REKLAMA

Chorzy na marnowanie jedzenia. Ten odcinek powie Ci, jak się tego oduczyć!

Klimat zmian
Data emisji:
2020-12-28 18:40
Audycja:
Prowadzący:
Czas trwania:
55:25 min.
Udostępnij:

Tona zmarnowanej żywności emituje do środowiska ponad 4 tony gazów cieplarnianych, w tym ponad 2 tony dwutlenku węgla.  Do tego opakowania oraz woda i energia zużyte do wytworzenia jedzenia. Wszystko to ląduje w naszych śmietnikach, a sprawcami marnotrawstwa jesteśmy przede wszystkim my. Czy tak będzie również po minionych dopiero świętach? Rozwiń »
Niemarnowania żywności można się nauczyć - zarówno tego, jak nie kupować za dużo (a przy okazji oszczędzać!), jak i tego, jak spożytkować to, co zostało. Właśnie o tym opowiadają goście Małgorzaty Gołoty. Zwiń «

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
produkcja żywności odpowiada za 14 wszystkich emisji gazów cieplarnianych, przyczyniając się istotnie do globalnego ocieplenia zmian klimatu rolnictwo zużywa około 70% światowych zasobów wody słodkiej by wyprodukować żywność zużywamy ogromne ilości zasobów naturalnych i byłoby to jeszcze zrozumiałe, gdybyśmy faktycznie tej żywności potrzebowali my jednak wyrzucamy ją do kosza właśnie o tym dlaczego nie warto wyrzucać jak przechowywać przerabiać by nie wyrzucać Rozwiń » będę dziś rozmawiać z moimi gośćmi Małgorzata Gołota zapraszam na klimat potrzebuje zmian musimy zmienić swoje przyzwyczajenia i nawyki codzienna wprost czasem najprostsze stawką jest nasza przyszłość dlatego nadchodzi klimat zmian podcast ekologiczne Małgorzaty Gołoty Sylwia Majcher edukatorka ekologiczna autorka książek nie marnowaniu żywności jest już znaną studzi dobre wino dobre statystyczny Polak wyrzuca do kosza około 4kg jedzenia miesięcznie w okresie świątecznym nawet kilka razy więcej to są same straty podkreślmy to wyraźnie grubą kreską, bo po pierwsze, razem z jedzeniem wyrzucamy do kosza kilkaset złotych, a po drugie, zasadniczo szkodzi planecie, która i tak już jest kiepskiej kondycji jak dużo żywności trafi do kosza w całej Polsce po świętach Bożego Narodzenia czy możemy to na kilogramy przeliczyć można należy przeliczyć finansowo, bo co roku różne pracownie badawcze sprawdzają ile my na te święta przeznaczamy pieniędzy w zeszłym roku było to około około 1300zł w tym roku podobnie to jest tylko na jedzenie, więc jeśli wydamy tyle na jedzenie to możemy założyć, że część tych pieniędzy wyląduje w koszu, bo po prostu razem z nimi to nasze jedzenie, które kupiliśmy wcześniej trafi do śmietnika po prostu kupujemy za dużo nie planujemy nawet świąt nie planujemy szczegółowo jesteśmy przyzwyczajeni do tego, że mamy więcej osób przy tym stole i wydaje nam się też, że mamy większe żołądki w czasie Bożego Narodzenia to jest także oczywiście, że możemy zjeść więcej, bo te święta skupiają się wokół tego co jest na stole, ale nie oznacza to, że zjemy 34× więcej każda pojemność żołądka jest też ograniczona warto mieć gdzieś tam tyle głowy zawsze myśląc o tych świętach a jaki mamy alternatywę dlatego kosza czy może inaczej co możemy zrobić z tym jedzeniem, które zostało nam ze świątecznego stołu jak przechowywać albo ewentualnie jak wykorzystać do stworzenia niekoniecznie świątecznego nowego dania jeśli udało nam się przed świętami zaplanować tego jadłospisu to zróbmy to właśnie teraz to wciąż jest szansa na uratowanie jedzenia od razu przygotujmy sobie pojemniki pudełka, do których można włożyć te pozostałości świątecznego stołu przedłużyć termin ważności, czyli po prostu przechowywać w zamrażarce to sporo z tego mniej jedzenia tych naszych pyszności przetrwa w tej zamrażarce nawet kilka miesięcy ważne jest, żeby te porcje były niewielkie jeśli zostało nam 50 pierogów to nie wsadzają do torby pudełka 50 pierogów tylko podzielmy sobie na mniejsze porcje, bo łatwiej będzie nam to potem wykorzystać wychodzimy z pracy zmęczeni otwieramy tę zamrażarkę wyciągamy pierogi i po rozmrożeniu mamy fantastyczne obiad z niczego tak naprawdę zawartości tej zamrażarki podobnie zróbmy innymi składnikami, które nam zostały spokojnie pierogi uszka jeśli nie były wcześniej mrożone to można zamrozić można rodzić zarówno surowe jak i po gotowaniu, a jeśli np. został komuś farsz bo nie by lepiej wszystkich pierogów czy całego ciasta, jakie było to ten fakt też świetnie nadaje do mrożenia później można go wykorzystać do krokieta ów naleśników do sosu jakiegoś potem farsz na wigilijne pierogi z Poznania grzyba jest fantastyczny aromatycznych jeśli zostały nam zupy albo bigos szczególnie barw 40 dnia do mrożenia tutaj muszę przyznać rozmawiałam przed świętami Bożego Narodzenia barszcz z ubiegłego roku był wciąż smacznej i nikomu nie zaszkodził, ale pytam czy będą rodzić jednak trochę krócej też tych mniejszych porcjach by go też spokojnie da się zamrozić ryby pieczonej gotowanej nie będą chrupiące już tak jak świeżo przyrządzone, niech więc jeśli chodzi o mrożenie tych ryb to niekoniecznie szczególnie tych smażonych lepiej zrobić np. w jakim sosie przygotować taką rybę w sosie pomidorowym czy od nawet smażona ryba będzie fantastycznej też przedłużymy termin ważności do sylwestra na pewno przetrwa już mamy taką gotową przekąskę zupełnie innym wydaniu na inną imprezę ciasta makowiec sernik piernik one zamrożone nie stracą swojej jakości, chociaż piernik można też przechowywać w pudełku owinięty taką zmianą trzeba lojalność Reszką spokojnie przetrwa do sylwestra jeszcze dłużej do 3 Króli wytrzyma im dłużej piernik odpowiednio zabezpieczony jest przechowywany ten dobrze to też na niego działa nie polecam mrożenia cytrusów jest nam zostały tonie do zamrażarki w całości można odbyć się z nich stał wtedy dobry pomysł, żeby sobie sok z cytrusów mrozić same cytrusy one po prostu pod wpływem wody i to we wsi rozpadają i pozbawione są intymności podobnie się dzieje w przypadku takich jak ogórki pomidory mam nadzieję, że zgodnie z kalendarzem sezonowym nikt ogórków i pomidorów w nadmiarze nie miał na tym świątecznym stole jeśli ktoś potrzebował sera żółtego, żeby stał na stole i to był zabezpieczeniem Goś jakieś kanapki na to często też można głównie młodzi, waląc będzie kruszą w całości zamrożone, więc lepiej zaczęli sobie na każdej potem wykorzystać do rzeki zapiekanki pizze czy innego dania, a pieczywo, bo pieczywo chleb generalnie jest na liście produktów najczęściej wyrzucanych przez Polaków, więc pytanie czy chleb, lecz również bezpiecznie można mrozić jak rodzić jak później rozmrażać, bo to też niewiele osób wciąż wie chleb można mrozić dobrze jest, żeby zrobić, żeby rodzić chlew podaż kupujemy tego chyba za dużo przed każdymi świętami widzę te kolejki osób, którym wydaje się, że chleb jest niezbędny na stole, a potem tuż po świętach nagle nie wiadomo co z tym nadmiarem chyba zrobić, bo jednak nie cieszą się zainteresowaniem, więc dzielimy kroi setne kromki nie możemy bochenka w całości to znowu może mieć problem z wykorzystaniem, więc lepiej podzielić na komórki przełożyć do pudełka kromki tak ułożone pionowo i każdą kromkę oddzielić papierem wygodniej nam po prostu będzie potem ten chce wyciągać po kromce znowu wstajemy rano nie ma myślę, że kopie trzeba wyciągać taką kromkę idziemy pod prysznic, kiedy wracamy kromka już prawie gotowa do użycia można ją ocieplić piekarniku to tezie albo na patelni moja babcia robiła nam taki rarytas Sowę kromki posypane cukrem albo solą też siódma wspomnienie dzieciństwa, które można powtórzyć natomiast Portugalczycy w ogóle takie kromki chleba zapiekanek go z cynamonem i cukrem podają na Boże Narodzenie, więc możemy sobie np. na sylwestra takie kroki też zrobić obsmażamy te po pieczywo czerstwe już właśnie rozmrożone pieczywo obsmażamy na patelni w takiej marynacie jest cukru wodę i cynamonu smakuje obłędnie jeszcze można dodać klasy temu daniu i np. na wieś bitą śmietanę polać do tego czekolada albo owoce co dawne przepisy w tym tranzytowych jak ja państwa słuchaczy jeszcze na siłę na słodycze poszły do sylwestra od sylwestra akurat może być tej siły też odnosiła się pojawi, więc teraz taki detoks Poświętne, a potem na sylwestra znowu na bogato wykorzystujemy w Polsce była teraz zbieramy przepisy, a teraz jeszcze kreatywność w kuchni, czyli nowe danie z miksu produktów poświąteczne stołu co z tym łączyć, żeby wyszło nam niebanalnie i ciekawie z tych rzeczy, których jeszcze nie zdążyliśmy zamrozić albo, których nie damy radę zamrozić, a tutaj kreatywność wystarczy i gotowość do eksperymentów kulinarnych, żeby te pozostałości ze świąt zagospodarować jak najbardziej np. takie rzeczy jak suszone owoce, które nam zostały po świętach albo zostały po po naszym ulubionym jeśli ktoś lubi ten kompot z suszonych owoców one potem zanurzone w miodzie będą deserem nie można też zapakować do słoiczków tak jest mrożone owoce w miodzie komuś podarować też na rozpoczęcie nowego roku, żeby ten rok był taki obfity orzechy, które nam zostałyby także, że jest miksujemy migdały i miksujemy na 1 puch będą świetną nauką, którą wykorzystamy do ciastek mąka przechowywana w słoiku też przetrwa dosyć długo natomiast same jeszcze wracając do tych owoców przypomniał, że przepis same suszone owoce nie tylko komfortu, ale w ogóle jeśli nam zostały kupiliśmy, więc przed świętami nie mówiliśmy dużo czasu to wymieszane rozdrobnione czerstwe pieczywem i jajkiem będą dla mnie takimi na słodko wystarczy po prostu ulepić tych suszonych owoców tego pieczywa czy 2 składniki połączyć do tego jajko potem te kulki gotujemy we wrzątku ma już mamy gotowe obiad na kilka dni po świętach, kiedy znowu nabierzemy ochoty na takie aromaty świąteczne makowiec sernik rozdrobnione mogą być podstawą do innego ciasta możemy trafić formy do tarty upiec sobie delikatniejsze ciasto, a takie same okruszki powiedzmy zostało nam 23 kawałki internet dużo kombinować z kuchni mieszamy z kim się likierem dodajemy konfitury lepiej kulki te kulki raz zatapiał gorącej rozpuszczonej czekoladzie i otrzymamy takie sylwestrowe takie sylwestrowe trufle, które też dobre będą wyglądały na sylwestrowej imprezie, a gotowanie zresztą, bo część z tych produktów, które przygotowywaliśmy, które wykorzystaliśmy do przygotowania świąt została nam np. w lodówce taka jak takie części łodygi warzyw czystych zresztą też jesteśmy w stanie przygotować coś ekstra np. na tego wspomnianego sylwestra, bo to budowanie zresztą w duchu 0 waste to jest to jest ostatnio powiedziałbym nowa moda to jest moda pręty kolejek do tego nie nazwać fantastycznie, że to się dzieje, bo ratowanie jedzenia przed zmarnowaniem jest powodem do dumy nie do wstydu i teraz skini wracają na nasz stół także resztki świąteczne miasto wszystkie łodygi kawałki końcówki warzyw można wykorzystać do zrobienia bulionu może sobie nie bulionu warzywnego nazywam były one zresztą tak jak klasyczne bóle tylko po prostu tych pozostałości i potem na jego bazie przygotowujemy jakąś zupę takim bólem możemy zamrozić wyciągnąć już po sylwestrze na ten wyrok czy później, kiedy będzie nam potrzebne do przygotowania, jakie jest prawo będziemy potrzebowali po prostu takiego ożywczego napoju do wypicia sam udział młody dobrze zrobić albo napar albo taki drink bezalkoholowy sylwestrowy lekką lemoniadę możemy dodać do tego soku jabłkowego możemy dodać inne owoce, które mamy skórki cytrusów jeśli mamy skórki cytrusów bio możemy dodać do tego suszone owoce i też bardzo fajnie, kiedy mieszkance będzie wyglądał wszystkie takie rzeczy jak np. skórki od cytrusów czy bananów możemy wykorzystać do naturalnych środków albo czystości albo nawozu do naszych kwiatów robimy sobie ocenę ulubiony ocet uniwersalny płyn do powstania później wszystkich powierzchni nowo plan na wyrok mieć czyste mieszkanie naturalnie wyczyszczony mieszkanie warte skórki cytrusów zalewamy ciepłą wodą przygotowaną, ale nie gorącą Włoszką cukru łyżka cukru na litrowy swoich mieszamy przykrywamy ściereczką odstawiamy na co najmniej 6 tygodni po 6 tygodniach płyn zlewa my mieszamy w proporcji 1 do jednego z wodą mamy środek, który nam wyczyści i kafelki w łazience i podłogę i dla tych kuchni i także nasz piekarnik, a same spółki, które zostają swoje, bo płyn odcedzamy i miksujemy z odrobiną sody mamy taki naturalny, lecz do czyszczenia także no zrobimy sobie pan poświątecznych porządków w lodówce poświątecznych porządków w szafkach kuchennych sprawdzamy co zostało, żeby nowy rok wejście z takim wyczyszczony składem bez niepotrzebnych zapasów bez nadmiaru jednocześnie korzyścią dla siebie dla portfela dla Planete przypomnę państwu pytanie brzmiało gotowanie zresztą się okazuje, że nie tylko zresztą można gotować, ale też resztkami można wyczyścić mieszkanie co jeszcze możemy z tych resztek ze zrobić to co powiedziała, że jest bardzo ciekawe to ten wątek na temat domowych Chomentów 0 miejsce środków czyszczących czy jeszcze coś oprócz takich płynów do czyszczenia znaczka do czyszczenia z tych resztek poświątecznych możemy przygotować możemy jeśli lubimy kawę do kawy było dużo na naszym stole więcej niż zazwyczaj mamy sporo też fusów po tej kawie i fusy po kawie są naturalnym nawozem dla naszych roślinnych parkietowych, które teraz potrzebują wsparcia, bo słońca mamy mniej, więc potrzebujemy sobie takimi włosami nasze kwiaty można też po prostu zalać eposy ciepłą wodą i zostawić na kilka dni potem podlewać już tym płynem będzie delikatniejsze wsparcie, bo fusy wymieszane z obsypane kwiaty po sami mogą nam czasami można to sami leśniczy lepiej mierzyć ten dosyć głęboko, żeby poseł mocno dotarły skórki bananów za też zalewamy wodą zostawiamy na co najmniej tydzień i robi nam się świetny nawóz do naszych kwiatów już polecam ten nawóz w swoje media społecznościowe kilka razy i wiem, że się sprawdza pozostaje kilka wiadomości za każdym razem naprawdę działa, że ktoś, kto nie miał nigdy ręki do kwiatów jak zastosować nawóz ze skórek bananowych nagle zupełnie odkrył inną przestrzeń jeśli chodzi o rozkwit tych roślin, a więc warto spróbować o takich skórek czy pozostałości np. tych tych przypraw, które używamy do wzmocnienia naszych dań, czyli imbiru kurkumy możemy sobie być naturalny na parterze, które nas rozgrzeje mocno, a buraków zakwasu, jakie nam zostały tutaj mamy pełne pole obfitego do popisu jeśli chodzi o wykorzystanie, bo możemy zrobić sobie sałatkę dorzucić buraki do sałatki na bardzo lubi takie kiszone buraki, ale np. zmiksowane buraki zakwasu esej ugotowaną ci, którzy chcą dodane do tego korzenne przyprawy i np. kominy rzymski czosnek stworzą nam taki Burak czarnych humus z delikatnym smakiem kwasowości mięsem też ciekawy aromat się pojawi można sobie te buraki zmiksować i wykorzystać jako nadzienie do pierogów później można je zamrozić również można je zmiksować rozdrobnić i gotowanymi ziemniakami, które nam zostały połączyć i mieć naturalne takie różowe kluski gotowane też przykład kopytka ktoś ostatnio przed świętami pokazał przepis na kiszone buraki i dołożony do akt sztuki czy do tej potrawy, która też jest dosyć popularne na śniadanie w naszej restauracjach świetnie wyglądasz Kate jajka od byłem tego różowego koloru ładnie się układają na patelni, więc jednocześnie nas mocno wspierają, bo kiszonki to jest naturalne przymioty, które bardzo jest potrzebna o tej porze roku z tej trudnej sytuacji brak odporności na wybranych elementach i Świątecznej też, bo też strefy wspierają pracę naszych jelit, a także technik buraków nie wyrzucamy tylko kilka przepisów przynajmniej możemy wykorzystać, a poza tym proszę państwa jeszcze tutaj kluczowy wątek, czyli sytuacja pandemiczna zawsze lepiej mieć w domu w lodówce zapasy niż po raz kolejny iść do sklepu to też się przysłużył naszemu bezpieczeństwu naszemu zdrowiu, a jeśli chcemy gotować nie chcemy wykorzystywać wszystkich tych cudów nie mamy serca nie mamy czasu to przynajmniej podzielmy się z tymi, którzy jedzenia nie mają albo mają za mało, bo ponad 1,51 000 000 osób w Polsce żyje w skrajnym ubóstwie jak na to, że mają do dyspozycji zaledwie 600zł miesięcznie regularnie stają np. wyborem i jedzenie czy leki albo jedzenie czy rachunek za końce o tym jak pomagać nie marnować za chwilę porozmawiał z Markiem Borowskim prezesem federacji polskich banków żywności, a tymczasem dziękuję bardzo, Sylwia Majcher edukatorka ekologiczna autorka wielu książek nie marnowaniu żywności i nie tylko była moim państwa gościem dziękuję bardzo, ich życie kreatywności w tej Świątecznej kuchni, a w studiu jest już drugi gość zapowiadany przed chwilą Marek Borowski prezes federacji polskich banków żywności i dzień dobry dzień dobry witam serdecznie panie prezesie rozmawiałyśmy przed chwilą o tym jak przechowywać żywność, która została w naszych lodówkach czy spiżarnia po świętach, a teraz powiedzmy o tym jak się tą żywnością podzielić z tymi którymi brakuje no tak jesteśmy tuż po świętach w związku z tym powinniśmy zastanowić się co zrobić z żywnością, która została musimy pamiętać wszystkich formach i możliwościach personalizacji i konserwowania żywności natomiast, jeżeli tej żywności mamy bardzo dużo pamiętajmy, że są grupy społeczna, która nie radzą sobie w tej sytuacji potrzebują pomocy, a są to bezdomni są rodziny wielodzietne są to samotne osoby, która wychowują dzieci i zawsze możemy wesprzeć organizacje społeczne, które działają na rzecz takich grup zarówno za pośrednictwem banku żywności i innych organizacji nie wiem w futrze ringu Caritasu PCK, a i różnych małych lokalnych organizacji już jesteśmy naprawdę tym zainteresowani, żeby nie marnować żywności o bardzo było, żebyśmy się zorientowali jak i jakie organizacje, a w tym obszarze działają naszym pod naszym terenie tak, żeby tej żywności nie dostarczać daleko nie powodować dodatkowych kosztów strat, a do osoby 2 podstawowe 2 podstawowe możliwości zagospodarowania żywności jedna z pasteryzacji druga jest podzielenie się innymi albo o z rodziną albo osobami potrzebującymi rozumiem, że organizacje działają nie nastręcza specjalnego problemu w czasach pandemii i rozlicznych obostrzeń, które obowiązują skontaktowanie się z nimi właśnie dostarczenie żywności to nie jest także na skutek właśnie obowiązujących restrykcji nie jest faktycznie nic nie działa w tej sferze tak, które mówiły o tej sferze wspierających potrzebą wspierającej potrzebujących, a wręcz przeciwnie w tej chwili uruchamia się bardzo dużo akcji pojedynczych organizacji inicjowanych przez poszczególne osoby wspierające osoby potrzebujące wspierające osoby starsze, a wspierające również te organizacje, które takie działania organizują wg danych Głównego Urzędu Statystycznego w Polsce 1 600 000 osób żyje w skrajnym ubóstwie inne jest grupą, której mówimy to jest grupa, która dysponuje miesięcznie kwotą mniejszą niż 600zł na zaspokojenie wszystkich swoich potrzeb życiowych nie tylko żywnościowych, ale też związanych z zakupem leków czy odzieży i teraz pytanie brzmi czy my, gdybyśmy zamiast wyrzucać oddawali jedzenie potrzebującym chociażby właśnie przy takich okazjach jak święta co jakiś uroczystości rodzinne skala problemu ubóstwa byłaby mniejsza oczywiście, że tak, bo teraz oczywiście musimy podzielić na różne grupy, które marnują żywność niestety w badaniach, które też realizowaliśmy w ostatnim roku w ostatnich 2 latach, a wspólnie z Instytutem ochrony środowiska szkoła główna gospodarstwa wiejskiego i krajowym ośrodkiem wsparcia rolnictwa bardzo jasno w tych badaniach wyszło, że największą grupą, marnując żywność jesteśmy my konsumenci, czyli osoby indywidualne około 60% marnowanej żywności w Polsce marnują konsumenci pozostała część jest oczywiście produkcja to jest rolnictwo to jest dystrybucja gastronomia transport i teraz, jeżeli mielibyśmy spojrzeć na nas na konsumentów Ano to dane nasze szacunkowe pokazują, że marnuje się obecnie w Polsce 5 000 000 ton żywności nie biorąc pod uwagę dało rynku napojów i nie biorąc pod uwagę i gastronomii, bo ona została trochę słabo zbadana, a w związku z tym ma, jeżeli spojrzymy się na te 60%, czyli około 3 000 000 ton żywności i liczymy sobie, że każdy, kto w ciągu roku zjada około 800kg żywności to co marnują konsumenci starczyłoby na wyżywienie 4 000 000 ludzi w Polsce potrzebujących mamy 1 000 600, czyli bardzo jasno pokazują liczbę, że starczyłoby, żeby wyżywić wszystkich potrzebujących nawet biorąc pod uwagę, że w tej kwestii żywności no o podlegałaby utylizacji z racji takich normalnych czynników, które występują zepsucia czy jakiś nieznacznej poprawy, a ile finansowo tracimy na rzucaniu jedzenia skoro tak niefrasobliwie masowo robimy tak jak powiedział pan przed chwilą w skali roku powiedzą, jakie to są straty dla pojedynczego gospodarstwa domowego na wszystko zależy też od rodzaju żywności, którą wrzucamy oczywiście w tych badaniach też dość jasno wynika studia badania wynika, że na produkty, które wyrzucamy to są owoce warzywa są przetwory mleczne przetwory mięsne i pieczywo i to są produkty, które najczęściej są wyrzucane biorąc średnio, że biorąc średnią narzucona takiej żywności kosztuje 56000zł można sobie to o bardzo szybko przeliczyć to są no tu już tysiące złotych, które wyrzuca średnio średnia rodzina, więc warto pomyśleć o tym jak lepiej to żywność gospoda zagospodarować średnio około 200kg przypada na osobę w Polsce, czyli taka czteroosobowa rodzina to jest to około 800kg, a trafia w tej żywności do kosza, czyli czas 45000zł, które wyrzucamy co roku, podsumowując z tych danych którymi się tutaj dzisiaj posiłkuje na świecie co roku wyrzuca się ponad miliard ton żywności, czyli 13 całej jej produkcji UE pytanie kolejne brzmi jak w tym globalnym zestawieniu wypada Polska to znaczy, jaką częścią składową jesteśmy tego przeszło miliarda ton wyrzucanej żywności no na pewno w Polsce wyrzucamy dużo za dużo poprzednie badania, które były realizowane przez Eurostat 15 lat temu mówiły o skali marnowania w Polsce 9 000 000 ton, ale całej żywności, uwzględniając wszystkie miejsca w łańcuchu meczów naszych badaniach nie uwzględniliśmy wszystkich pewnie trzeba by założyć, że do 5 000 000 tam trzeba jeszcze dołożyć 1 000 000 może 2 wynikałoby, że w Polsce marnuje się w tej chwili mniej żywności niż 15 lat temu z czego wynika przede wszystkim w obszarze produkcji nastąpiły duże zmiany na zmiany technologiczne czyni, a uszczelnienie łańcucha produkcji zmiany w gospodarowaniu żywności kiedyś żywność była produkowana na tzw. dłuższy magazyn w tej linii żywność jest raczej produkowana pod zamówienie dla kolejnego klienta, więc rzeczywiście tutaj w obszarze produkcji nastąpiła duża poprawa natomiast duża zmiana też niestety nastąpiła w obszarze konsumenta, jeżeli mielibyśmy tworzyć się na Polska no to wśród krajów Europie na no nie nie plasuje się w czołówce pierwszy w kraju, która wyrzucają jedzenie, ale jest to jest za pierwszą piątką krajów, które pod względem ilości marnują najwięcej, więc do tej żywności marnujemy dużo, a wielu lat niezmienne pozostaje faktem tak jak już wspomniał pan na początku naszej rozmowy to my konsumenci marnujemy tej żywności w Polsce najwięcej ponad 53% Polaków to są wnioski z raportu właśnie przedstawionego przez banki żywności przyznaje, że zdarzają się wyrzucać żywność Jan przede wszystkim, dlatego że robimy nie do końca przemyślane zakupy zbyt duże i zbyt często kupujemy na zapas, toteż to też jest fakt czynnik, który nie zmienia się od lat natomiast obecnej sytuacji w sytuacji pandemicznej naturalnie pojawia się pytanie czy ten stan ten ta sytuacja, w której jesteśmy od wielu miesięcy nie pogorszyła, a zjawiska nadmiernych zakupów kupowania na zapas jeszcze bardziej tutaj też jako banki żywności realizowaliśmy takie badania w światowym dniem żywności, żeby zobaczyć jak zmieniły się nawyki Polaków i po może nie naszemu zaskoczeniu, bo interpretując niektóre wyniki badań zbędni jasno wynika, że to marnowanie żywności w okresie pandemii troszkę konsumentów mogłoby się zmniejsza to z nich wynika na pewno wynika z badań, że jednorazowo kupujemy więcej żywności soli i do sklepu robimy większe zakupy, ale też zakupy robimy rzadziej, czyli nie chodzimy tak często do sklepu jak przed okresem ewidentnie kolejna rzecz, która jest bardzo istotna o zbadanie tak wynika wprost, że bardziej skraca również działamy później przygotowujemy więcej podziwu staramy się wykorzystać to co pozostało poprzedni posiłków, bo wiemy więcej w domu IT elementy pokazują, że mniej żywności wyrzucamy, ponieważ staramy się częściej lepiej zagospodarować to co żeśmy opinii oczywiście są zagrożenia, że przy dużych zakupach, które dokonujemy czasami nam się może coś zmarnować, bo jak kupujemy za dużo na to też ważny jest sposób przechowywania nasze lodówki nie są tak pojemna, żeby pomieścić całą żywność czasami, którą kupimy i w związku z tym też mogą nastąpić strat, ale ogólnie, gdybyśmy mieli określić całą sytuację o wg nas z tych badań jasno wynika, że ta sytuacja jak w okresie pandemii troszkę się poprawiła nie mogę się przy tutaj jeszcze 1 wrażeniu, że duże zakupy, owszem, zbyt duże zakupy są problematyczne, ale problematyczna jest też brak świadomości na temat sposobów przechowywania żywności czy to się zgadza tak to jest w ogóle temat jest od lat dla nas zaskakujące metod banki żywności realizujemy wiele programów edukacyjnych takich, żeby też uczyć przechowywania żywności i nad to są bardzo proste czynności, które powinniśmy wszyscy posiadać niestety okazuje się, że deklaratywnie mówimy wszyscy, że tak wiemy jak czytać przechowywać żywność Późniak wchodzimy w szczegóły okazuje się, że nie bardzo chodzić o przechowywanie owoców warzyw chodzi o przechowywanie nabiału chodzi o temperaturę w lodówce chodzi o to, którą żywność należy przechowywać w lodówce, której żywności nie przechować lodówce, ponieważ ona traci swoje walory smakowe, ale też wartości odżywcze acz, więc tutaj mamy do zrobienia bardzo duże edukacyjnie tak, żebyśmy nauczyli się gospodarować lodówką i szafkami taki prosty przykład pomidora, które najczęściej ląduje w polskich lodówkach, a on nie powinien tam wylądować oczywiście powinniśmy go kupić tyle ile w ciągu 23 dni jesteśmy w stanie zjeść natomiast my często kupujemy więcej i później nie zwracamy na to uwagi wrzucamy wszystkie pomidory do lodówki one tracą swoje wartości, więc tutaj jest dużo do zrobienia jeszcze takich klasycznych błędów, które często popełniamy przyczynia się do tego zjawiska do skali zjawiska marnowania żywności zbyt duże zakupy nieodpowiedni sposób przechowywania co więcej na takim kolejnym czynnikiem to na pewno są zbyt duże porcje przygotowanych posiłków o to trochę też polskiej mentalności wynika, że lepiej przygotować 12 ziemniaczki więcej 1 zlote więcej niż jest osób, które będą spożywały posiłek, bo może ktoś będzie miał ochotę zjeść więcej najczęściej jest także później te pojedyncze sztuki zostają nie bardzo wiemy co z tym mamy zrobić finalnie one lądują w koszu, ale też inne elementy mają bardzo ważne znaczenie np. same robienie zakupów, a przygotowanie się do zakupów zrobienie listy przejrzenie SA z naszych badań jednoznacznie wynika, że większość osób nie przygotowuje się do zrobienia zakupów tylko robić zakupy spontanicznie no nie oczywiście nie mamy też takiej możliwości, żeby zapamiętać wszystko co mamy, a wchodząc do stawu później spontanicznych zakupach robimy trochę więcej, bo jeszcze przychodzą nam smaki na różne rzeczy, które widzimy na półce bardzo ważny też takim elementem jest zrobienie zakupów, żebyśmy tych zakupów nie robili głodni boję zrobimy głodni to kupujemy zdecydowanie więcej niż jesteśmy w stanie skonsumować wtedy jemy tzw. utrzyma to wtedy podwaja ilość zakupionej żywności, a więc to są takie bardzo ważne czynniki jak kupimy żywność wracamy do domu a, toteż mamy taką tendencję pakowania wszystkiego do lodówki i ta nasza lodówka jest wypełniona po brzegi i wówczas lodówka przestaje pełnić swoją funkcję, ponieważ nie jest w stanie utrzymać odpowiednich temperatur, więc ta lodówka też powinna w lodówce możemy przechować to żywność do pewnej ilości musimy o tym pamiętać, jakie nie możemy zbyt duża Ottona nie spełni swojej funkcji niestety żywność szybciej będzie się nam słowa a jakie znaczenie ma nasze nastawienie do estetyki żywności po jednej z analiz dotyczących właśnie zachowań konsumenckich LM napisano, że konsumenci są bezpośrednio pośrednio odpowiedzialni za marnowanie dużej ilości żywności, czego w dużej mierze można by uniknąć, gdyby byli skłonni zaakceptować żywność nie optymalną, która odbiega pod względem cech sensorycznych, czyli dziwne kształty przebarwienia lub ma datę przydatności do spożycia, która zbliża się lub minęła, ale nadal można ją zjeść, jakie znaczenie, jaką wagę przywiązujemy właśnie do wyglądu i do tych dat spożycia, które widnieją na opakowaniach poszczególnych produktów to na szczęście sporo się zmienia szczególnie, jeżeli chodzi o wygląd innym wielkość owoców warzyw, które kupujemy w rzeczywiście kiedyś wszyscy chcieli mieć piękne ładne okrągłe równe duże świecące jabłka pomidory ogórki natomiast również w czasie dużo takich paradoksów zakrzywionym ogórkiem jabłkiem, które trochę mniejszej ma plan też, która jest lepsza myślę, że dużo rzeczy zostało wyjaśnione i tak naprawdę na tych duża część społeczeństwa bardzo chwali sobie taką żywność, która jest bezpośrednio od rolnika i ona musi być żywność taką ładną najnowsze odpowiednich rozmiarach i ja często obserwuje na rynku z bazarem zachowanie ludzi na to ani były zdecydowanie mniej już zwracają uwagę na taki kształt bardziej zwracają uwagę na pochodzenie tej żywności w tej chwili takie lokalne pochodzenie naprawdę staje się bardzo widoczne natomiast, jeżeli chodzi o termin zdatności do spożycia to tutaj oczywiście jest kilka takich elementów ważnych po pierwsze mamy w Polsce 2 terminy przydatności do spożycia i my jako konsumenci tych terminów kompletnie rozpoznajemy nie rozróżniamy i to też pokazały badania, które prowadziliśmy i teoretycznie znów konsumenci zaczęli nam ankietę odpowiadali oni wiedzą, które produkty, jakie mają terminy przydatności to terminy oznaczają, ale później zapytaliśmy o konkretne produkty to okazało się, że niestety ta wiedza jest znikoma, a więc produkty mięsne zdecydowanie ja polecam, żeby jednak sprawdzać terminy przydatności do spożycia i nie spożywać produktów mięsnych podać przydatności do spożycia jest za bardzo duże zagrożenie dla zdrowia natomiast produkty takie jak produkty suche, a sam makaron herbatę to są wszystko produkty, które rzeczywiście mają terminy najlepiej spożyć przed i to przed nie oznacza, że po ten produkt nie będzie wobec in wzrostu tej dużo obserwacji na ten temat, że nas jest bardzo dużo domów, w których takie daty są dobrze postrzegane i gospodyni czy gospodarz domu osoby, które przygotowują posiłki zdań doskonale sobie zdają sprawę z tego, że makaron, które skończyło stąd właśnie jego termin w listopadzie ożywa w grudniu będzie dobre natomiast jest też część społeczeństwa takie przeświadczenie, że ten termin jest równoznaczne z tym terminem należy spożyć do no tu znowu duża edukacja konsumentów o ich rozpoczął się prace na płaszczyźnie komisji europejskiej, żeby część produktów nie w ogóle terminów dotarcia do spożycia co pozwoliłoby na lepsze wykorzystanie żywności a, że to była zwykła data produkcji co wydaje się być założenia sensownie panie prezesie, a jak zachowania konsumenckie zmieniają się na przestrzeni lat, bo to, o czym też wspomniał pan na początku ostatniej wypowiedzi, czyli Tomasza upodobanie do produktów niemalże idealny kształtny truskawek okrągły ziemniaków ono się pojawiła w pewnym momencie a dlaczego właściwie, dlaczego się w ogóle pojawiło wcześniej wobec nazwą pokolenie naszych rodziców nie było chyba tak roszczeniową nastawione do żywności no myślę, że to mogło się wiąże z transformacją, którą przeszliśmy po osiemdziesiątym dziewiątym roku za meczem mieliśmy niedostatki w produktach, a później mieliśmy bardzo dużo produktów czasami wątpliwej jakości, ale czuliśmy się, że mamy wybór możemy kupować wszystko później zaczęliśmy zwracać uwagę na produkty dobrej jakości na produkty, które mają odpowiedni wygląd teraz nowy prosty eksperyment, jeżeli położymy 2 produkty i nawet poprosimy dziecko wybrało czas dziecko wybierze ten ładniejszy produkt są takie względy estetyczne, które każdy dziś tam ma i on postępuje zgodnie ze swoimi zachowaniami musi mieć świadomość, żeby wybrać produkt czasami też ta edukacja jest dodać edukację też bardzo istotna rzecz, że czasami te produkty, które są tak pięknie wyglądające błyszczące niekoniecznie są w odpowiedni zdrowy dla nas sposób konserwowane najpierw te produkty trzeba je dobrze umyć być może zanotować, żeby pozbyć się związków chemicznych, które mogą być na spółce kiedyś jedliśmy, jaka ogrodu były najtragiczniejsze jak i rzeczywiście ten smak jak był zupełnie inny teraz kupujemy w sklepie to często się zastanawiamy co z tym piętnem najpierw powinniśmy zrobić bardzo często też wracając do domu pierwsze co robimy pobieramy skórka pod lupę najwięcej witamin, więc dużo takich rzeczy, które uległy zmianie natomiast wydaje się, że może ten powrót do produktów lokalnych po wrót trochę do natury ten trend, który się trochę w Polsce wytworzył on ma sens i on idzie w takim kierunku o zrównoważonego rozwoju zdrowe zdrowego rozwoju, czyli to co gdzieś tam historycznie nam też naukowcy mówili, że powinniśmy jeść to co na naszej ziemi rośnie to zaczyna się sprawdzać zaczyna powracać do korzeni, zanim przejdę do kolejnego aspektu, który równie ważne w kontekście problemu marnowania żywności w Polsce na świecie dopytam jeszcze o świadomości edukację wynika z naszej rozmowy z tego co pan mówi, że to są 2 kluczowe kwestie bez, których nie posunie się naprzód, bo mamy tutaj sporo braków dlatego pytanie brzmi jak budować świadomość jak edukować od czego właściwie zacząć, gdzie w szkole czy w domu kampania czy podręczniki jak tu jak tutaj przeprowadzić ten proces, żebyśmy się z tym problemem marnowania żywności faktycznie w miarę szybko uporali się jak zawodu jestem nauczycielem kuracji pracował jakiś czas edukacji około 15 lat uważam, że cała edukacja powinniśmy zaczynać od podstaw czynni i gdzie zaczyna się pierwszy kontakt z dzieckiem, czyli od domu, jeżeli nie jesteśmy w stanie edukacji tam rozpocząć z różnych względów, a później mamy przedszkole mamy szkołę i tamte edukacja w tym ta edukacja powinna być bardzo mocno nasilona też z projektów, które realizujemy program, który realizujemy bardzo często zauważam, że schodząc z edukacją na poziom szkoły podstawowej czy na poziom przedszkola, ucząc dzieci często dzieci są później w znakomitymi nauczycielami w swoich domach i takie słynne powiedzenie, a pani powiedziała albo pani na lekcji nam przekazała bardzo często mocno zastanawia rodziców, nawet jeżeli nawet były wytworzone inne i do tej pory w ten sposób ich wycenie postępowali, więc edukacja od podstaw jest bardzo ważna uważam, że powinien być bardzo duży nacisk położony właśnie we w przedszkolu i w nauczaniu początkowym na wszystkie te nawyki żywieniowe tylko kto ten nacisk powinien kłaść panie prezesie rodzice, którzy też ze świadomością mnie nie zawsze odpowiednio czy 13 rząd oczywiście na programy edukacyjne, bo one, a ci rodzice, którzy są świadomi ani oczywiście taki nacisk kładą tutaj absolutnie nie można mieć pretensji, bo ja też bardzo dużo takich rodziców spotykam aktów bardzo jasno komunikują i uczą swoje dzieci mamy wiele świetnych przykładów rodziców z dziećmi na zbiórkach żywności, którzy przychodzą i jest nie dość, że wzmacniają sympatię dziecka to pokazują, że szacunek do żywności jest bardzo ważnym elementem całego wychowania i bardzo ważny natomiast tam, gdzie ta świadomość miejsca tam programy edukacyjne w szkołach szczególnie w nauczaniu początkowym przedszkolu powinna być ukierunkowane na te podstawowe czynności, bo umówmy się, że to są podstawowe czynności, które dziecko od najmłodszych lat nabiera i później będzie pobierało, więc to jest bardzo istotne i to jest temat konsumentów, który wydaje się dobrze pan podsumował natomiast oprócz grupy konsumentów w tej dużej grupy konsumentów, która walnie przyczynia się do skali marnowania żywności w Polsce są jeszcze takie grupy jak rolnictwo produkcja żywności czy też transport tej żywności to są też te etapy, na których żywność marnuje się ogromnych ilościach, skąd tutaj bierze się problem co jest właściwie tym problemem no tak tutaj oczywiście możemy się zastanawiać nad wieloma czynnikami, które są przyczyną marnowania żywności, ale jeżeli spojrzeli myśmy się same rolnictwo no to tutaj jest wiele rzeczy związanych z takim przechowywaniem produktów rolniczych, ale bardzo duże straty powstają przy złym przechowywaniu przez np. dozór zawilgocenia szczególnie w przypadku zbóż rzepaku co w przypadku owoców i bazie warzyw ciasto no, jeżeli w danym momencie urodzeń w danym momencie są zbiory NATO o występują różne zawilgocenia występują gnicia występuje złe przechowywanie, więc powinniśmy poprawić jakość przechowywania tej żywności przed przetworzeniem, ale też są takie błędy etyczne np. przy kwestiach związanych z hodowlą drobiu czy ryb, a tam zdarzają się straty spowodowane złymi warunkami nie wiem dostarczaniu zbyt dużej ilości zwierząt w klatkach albo w przypadku ryb taką sporą przyczyną straty jest kłusownictwo, więc są takie sytuacje, na które czasami nie do końca mamy wpływ, ale warto myśleć o prawie, które by uszczelnić było w punktach straty, które powstają kolejne kolejne punkty jest oczywiście przetwórstwo i produkcja i tutaj zespół znów w tym przetwórstwie produkcji jak patrzymy się na to wszystko uzależnione od rodzaju produktów są produkty, które są produktami suchymi tamtych strat jest zdecydowanie mniej, ale są też takie branże, w których tej żywności psuje się więcej jest branża mięsna Mleczarska owocowo warzywna czy piekarnicza przemysł piekarnicze cukiernicze i tutaj też są bardzo różne przyczyny, które mamy są związane ze świeżością produktów, które są związane ze krótkim czasem po okresie tej prod produkcji, więc kwestia dostaw tych produktów do zakładu przetwórczego w czas zdarzają się błędy ludzkie, które są związane z technologiami czasami ktoś czegoś nie łączy ich produkty są niestety muszą być skierowane do utylizacji, więc mamy różnego rodzaju o przyczynę w nich łańcucha na pewno z najmniej żywności w całym procesie marnuje się w sieciach handlowych sklepach natomiast jest to żywność, którą najłatwiej jest odzyskać ona jest najbliżej różnych organizacji instytucji i to ustawa o marnowaniu żywności, która została ponad rok temu wdrożona wydaje się, że w dużym stopniu już spełniła swój skutek efekt i na przykładzie banków żywności mogę powiedzieć, że banki żywności w przeciągu ostatnich 34 lat dziesięciokrotnie zwiększyły ilości żywności, które osiadają sieci handlowych i w tej chwili są takiej ilości na poziomie 15 000 ton tylko nasza organizacja natomiast biorąc pod uwagę wszystkie organizacje myślę, że pewnie to będzie między 3040 000 ton, który jest odzyskiwane z sieci handlowych, gdzie 34 lata temu co było na poziomie 34 tysięcy ton, więc tutaj dużo już zostało zrobione i jest sama ustawa spowodowała, że sieci zaczęły wprowadzać różne rozwiązania, które promują nie marnowanie inne w tej chwili w wielu sklepach widać półki przecenami właśnie nawet te produkty, które nie są takie piękne ładne okrągłe są tam sprzedawane tani, więc to na pewno są dobre rozwiązania pomagają uniknąć marnowania żywności natomiast żywność, która nie jest sprzedana każda każdy sklep ma obowiązek przekazać organizacji pozarządowej, która zagospodarowuje żywność na rzecz potrzebujących aspekt społeczny, który mówimy to jest jednak tylko 1 strona medalu czas społeczny aspekt finansowy powiedzmy to są 2 czynniki, które omówiliśmy, ale jest jeszcze 1 czynnik, a mianowicie to, że nadprodukcja żywności czy też nieodpowiednie gospodarowanie nią jej zasobami ma fatalny wpływ na środowisko naturalne i tu powołam się na dane organizacji narodów Zjednoczonych do spraw wyżywienia rolnictwa, która twierdzi, że marnowanie żywności odpowiedzialne za 8% notowanych emisji co 2 wynikających z działalności człowieka przy czym prawie 30% wszystkich dostępnych gruntów rolnych na świecie miliard 400 000 000ha jest wykorzystywane do produkcji żywności, której nie zjadamy tej samej produkcji wykorzystujemy mówiąc dosadniej marnujemy jakieś 250 km sześciennych wody 3× tyle ile mieści w sobie jezioro genewskie to są straszne dane właściwie w kontekście zmian klimatu zachodzących też panie prezesie, więc jeszcze to ostatnie pytanie o zmiany na właśnie stan środowiska naturalnego i o to w jakim stopniu MEN, marnując żywność w Polsce przyczyniamy się do tych do tych zmian, które zachodzą w ostatnich latach bardzo dynamicznie no tak tak bardzo sobie uświadomili tona zmarnowanej żywności emituje do środowiska ponad 4 tony różnych gazów cieplarnianych w tym ponad 2 tony dwutlenku węgla, czyli warto było, żeby cała żywność, która została wytworzona na rzeczy konsumentów, że została przez konsumentów spożywać musimy też pamiętać o tym za produkcja żywności niesie za sobą bardzo duże zużycie energii bardzo duże zużycie wody bardzo duże zużycie opakowań różnego rodzaju to są koszty transportu i teraz zmarnowanie tej tej żywności te są również zmarnowanie tych wszystkich zasobów są dostępne są takie badania amerykańskich, które pokazują też wyliczone dla Stanów zjednoczonych, ale pewnie można przenieść tam też na część Europy, a że, aby wyprodukować jedno kalorii żywności trzeba spożytkować 10cal w postaci energii paliwa i pracy ludzkiej czyli, jeżeli my wyrzucamy do kosza 1cal to tak, jakbyśmy wyrzucali 11cal łącznie, czyli są ogromne straty oczywiście co możemy zrobić należy lepiej gospodarować żywnością, a wzmacniać rynki lokalne, żeby mniej żywności przemieszczała by, jeżeli do nas żywność dociera 500 albo o 600 kilometrowa czasami tysiące km, a to rzeczywiście ten ślad węglowe ślad środowiskowe jest bardzo duże natomiast, jeżeli wykorzystujemy żywność zasobów wokół naszego miejsca zamieszkania wtedy ślad środowiskowy jest zdecydowanie mniejsze oczywiście nie ma możliwości, żebyśmy cały zakres asortymentu owe mieli w zasięgu ręki o niektóre produkty są dostępne z daleka, ale warto zastanowić się w takiej proporcji do produkcji powinniśmy jeszcze co jest sprzyjające dla naszego zdrowia no i cały czas powinniśmy o tym myśleć, że to marnowanie jedzenia to jest dla nas niestety kilka rodzajów strat po pierwsze, strata ekonomiczna po drugie, strata środowiskowa potrzecie strata taka społeczna, bo jeżeli wyrzucamy jedzenie to środowisko nas obserwuje dzieci nas obserwują później mnożąc takie zachowania rośnie nam skala i mamy to co mamy w tej chwili panie prezesie pytanie jeszcze uzupełniająca mianowicie jak Polska wypada na tle innych krajów albo odwrotnie czy w innych krajach, w których również problem marnowania żywności był lub jest obecne zachodzą zmiany i stosowane są rozwiązania którymi moglibyśmy się inspirować się jako konsumenci jako producenci powiedzą żywności czy mamy tutaj jakiś taki pozytywny przykład, żebyśmy mogli tym pozytywnym przykładem też zakończyć zainspirować słuchaczy oczywiście sporo pozytywnych przykładów takim krajem, który bardzo dobrze podchodzi już do żywności jest zdania, a który wprowadza kompleksowe rozwiązania, ale np. we włoszech ustawa o nasze nazywania ustawa sama ani na która w wielu miejscach łańcucha pozwala na zagospodarowanie żywności na cele potrzeb społecznych są rozwiązania we Francji są rozwiązania Portugalii są rozwiązania w Belgii, czyli na płaszczyźnie europejskiej możemy już się posiłkować wieloma pozytywnymi rozwiązaniami, które możemy wdrażać również w naszym kraju kraju damie takim tematem, który pilne jest do rozwiązania to są na produkty niezgodnej z terminem przydatności do spożycia np. z produktem niezgodnym może być masło, które zawiera 81% tłuszczu powinno 82% puszczą niestety służby sanitarne takie masło na przeznaczają do utylizacji natomiast na spokojnie mogło być przeznaczone dla osób potrzebujących pod inną nazwą te produkty zew przykładów mamy wiele natomiast w tym obszarze chyba najwięcej w tej chwili do zrobienia do zmiany prawa do takiego wprowadzenia prawa, które będzie przyjazne zagospodarowanie żywności, która nadaje się do spożycia jest bezpieczna dla zdrowia i dobrze by było standardowo tradycyjnie zaznaczył na koniec programu, żebyśmy my wszyscy jako konsumenci jako wyborcy byli świadomi również tego jak wiele jak bardzo może nam pomóc władza rząd polityce będące władzy właśnie w rozwiązywaniu kolejnych problemów, z którymi borykamy dziękuję serdecznie Marek Borowski prezes federacji polskich banków żywności był dzisiaj moim państwa gościem dziękuję bardzo, dobre przesłanie na nowy rok podcast ekologiczne Małgorzata Gut rozmowa z ekspertami praktykami życia musimy zmienić swoje przyzwyczajenia nawyki Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: KLIMAT ZMIAN

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Słuchaj podcastów TOK FM bez reklam. Skorzystaj z 40% rabatu, wybierz pakiet "Aplikacja i WWW" i słuchaj wygodniej z telefonu!

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA