jahwe jak takie, które pojawią się na z bogami my, a potem Skiba irańskimi jest co już miał mieszane małżeństwa, więc to nie jest także nie są odcięci od otoczenia oni są bardzo dobrze zintegrowani z tym odcieniem, a mimo to zachowują tę odrębność to jest dopłatę jednak źródła do trzymania tożsamości w różnym wieku przed naszą erą, a w dwudziestym wieku naszej ery też było trochę innymi dlatego ta analogia nie jest pewnie najwygodniejsze bardzo dziękuję za dzisiejszą rozmowę pan dr hab. Łukasz Niesiołowski-Spano z wydziału historii Uniwersytetu Warszawskiego był państwa moim gościem Ross mieliśmy o książce, której pan profesor jest współautorem historia Żydów w starożytności od to SA do Mahometa drugi, odkąd pani Krystyna Stebnicka książkę, ale zdarzało się nakłada tak powiedział wydziały wydawnictwa naukowego PWN dziękuję bardzo, informację Radia TOK FM i kilka minut o godzinie dwunastej dzisiejszy program przygotował Paweł Ziętara, a nad jakością naszych połączeń czuwał Krzysztof Woś Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: OFF CZAREK

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Podcasty TOK FM oraz internetowe radio TOK+Muzyka teraz 40% taniej. Wybierz pakiet Standardowy i słuchaj gdziekolwiek jesteś

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA