REKLAMA

Wspominamy twórczość Johna le Carré

Popołudnie Radia TOK FM
Data emisji:
16-12-2020 16:00 (Powtórka: )
Prowadzący:
Czas trwania:
21:42 min.
Udostępnij:

12 grudnia 2020 roku zmarł pisarz David John Moore Cornwell, znany lepiej jako John le Carré. Razem z krytykiem filmowym i literackim Jakubem Marmurkiem wspominamy jego twórczość (nie tylko szpiegowską).

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
, a gościem popołudnia Radia TOK FM jest Jakub Majmurek dzień dobry dzień dobry krytyk filmowy eseista publicysta, a będziemy rozmawiali o zmarłym 12grudnia 2020 roku John le Carré, czyli Dave idzie o Kornelu to brytyjski autor powieści biegowych, które szpiegowskich, które z powieści szpiegowskiej zrobił literaturę przez duże el w tekście, który jakiś czas temu napisałeś do tygodnika powszechnego właśnie John le Carré nazywasz go Balzak powieści szpiegowskiej moim zdaniem Rozwiń » to wcale nie jest na wyrost no też zgasnąć nie jest na wyrost się wydaje, że w swoich powieściach pisanych na przestrzeni ponad pół wieku już taka pierwsza ważna powieść druga żona lekarek, która ustanowiła go jako gwiazda literatury szpiegowskiej, czyli śmiertelnego zimna opublikowana została w 1963 roku ostatnia ostatnią, chyba że wydał w zeszłym roku nie była wydawana w Polsce w tym ponad pół wieku dobre kariery pisarskiej bardzo obfitej bardzo gęstej dwu płodny płodny twórca w ciągu tego pół wieku przedstawił swoich powieściach bardzo głęboką skomplikowaną panoramę brytyjskiego społeczeństwa samo mówił rząd traktuje służby specjalne jako coś w rodzaju mikrokosmosu społeczeństwa brytyjskiego ze wszystkimi jego podziałami konfliktami stratyfikacja ami społecznymi klasowymi różnego rodzaju różnościami małostkowość ami i to doskonale widać w jego powiecie widać także to jak zmienia się wielka Brytania i pozycja w świecie to jest pisarz, który doskonale opisał nie tylko zimną wojnę człon przede wszystkim bywa kojarzony, ale także Zmierzch imperium brytyjskiego utratę przez wielką Brytanię roli wielkiego światowego mocarstwa oraz ten świat po roku osiemdziesiątym dziewiątym świat, gdy dawne zimnowojennych konflikt konflikt 2 wielkich bloków, z których każdy przywiązany był do innej idei zastąpił wstąpiła era powszechnej chciwości i cynizmu mej le Carré też ten świat doskonale potrafił obserwować opisywać go we wszystkich jego także tych najbardziej szpetnych przejawach no właśnie tam się wydaje bardzo ciekawą jego cechą i właśnie pozycjonują sądzą go pośród wybitnych najwybitniejszych prozaików współczesnych, że on się bardzo uważnie rzeczywistości, w której żył przyglądał to nie jest także one eksploatować sobie jakoś jakiś jedno poleci jakiś 1 temat 1 okres historyczny tylko właśnie na bieżąco swoje powieści umieszczał w realiach, które obserwował na co dzień, więc w tym sensie ciekawe, że tak jak powiedziałem to jest właśnie taka Kronika półwiecza ostatniego tego jego książki taka polityczna społeczna Kronika ostatniego półwiecza tak właśnie często te powieści pisane po osiemdziesiątym dziewiątym roku te po post zimnowojennej są w dużej mierze najciekawsze one się, gdyby pokazują ten świat, w którym nam przyszło żyć zagrożeniem nie jest już komunizm, ale jest raczej niekompetencja demokratycznych przywódców jest ich eksploatowanie z liderami biznesu jest chciwość wielkich korporacji są kontrasty między bogatą północą, a biednym południem rośnie bardzo ciekawe, że po osiemdziesiątym dziewiątym roku to południe, zwłaszcza Afryka nagle pojawia się w jego twórczości też z wielkim znawstwem opisuje on tam to jak współczesny kapitalizm jak współczesne stosunki polityczne gospodarcze kształtują rzeczywistość w w takich miejscach jak np. Kongo, więc jest to istota twórca, który bez wątpienia cały czas był zainteresowany rzeczywistością cały czas trzymał rękę na pulsie mimo tego on sam nie był jakimś tam osobom, które Super była np. nie wiem na bieżąco z gazetami współczesnymi uznany z tego, że pisał wszystkie swoje powieści ręcznie, ponieważ nawet się na maszynie nigdy nie nauczył pisać tylko pisał ręcznie to potem było gdzieś tam przepisywane przez wydawców no to miał doskonałe zrozumienie współczesnego świata jest takich stawek, których toczą się tutaj, o które toczą się tutaj różne walki jest w jego dorobku wspomniałeś o tym wątku afrykańskim jest to w jego dorobku taka powieść w sumie trochę nietypowa jak na jak na stylistykę, w której ktoś, którą się posługiwał, ale też bardzo ciekawa i głośna niezwykle kontrowersyjna, czyli wierny ogrodnik, który z kolei w 2001 roku, który z kolei jest opowieścią o polityce koncernów farmaceutycznych właśnie w Afryce, która prowadziła czy prowadzą tam na taki podział na pograniczu uwłaszczenie nie na pograniczu już poza granicami prawa zdecydowanie eksperymenty i to też była taka książka, która spore zamieszanie wywołała oskarżonego m.in. propagowanie jakiś teorii spiskowych dotyczących koncernów farmaceutycznych, a wtedy odpowiadał, że jeżeli uważacie, że ja opisałem jakieś straszne rzeczy w swojej książce to muszę wam powiedzieć, że rzeczywistość jest jeszcze gorsza tak szybko została przeniesiona na ekran z Fernando Rey ESA brazylijskiego reżysera tworzącego później wchodził bardzo ciekawa adaptacja zaufają sens właściciel Izrael zaczęła i jest jest to rzeczywiście jedna z tych jego najlepszy świetny film w ogóle aż tak tak afrykańska powieść leżąc razem z pieśnią komisji kolejnym kolejną taką bardzo ciekawą książką obserwujemy właśnie z punktu widzenia tłumacza czarnego Brytyjczyka, który od lat żyje w wielkiej Brytanii rynek zostaje rekrutowanych jako tłumacz do tego by przyglądać się konferencji, która toczy się między różnego rodzaju liderami biznesu politykami zachodnimi politykami właśnie z samego kolega z przywódcami wojskowymi, które ma dotyczyć oderwania od Konga wschodnich prowincji stworzenia z nich nowego państwa jest oczywiście wszyscy mówią, że to jest demokracja prawa człowieka itd. tak naprawdę chodzi o koncesje górnicze dla określonych grup interesu i był on doskonale pokazywał to jak ten podziemny wojenny ład, który miał być końcem historii miał być triumfem liberalnej demokracji rządów prawa tego co kojarzymy z katalogiem zachodnich wartości na peryferiach Zachodniego świata często oznacza właśnie to, o czym mówimy, czyli władze korporacji władze różnych specjalnych grup interesów, które bardzo bezwzględnie eksploatują globalne południe czy to właśnie zamieszkujące je ciała eksperymentując na nich z niepewnymi lekami, na których nim eksperymenty by się nie nie zdecydowano, gdyby tymi osobami biorącymi udział w eksperymentach byli mieszkańcy Zachodu czynu właśnie w postaci eksploracji dóbr naturalnych zasobów mineralnych tak dalej, więc to doskonale doskonale doskonale czuł doskonale rozumiał te i listy jego powieściach ostatnich 30 lat no widać właśnie wszystko zresztą globalizacji, której benefity, której korzyści są bardzo nierówno rozłożone widać np. wielki kryzys finansowy już tak bardzo ciekawa opowieść nasz własny zdrajca, która pokazuje też właśnie jak bardzo współczesny współczesna gospodarka uwikłana jest różnego rodzaju przestępcze interesy jak bardzo ten sektor przestępczy jest niemalże jego pieniądze są niemalże konieczne dla funkcjonowania zachodnich systemów finansowych, zwłaszcza po po wielkim kryzysie to historia takiego rosyjskiego oligarchy gangstera, który chce wydać swoich kolegów zgłasza się z tym do kogoś, kto ma kontakt z brytyjskim wywiadem i tam to głównie jednak wywołuje panikę i oprócz nieważną no gdyby, gdyby on po zaczął mówić prawdę, gdzie te pieniądze z rosyjskiej mafii tak naprawdę idą w brytyjskim nie tylko brytyjskim systemie finansowym toby sprawiło wielu bardzo wiele wielu ludziom na wysokich stanowiskach naprawdę poważne poważne kłopoty jeszcze brudne pieniądze są już niemalże niezbędnym dla funkcjonowania całego systemu tak to przynajmniej le Carré w tej książce dosyć przekonująco przedstawia Jakub Majmurek jest państwa gościem za moment do tej rozmowy wrócimy rozmowy, w której wspominamy do le Carré zmarłego przed kilkoma dniami pisarza świetnych powieści, a dniem czy to literatura szpiegowska po prostu to jest jeden z najwybitniejszych współczesnych pisała pisarzy był jeden z najwybitniejszych współczesnych pisarzy od dzisiaj rozmawiamy o nim, zachęcając też państwa do sięgnięcia po jego książki, ale też do obejrzenia wielu wielu filmów, które na podstawie jego prozy powstały i te filmy Jakuba Majmurka będę pytał zaraz po informacjach właśnie, a z nami jest wciąż Jakub Majmurek raz jeszcze dzień dobry dzień dobry i wciąż będziemy rozmawiali o Johnie le Carré zmarłym przed kilkoma dniami brytyjskim pisarzu pamiętam, że się zetknąłem z Johnem le Carré jakoś w okolicach lat dziewięćdziesiątych, kiedy byłem nastolatkiem i wtedy dużo się pojawiało takiej szpiegowskiej literatury na pół półkach polskich księgarń wydawnictwo Amber przed dawało publikowaniu tej literatury i wydawali np. takich autorów jak Robert lat dla czy Colin Forbes jak książki czytałem bardzo podobały, zwłaszcza dla mnie bardzo podobał, ale powiem szczerze, że trafiłem na Johna le Carré też wydawanego wtedy przez Amber w serii, w której ta literatura szpiegowska się ukazywała to była któraś z powieści George Smiley ją albo ze śmiertelnego zimna już nie pamiętam, którą z tych książek pierwszą przeczytałem, ale przeżyłem wstrząs w jakimś sensie estetyczne, dlatego że styl tych powieści sposób w jaki były napisane bohaterowie narracja to wszystko w porównaniu z tymi popularnymi bardzo sprawnymi autorami jak lat dla np. to było niebo ziemia przecież powieści le Carrégo właśnie taką konwencjonalnie rozumianą literaturą szpiegowską w stylu właśnie dla choćby niewiele mają w istocie wspólnego Doniec np. powieściami Jana Fleminga o Jamesie Bondzie no ta ryba dokonuje takiego odczarowanie profesji szpiega szpiegostwo nie jest do niego jakąś taką heroicznym wyczynem, chociaż czasami też jego postaci zmuszone są do heroicznych czy może bardziej odpowiednim słowem byłoby tu raczej tragicznych wyborów, ale szpiegostwo częstą u niego jest po prostu czymś nudnym to są godziny obserwacji podejrzanej osoby to są godziny spędzane w archiwum na analizowaniu dokumentów szukaniu jakichś najdrobniejszych nieścisłości, które mogą, ale wcale nie muszą prowadzić do jakiejś jakiejś ukrytej prawdy to są godziny nudnych biurokratycznych przesłuchań, których czasami coś wynika, ale czasami mnie też główny bohater uniwersum lekarek w dniu jego powieści szpiegowskiej tworzą coś w rodzaju uniwersum różne postaci wracają w poszczególnych powiązanych ze sobą powieściach George Smiley w ogóle nie przypomina Jamesa Bonda czy np. męczeństwo absolutnie to jest raczej typ naukowca typu uczonego występuje ma być jego pierwsza kariera ktoś, kto najlepiej czuje się w bibliotece czy szef archiwum Tomasz wygląd właśnie jakiegoś takiego niszowa tego biurokratycznie profesora uczelni tak przynajmniej opisuje swoich powieściach swych powieściach le Carré kogoś, kto jest jak taką osobą tłoczono przez swoje życie prywatne przez pracę uwięzioną niespecjalnie szczęśliwym małżeństwie i gdyby to na to na pewno jest nie są tego typu większa od życia emanujący jakąś energią postacie, jakie kojarzymy przekornie właśnie franczyz o Jamesie Bondzie nie ma tam też jakiś większych od życia wrogów Super Super złoczyńców wojnę szpiegów wojnę wywiadów oczom ludzie bardzo ludzcy często mali na różne sposoby słabi groteskowo no, a przy tym czasami zmuszeni czasami chcący dostosowania bardzo znaczący przemocy do o podejmowanie decyzji, które będą decydowały o życiu milionów ludzi tutaj dodajmy, że lekarz wiedział, o czym pisze bardzo dobrze, bo sam pracował w brytyjskim wywiadzie najpierw my Five, a później my Six nie była jakaś bardzo długa kariera spektakularna no ale jednak pracował i widział to wszystko można powiedzieć z pierwszej ręki tak faktycznie on podkreśla, że one, gdyby skończył pracę w momencie, kiedy wyszło ze śmiertelnego zimna 1003. roku i że to co pisze jest fikcją nie odnosi się do tych spraw, z którymi sam miał kontaktu faktycznych pracował my Fire, czyli brytyjskim kontrwywiadzie, prowadząc agentów na terenie Wielkiej Brytanii, a później Mańczyk w Niemczech pod przykrywką pracownika brytyjskiej dyplomacji prowadził zadania wywiadowcze najpierw bony, a później w Hamburgu powiedziałem w tej poprzedniej części naszej rozmowy, kiedy musieliśmy na moment ustąpić miejsca informację o życie trochę pytam o filmy, które na podstawie prozy Johna le Carré powstały, bo filmów jest całkiem sporo i cały czas te filmy powstały niedawno mieliśmy np. nocnego recepcjonistę z Hilarym taki miniserial właśnie na podstawie jednej z głośniejszych powieści Johna le karalny był w ogóle bardzo chętnie filmowane autorem tak dosyć chętnie rzeczywiście powstało filmów trochę i seriali nawet teraz jak sprawdzałem to widzę, że nawet jakaś nowa adaptacja śmiertelnego zimna zresztą serialowa oczyszczą film był przeniesiony na ekran w postaci filmu pełnometrażowego właśnie w latach sześćdziesiątych faktycznie Ford często sięgali tutaj pod jego powieści, zwłaszcza w z tego ostatniego pozytywną wojennego okresu, kiedy takie obrazy jak właśnie wierny ogrodnik bardzo poszukiwany człowiek czy ten wspomniany nocny recepcjonista były przenoszone czy to mało na duże na duże ekrany nawet po zakończeniu zimnej wojny chętnie sięgano po po jego zimnowojennych powieści też taką jedną z ciekawszych adaptacji szpieg Tomasa Jeffersona film 2011 roku adaptacja takiej klasycznej jednych z najbardziej klasycznych powieści le Carré, czyli ona znana jako drukarz Krawiec drukarz Krawiec żołnierz szpieg tak uwzględnia tego po polsku drukarz Krawiec żołnierz żołnierz żołnierz szpieg i z wybitną rolą moim zdaniem Gary Oldmana w roli George, a Smileya topowych wcześniej była przyniesiona przez BBC na ekran mały jako jako serial też uważano właśnie za absolutnie wybitną rolą Aleca Guinnessa zdaje się jako jako Smileya tutaj ten trend ten film szpieg choć, gdyby forma wydawałoby się on mówił jakiś zupełnie archeologii w Polsce, która już zupełnie odeszła w przeszłość to się bardzo bronił dobrze na ekranie tylko dlatego też świetnie zrobione kino wybitną obsadą tam tylko Gary Oldman, ale też Benedict Cumberbatch kilku Colin FIO cała czołówka brytyjska brytyjska aktorska, ale także dlatego one już doskonale ten film, który pokazywał świat, w którym nikomu nie można ufać tym podstawowe instytucje stworzone do tego by stać na straży naszego bezpieczeństwa okazują się swoim własnym zaprzeczeniem, bo są infiltrowane przez wrogie siły to było to był obraz, który doskonale korespondował z nastrojami ludzi żyjących na początku poprze te właściwe tej niekończącej się w procesie dekady dekady, która zaczęła się od wielkiego kryzysu finansowego, gdy inne można instytucje nie agencje wywiadowcze, ale całe, ale instytucje mają zostać na strachu naszego systemu finansowego całkowicie zawiodły, gdy rodziły się dzisiaj niszczące zachodniej demokracji populizmie ten klimat nieufności, ale tak silnie naznaczoną zimnowojennej narrację zaczął szykować także zachodnie demokracje już zupełnie poza kontekstem kontekstem zimnej wojny więc, gdyby nawet zimnowojennej narracje le Carré jak najbardziej współbrzmią z nastrojami współczesnych czasów John le Carré to także oprócz tego, że autor prozy, że autor chętnie filmowane był no taki zaangażowany publicysta uczestnik życia politycznego swoich poglądów, ale raczej lewicowych nie ukrywał no i też często zabierał głos w takich sprawach głośnych politycznych m.in. krytykował dosyć intensywnie np. Donalda Trumpa też inwazję na Irak krytykował za czasów Georgea Busha itd. tak dalej bardzo chętnie udziela bardzo dużo pisał takich tekstów publicystycznych również tak, żeby było taką osobą, która radykalizm mała politycznie jak są wraz z wiekiem stawał się starszy, tym bardziej stawał się krytyczne pod adresem demokratycznych rządów zachodnich pod adresem właśnie kapitalizmu pod adresem polityki korporacji w trzecim na trzecim świecie wobec brytyjskiej rzeczywistością też bardzo źle przeżył bardzo źle odebrał Brexit on zawsze było silnie proeuropejskim Brytyjczykiem sam z wykształcenia był filologiem germańskim no zaraz po szkole średniej pojechał w ogóle nie do Oksfordu albo kończy się większość ludzi z jego g, ale do Berna studiować tam tam właśnie w Szwajcarii po niemiecku później dopiero wrócił na studia w wielkiej Brytanii, więc była to była to osoba, która miała już niewielką świadomość europejskiej kultury przede wszystkim kultury kultury niemieckiej bardzo chętnie przez pan w Niemczech chętnie tam zapraszany wygłaszał wykłady mówił płynnie po niemiecku i Brexit był dla niego kimś takim wielkim szokiem w tej ostatniej powieści le Carré szpiegowskie dziedzictwo główny bohater smali żyjących współcześnie na emeryturze właśnie jako taki emerytowany wolny badać w jednym z niemieckich miast uniwersyteckich mówi żony, gdyby robił to co robił nie dla imperium nie dla kapitalizmu nie z powodu antykomunizm, ale dla Europy i tutaj, gdyby myślę le Carré gdzieś tam myślał myślał podobnie na Brexit był dla niego taką kolejną wielką polityczną klęską, jaką przyszło obserwować a, gdybyś miał tak na koniec wskazać 3 powieści Johna le Carré, która rekomenduje do przeczytania osobom, które nigdy w życiu pracę tego autora jeszcze nie poznały to co by to było puste to na pewno byłby ten wspomniany drukarz Krawiec żołnierz szpieg to jest taka najbardziej klasyczna Bach jednak wziąć na powieść powieść le Carré historia tego jak George Smiley odkrywa jak brytyjski wywiad sponsorowany przez rosyjskie służby rosyjskiego agenta podstawionego na wysokim stanowisku jest toteż, gdyby poniekąd też oparte na faktach taka penetracja miała miejsce i przypadek Kima Philby i jego bardzo utalentowanego funkcjonariusza służby brytyjska de le Carré stracił pracę skądinąd zasady właśnie z powodu Kima Philby stracił pracę, które w końcu się okazało Radzieckim szpiegiem uciekł do związku Radzieckiego trafił tam na znaczki jako bohater związku Radzieckiego, więc to jest to jest to jest to jest ta powieść tura którą, która moim zdaniem na pewno na pewno warto przeczytać tu jeszcze króciutko jakąś 1 albo nie było jego musimy każdego ucznia ska wysokość film książka, która najlepiej pokazuje Zmierzch imperium brytyjskiego okresie zimnej wojny opowiada takiej akcji Brytyjczyk wszystkiego wywiadów Hongkongu, która pokazuje, że wielka Brytania w ogóle się liczy świecie, a trzecia powieść to myślę, że konieczne, które z tych z tych afrykańskich z tych post zimnowojennej ja bym chyba wskazał jednak pieśń misji, jaką taką najlepszą najciekawszą bardzo dziękuje Jakub Majmurek by państwa gościem kończymy też to popołudnie Radia TOK FM, które wydawała Martyna Osiecka realizował Szymon Kuliś Tomasz Stawiszyński wszystkiego dobrego i do usłyszenia Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: POPOŁUDNIE RADIA TOK FM

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Słuchaj wszystkich audycji Radia TOK FM kiedy chcesz i jak chcesz - na stronie internetowej i w aplikacji mobilnej!!

Dostęp Premium

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA