REKLAMA

50 lat temu władza wyprowadziła przeciwko protestującym wojsko. "To uniwersalna lekcja, jak alienują się dyktatorzy"

Poranek Radia TOK FM
Data emisji:
2020-12-17 07:20
Prowadzący:
Czas trwania:
15:02 min.
Udostępnij:

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
poranek Radia TOK FM jest już z nami prof. Paweł Machcewicz historyk Instytut studiów politycznych Polskiej Akademii Nauk dzień dobry panie profesorze dzień dobry pani dzień dobry państwo nie odpowiada prawdzie, jakoby decyzja o użyciu broni została podjęta jednoosobowo przeze mnie została podjęta kolektywnie poza tym ustalono, że strzelać należy nogi tak bronił się Władysław Gomułka po masakrze na Wybrzeżu dokładnie pół wieku temu to też był czwartek czarny czwartek Rozwiń » stoczniowcy, którzy wysłuchali nadanego w radiu w telewizji wystąpienia Stanisława kociołka wzywającego ich do powrotu do pracy wyszedł rankiem na przystanku Gdynia stocznia ruszyli do swojego zakładu, ale wówczas drogę zagrodziły czołgi żołnierze celujący do nich ręcznych karabinów maszynowych, a potem otworzyli ogień czemu pani profesorze grudzień w tej serii polskich miesięcy po czerwcu październiku i marcu to był na pewno jeden z najbardziej dramatycznych momentów historii PRL-u jeden z największych buntów społecznych, o ile w czerwcu pięćdziesiątego szóstego roku do buntu doszło w 1 mieście Poznaniu i miał bardzo dramatyczny przebieg zostało zabitych ponad 50 osób to w grudniu 70 tego roku zasięg tego protestu robotniczego, ale także społecznego po ulicach znalezienie tylko robotnik był znacznie szerszy objął najważniejsze miasta Wybrzeża, ale strajki demonstracje uliczne rozlały się także na inne miasta i był to niewątpliwie największy boom społeczne po właściwie o zainstalowaniu władzy komunistów i też reakcję władz, bo niezwykle brutalna wspomina pani linię obrony Władysława Gomułki rzeczywiście on wydawał sam jako pierwszy sekretarz partii polecenia jak strzelać pierwsza salwa miała być powietrza o tym druga bruk przed demonstrantami, a trzecia nogi no ale wszystko zamieniało po prostu masakra, zwłaszcza 17 grudnia wspomniała też pani o tym, że to był ten moment najbardziej dramatyczne, kiedy doszło do no prawdopodobnie chaosu w obozie władzy z 1 strony Stanisław kosił Kociołek członek biura politycznego wezwał w telewizji gdańskiej robotników do powrotu do pracy z drugiej strony zablokowano stocznię i przed stocznią w Gdyni rozmieszczono oddziały wojska, które po prostu no zaczął strzelać do robotników, którzy wysiadali z kolejki dojazdowej szli w stronę stoczni to znowu taki moment, który właściwie on władzę stracił całkowicie kontrolę nad rozwojem sytuacji, o ile Gdyni wcześniej protesty miały przebieg spokojny i 9 do Gdańska NATO potem masakrze dochody demonstracji ulicznych kolejnych ofiar i nowości jak analizujemy to co się stało z punktu ze strony władzy to mamy do czynienia z taką reakcją już absolutnie chaotyczną, która odbyła się wyłącznie do brutalności przez kilka kolejnych dni nie było żadnej refleksji na temat tego co się stało, że tak wiele krwi rozlało i no jedyną odpowiedzią Gomułki wszystkich którzy, zanim Stali, którzy obok niego byli no było po prostu eskalowanie przemocy wobec, protestując Gomułka przyszedł bardzo długą drogę od października 50 tego szóstego roku, kiedy mówił, że ludzie mają prawo protestować na ulicach do grudnia roku 70 tego, kiedy do ludzi, którzy wyszli na ulice kazał strzelać jak będzie najwięcej, że przeszedł drogą, ale w takim rozumieniu, że w październiku pięćdziesiątego szóstego roku był uwielbiany przez miliony Polaków widzieli w nim anty stalinowskie więźnia, który nie było wcześniej wyszedł z więzienia siedział więzieniu na torze przeciwstawił stalinizacji Polski i poparcie dla Gomułki było naprawdę bardzo szerokich działań polityka antysowieckiego wprowadzających w Polsce demokratyzację to w dużej mierze były złudzenia, ale mimo wszystko bym powiedział, że żaden polityk komunistyczny w Polsce nie miał tak szerokie poparcie Gomułka ją to poparcie roztrwonił jego polityka w ciągu 14 lat rządu po październiku pięćdziesiątego szóstego roku to jest narastanie represji, jakie są coraz dalej idąc rozmijają się z nastrojami społecznymi mógł pomóc nie rozumiał społeczeństwo, zwłaszcza młodych młodych ludzi młodych robotników, których aspiracje były znacznie dalej idące niż to Gomułka miał im do zaoferowania i grudzień 70 tego roku Otóż taki upiorny spektakl starszego człowieka, który w tych, którzy strajkują władzą na ulicach widzi tylko wichrzycieli motłoch miał w ogóle bardzo złe zdanie o Polakach uważał, że dominują wśród nich nastroje anarchistyczne antypaństwowe i że jedyną odpowiedzią jest właściwie silna reakcja w obronie komunizmu, ale w obronie państwa polskiego jedyne co miał do powiedzenia to, żeby strzelać, żeby coraz więcej w pracach nad ulica wojska milicji jest takim paradoksem, że mało znany, ale wartym podkreślenia, że Moskwa zadecydowała o tym, że Gomułka usunięto Breżniew i inni członkowie biura politycznego zachęcili chociażby Edwarda Gierka, ale także wiele innych osób w kierownictwie polskiej partii do usunięcia Gomułki doszło do swego rodzaju zamachu stanu przewrotu, który miał charakter z 1 strony pałacowym, ponieważ po prostu doprowadził do zmiany na szczytach władzy, ale z drugiej strony niezwykle to było ważne dla dla Polski, ponieważ zahamowano rozlew krwi i ten bohater narodu polskiego jak napisano o nim w ulotkach spontanicznie odrzucanych pięćdziesiąty szóstym roku na murach miast w napisach wykonywanych spontanicznie zamienił się taki tytuł krwawego tyrana satrapy, którego nawet Moskwa uznała za zagrażającego stabilności ustroju komunistycznego do pozwu albo usunięcia polityczną emeryturę to jest bardzo ciekawy wątek panie profesorze, bo to, że Moskwa doprowadziła do usunięcia Gomułki o tym kto doprowadził do usunięcia go mógł jeszcze będziemy za chwilkę mówić oczywiście robotnicy uważali, że to oni byli tym czynnikiem sprawczym i to był też bardzo ważny precedens, ale to Moskwa także łagodziła nastroje w Polsce, bo przecież, kiedy władze wziął Gierak, kiedy stanął Szczecin to był styczeń 70 tego pierwszego roku to w rozmowie telefonicznej Gierka Breżniewa Breżniew mówił macie u siebie konflikty rozwiązuje się na drodze perswazji nie idźcie tą drogą, którą towarzysze poszliście w grudniu roku 70 tego, bo przecież po roku pięćdziesiątym szóstym panie prof. Polska ludowa przestała być państwem totalitarnym sensu stricto i ustrój zaczął się przekształcać taki post totalitarne autorytarne my tak nie zawaha się zabić ludzi w siedemdziesiątym roku Stalin od dawna już nie żył to pana nie zaskakuje, że władza była gotowa w swojej obronie w roku siedemdziesiątym strzelać do ludzi z karabinów maszynowych o pewnym czasie mnie zaskakuje, ponieważ to chodziło o obronę jedynowładztwa PZPR ludzie rządzący wówczas polską po prostu nie wyobrażali sobie negocjowania z strajkującym mi takie innego pierwszy przypadek rozmowy w ogóle z protestującymi ze strajkującymi to jest właśnie 100 siedemdziesiątego pierwszego roku to jest wspomniane przez panią Edward Gierek, czyli nowy sekretarz PZPR i oczywiście tutaj kluczowe znaczenie z punktu widzenia usunięcia Gomułki i na takie uspokojenia nastrojów w Polsce miała Moskwa sam Breżniew, który domagał się usunięcia Gomułki, ale jednak oddać tylko dni, że w styczniu 70 okresie roku miał odwagę i w ogóle taką wizję, bo to zupełnie nowego, żeby pojechać nawet do Szczecina i spotkać ze strajkującymi robotnikami potem do Gdańska do stoczni gdańskiej rozmawia z tymi robotnikami zupełnie innym językiem niż to co ich spotykało ze strony Gomułki apelował o powrót do pracy, ale także mówił, że doszło do różnych błędu wcześniej trochę przypomina Gomułkę pięćdziesiątego szóstego roku i no wtedy właśnie zyskał taki kredyt zaufania, którym Gierek przecież wszystkim kolejnych lat on również roztrwonił następnie po co w latach osiemdziesiątych też mieliśmy do czynienia z narastającą arogancję władzy i reakcję bardzo brutalną znowu w czerwcu 70 dwudziestego roku na kolejne protesty społeczne, ale jednak bez użycia broni palnej, więc Gierek i polscy komuniści czegoś nauczyli z grudnia 70 roku w tej straszliwej chaotycznej masakry jak się zastanawiam nad tym, dlaczego doszło do tak szerokiego rozlewu krwi i Gdańsku Gdyni Szczecinie Elblągu to z 1 strony mamy do czynienia z taką całkowitą odmową negocjacji z protestującymi, ale z drugiej strony na takim daleko posuniętym, a osę po stronie władzy to największa masakra w styczniu w grudniu 17 grudnia, czyli dzisiaj ma równą rocznicę przed stocznią gdyńską unika takiej kompletnej, a komplet chaosu po stronie władzy jedni wzywają do powrotu do pracy i blokują stocznie, ponieważ są jakieś informacje niesprawdzone stoczniowcy mogą rozpocząć niszczenie urządzeń przemysłowych statku tak to dużej zresztą było też przypadkowo oczyszczenie, jakby nie zamierzam bronić tutaj tych decyzji, które były zbrodnicze strzelania do robotników, ale mamy też do czynienia z paniką chaosem utratę utratą kontroli ze strony Gomułki na tym co się w ogóle dzieje także to bardzo ciekawe z punktu widzenia reagowania władzy na protesty społeczne to jest taka uniwersalna lekcja dotycząca nie tylko komunistycznego autorytaryzmu, ale pewnych sytuacji kryzysowych takiego realizowania się władzy od kontaktu ze społeczeństwem uznawania protestujących za wrogów Gomułka zostawił przesłał do komitetu centralnego pierwsze miesiące 70 pierwszego roku taki list bardzo długi w swoim rodzaju testament, w którym oskarża polskie społeczeństwo to jest anarchistyczna, czego nie rozumiało, że nie chciało działać na rzecz silnej Polski nie szanował państwa polskiego, bo przecież to jest w pewnym sensie tak uniwersalne uniwersalna lekcja jak eliminują się dyktatorzy jak przestają rozumieć własne społeczeństwo to teraz w społeczeństwie co roku pamiętać panie profesorze, bo historycy często na pytanie, kiedy zaczęły się letnie strajki roku osiemdziesiątego odpowiadają trochę żartobliwie, mimo że sytuacja bardzo poważna i przekornie, że zimą właśnie w grudniu roku 70 tego, że wtedy został wytworzony takim repertuar zbiorowego działania, że te wydarzenia stały się szkołą politycznego myślenia, że ten ból stworzył przestrzeń taką swoistą Agorę dla politycznego dialogu i sporu jeszcze to, o czym mówiłam przed chwilą, czyli ten precedens po raz pierwszy w historii PRL-u robotnicy obalili pierwszego sekretarza partii komunistycznej czy Władysława Gomułkę oczywiście decydowała Moskwa, ale tym czynnikiem sprawczym był jednak robotnicze bunty protesty i styczniu siedemdziesiątego roku Stefan Kisielewski pisał profetyczny w swoim Dzienniku czegoś boi Gierek Ano jest czego bez względu na to czy rozruchy robotnicze były zakulisowe inspirowany czy nie cała Polska uważa, że to właśnie robotnicy obalili Gomułkę precedens jest to mógłby, więc obalić Gierka jeśli nie zrealizuje zapowiadanej poprawy gospodarczej no oczywiście pamięć grudnia 70 tego roku była niezwykle istotna 8 roku 10 lat później, ale pamiętajmy o tym, że protesty grudniowe miał 1 charakter lokalny przede wszystkim dotyczyły kilku miast Wybrzeża strajki miejsc także wielu wielu innych miastach, ale no ten wielki dramat rozegrał się na rozdrożu na Wybrzeżu i pamiętali o nim przed przede wszystkim robotnicy część robotników grudnia Gdańska i Gdyni, ale było to taka lekcja widziałbym ambiwalentne z 1 strony pamiętano potworne represje rozlewu krwi o potem ścieżka zdrowia i grudniu 70 roku czyli jakby biciu zatrzymanych robotników na komendach milicji i z tego wyciągano taką wniosku takie wnioski, żeby nie wychodzić na ulice tylko prostować władzę w zakładach tak warto pamiętać, że 80 roku w przeciwieństwie do grudnia 70 roku w zasadzie nie wychudzoną poza zakładem pracy to też był oczywiście wpływ opozycji Demokratycznej Polski komitet obrony robotników, który no przekonywał robotników w ciągu poprzednich kilku lat, żeby się organizowali, a przygotowywali do strajku, a nie wyjścia na ulice, ale oczywiście wśród części robotniku Wybrzeża tych starszych, którzy pamiętali o 10 tego roku było takie oko pamięć o strasznej tragedii, ale także o sile ich protestu o tym, że doprowadzili do obalenia Gomułki i to miało wpływ na nowe wzory zachowań w osiemdziesiątym roku, ale także warto jednak jeszcze, że pan dostatnio żyć profesorze tak powstawały komitety strajkowe w Trójmieście i Szczecinie i sporządzały postulaty przyznała po raz pierwszy w historii PRL-u postulat wolnych związków zawodowych rozumianych nie tak jak 80 roku, ale wszystkim jako, jakby przeprowadzania nowych wyborów w ratach zakład zakładowych stworzenia autentycznej niezależnej reprezentacji Robotniczej i bez tego doświadczenia być może postulat wolnych związków zawodowych w osiemdziesiątym roku nie byłby tak powszechnie i szybko przyjęty nie okazałby się w ogóle motorem całego ruchu strajkowego potem nie dałby, aby osób do powstania wielkiego ruchu Solidarności postulat taki pojawił się po raz pierwszy w stoczni gdańskiej imienia Lenina 15grudnia wkrótce został także artykułowany w Szczecinie panie profesorze bardzo dziękuję prof. Paweł Machcewicz historyk Instytut studiów politycznych Polskiej Akademii Nauk był moim państwa pierwszym gościem dziękuję za rozmowę Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: PORANEK - KAROLINA LEWICKA

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Słuchaj podcastów TOK FM bez reklam, oraz sprawdź jak działa nowe internetowe radio TOK+Muzyka. Wybierz pakiet Standardowy i słuchaj wygodniej w aplikacji!

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA