REKLAMA

Lektury na 100-lecie odzyskania niepodległości poleca prof. Przemysław Czapliński

Data emisji:
2018-11-08 15:00
Audycja:
Światopodgląd
Prowadzący:
Czas trwania:
22:46 min.
Udostępnij:

Prof. Przemysław Czapliński odpowiada na pytania Agnieszki Lichnerowicz o tym, jakie emocje odczuwa w związku z setną rocznicą odzyskania przez Polskę niepodległości?

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Agnieszka Lichnerowicz, bardzo serdecznie zapraszam państwa na światopodgląd. W światopodglądzie przechodzimy trochę już w ten tryb rocznicowo-niepodległościowy, choć nie tylko temu poświęcony będzie program, ale w dużej mierze dziś i jutro o tym będziemy rozmawiać.  Rozwiń »
Pozwolę sobie zacząć od takiego badania, które narodowe centrum kultury wykonało razem z TNS OBOP w opublikowało wyniki w 2 jesienią 2016 roku w ciemno p t. było to badanie niepodległa i można w nim przeczytać tak w 2018 roku będziemy świętować w Polsce w stulecie odzyskania niepodległości zapytaliśmy Polaków oto z jakich względów warto w ich opinii obchodzić rocznice w prawie 13, bo 30 % jest zdania, że przede wszystkim warto uczcić pamięć tego wydarzenia upamiętniać je w domu najczęściej wymieniany powód jednak ogólnie rzecz biorąc wydanie ukazało się dość trudnym zadaniem dla respondentów 14 ankietowanych nie potrafi sformułować konkretnej opinii na temat na ten temat i odpowiada nie wiem trudno powiedzieć im odpowiedzi były wskazywane zdecydowanie rzadziej Emil przyznam, że te są takie poczucie, że gminy nie udało nam się w w ww generować jakieś refleksje w związku z tą rocznicą będzie ona ma wymiar głównie przede wszystkim historyczny już pomijam wymiar związany z takimi akcentami narodowymi czy nacjonalistycznymi

Państwa gościem jest w studiu Radia TOK FM w Poznaniu w tej chwili FM prof. Przemysław Czapliński literaturoznawca krytyk literacki związany z Instytutem filologii polskiej Uniwersytetu Adama Mickiewicza dzień dobry panie prof. może na początek pozwolę sobie właśnie zapytać pana ta rocznica dla pana w obywatela Polaka poznaniaka literaturoznawcy to jest termin ten pretekst do dołu do jakichś przemyśleń szczególny jakoś pan się szczególnie odnosi do tej rocznicy czy w obliczu tego co się dzieje nie raczej nie ma pan większych emocji z nim związanych emocje rosną, a w refleksja jest coraz bardziej rozegrana wielostronna wielokierunkowa, bo mamy rzeczywiście kłopot wspomniany przez panią wyniki badania rzeczywiście w majątek charakter prognostyczny mam wrażenie, że tą w jakiejś mierze łączy się chyba z tym, że 11 listopada jest film został wykreowany na takie święto bezproblemowe w związku z tym ona jakby nie rozumuje nie bardzo wiadomo, o co chodzi poza tym że wiele osób pamięta tak taki słynny wers on był śpiewany przez legionistów później został przekształcony w bon Mot ma przez Piłsudskiego jeszcze później podkreślane przez Gałczyńskiego do nich z tego niszowego była Polska na piersiach mumii, w czym tak, jakby duma po prostu stało się też mówimy o tym, że Polska odzyskała niepodległość po 123 latach nagle stało się państwo, ale dla mam ja mam wrażenie, że w tym 11 listopada brakuje mu tego co jest istotą historii historii społecznej historii ludzkiej historii każdego państwa każdej zbiorowości to znaczy ma problemów prawdziwych pytań prawdziwych wątpliwości starań walk dramatów, ale i być może na tym, by należało się skupić się temu należałoby trochę uwagi Euco uwagi poświęcić opieszałości, dlaczego 11 listopada oczywiście wszyscy zdajemy sobie sprawę z tego, że to jest data czysto umowna symboliczna to jest moment na powrotu Piłsudskiego do Polski przekazania mu przekazaniem władzy, ale inne z pewnego punktu widzenia wydaje się, że jeśli już szukamy takich symbolicznych początków warto byłoby cofnąć się 5 dni, a jej 6 listopada została sformułowana opublikowana odezwa do małego narodu polskiego tu miał coś co miał taki charakter a jakby zarysu gmach przyszłych praw kształtu politycznego dna Rzeczpospolitej wśród autorów sygnatariuszy tego aktu znajduje się Ignacy Daszyński i to jest mam wrażenie dużo bardziej Timo kreacyjny rewolucyjny akt, ponieważ on bardzo wyraźnie starał się zarysować kształt przyszłej Rzeczpospolitej tam jest mowa o tym, że przede wszystkim wszyscy obywatele będą małe będą równi, ale dalej jest mowa o wspieraniu konieczności wspierania o spadającym dla Polaków takim obowiązku wspierania dążeń niepodległościowych Ukraińców Białorusinów i nr Litwinów, a toby oznaczało, że właśnie w tamtym, ale w tamtym akcie inaczej niż w postępowaniu władz duma drugiej Rzeczypospolitej zakładano jednak, że Polska będzie bez Kresów po trzecie i być może najbardziej rewolucyjne w tym, ale w tym akcie namawiany nakłaniany deklarowaną nacjonalizacji majątków widziałem, ale toby oznaczało, że może dostrzegano ogromny problem, który będzie ciążył na całej historii drugiej Rzeczpospolitej ogromny problem związany jest, że ma biedą na wsi, a tam istniały w Polsce, zwłaszcza na małe południe istniały takie obszary, na których ma pola były zbyt małe w stosunku do kina do liczby ludności, a więc w ogóle poszczególni mieszkańcy wsi uprawiali zbyt małe pola mieli zbyt małe dochody z tego właściwie to były takie gospodarki autorki ćmy, które pracowały wyłącznie na inne plany na samo wyżywienie, więc one się nie mogły w ogóle włączyć siódma gospodarka ani też mogły zapewnić swoim gospodarzom, a my żadnych szans na rozwojowy, więc co najmniej 3 rzeczy równość praw bez względu na płeć ze względu na wyznanie do urzędu na poglądy po drugie, Polska bez Kresów po trzecie reforma rolna to 3 sprawy wydają się w tym dokumencie szóstego dnia w tym akcie 6 listopada niesłychanie istotne podczas gdy inne późniejsze kształtowanie się porządku politycznego ustroju gospodarczego i komu i politycznego jednak trudne poszło zupełnie inną stronę ze zaczęliśmy od maja wszystko to co mówię wszystko co mówi jest taką próbą jego przywrócenia problematyczną żartem była, więc podsumowanie rundy łyżwiarka niepodległość jak jajka dla kogo, a jeszcze, by należało dodać mu o kolejnej sprawie ma oczywiście szczycimy się tym, że w 1918 roku o pierwsze ustawy i oczywiście mogą konstytucja konstytucja marcowa z 1921 roku nadały nadały równe prawa wszystkim bez względu na płeć, ale jeszcze w 1917 roku istniejący wówczas ugrupowania polityczne partie polityczne w projektach ustaw zasadniczych konstytucji nie przewidywały równości praw dopiero interwencja, ale kilku bardzo odważnych politycznie trzeźwo i prospektywnym perspektywicznie myślących kobiet zadecydowała o tym, że ten pkt 7 znalazł, więc także była pewnego rodzaju rozgrywkach czy gra czy walka o kształt ma w Rzeczpospolitej może, jakbyśmy od tej strony o tym, pamiętali prawda, że to jest taki niezwykły moment w Sydney w dziejach ma Europy, ale także oczywiście i głowa, ale w tym także oczywiście Polski niezwykły moment kiedy, ale nie istnieje tak naprawdę nic danego wszystko jest zadanej wszystko jest na bieżąco mógł jak kształtowane w trakcie sporów mniej czy bardziej, ale mniej czy bardziej głową gwałtownych dynamicznych wiemy także oczywiście, że guma chwilę później była ona następuje pierwszy taki akt w 1 wojnie z demokracją to znaczy zabójstwo prezydenta Narutowicz tak bardzo, żeby zaczęliśmy od manifestu politycznego, a ja chciałam zapytać pana teksty nazwiemy to literackie AMD apu, które być może poradziłby pan albo sam będzie sięgał właśnie, która jakoś pomogą nam zrozumieć jak wtedy myślano o tym, niepodległości właśnie, jaka ta Polska po co ta niepodległość, dlaczego to jest dla nas taki ważny albo może nawet dziś razem z podobnym pytaniem jak mogą nam się sprawić mnożnik nie będę tutaj pewnie ma Fraziera w oryginalny, ale zacząłbym za zacząłbym jednak od jedno lek. Dąbrowskiego od Juliusza Kadena Bandrowskiego i na gen. Barcza Otóż kapitalną powieść polityczna oczywiście tak pisane jak to ma sobie wymyślił wypracował Juliusza Kadena Bandrowskiego ni, a więc taką charakterystyczną mowę stylistyczną manierą takim przejęciem, ale ma ja bardzo lubię ten jego styl Otóż to jest kapitalna powieść polityczna, która mówi o tym jak im jak wygląda na czym polegało przejście od idei Dogma porządku dnia prawnego instytucjonalnego czy przekształcenie się tej wymarzonej ojczyzny państwo to jest w gruncie rzeczy procesu byłej niebywałe tak nie mieliśmy nie mieliśmy czegoś takiego boomu, ale nigdy a bo wcześniejsza nasza historia miała w sobie coś takiego harmonijnego dziedziczenia i modyfikowanie istniejących porządków, a potem była dziura, ale dziura Zaborowa i Piłsudskiego Karen Bandrowski doskonale to uchwycił wyraził, ale wszystko trwało co składało się na nie nie niebywale skomplikowany pełen wojen podjazdy owych potyczek inna, ale zawiści zazdrości QE intryg guma proces przekształcania i od ukochanej idei ojczyzny bardzo konkretny byt Sygma państwo do nas wiele osób i to raz lewą nogą musimy zawiesić na chwilę naszą rozmowę, ale zaraz do niej wrócimy prof. Przemysław Czapliński z państwa gościem my zaczęliśmy od powieści Juliana Juliusza Kadena Bandrowskiego gen. Barcz wrócimy w po kolejne lektury, a świerk lub pod blond do 6 Agnieszka Lichnerowicz państwa gościem cały czas jest prof. Przemysław Czapliński literaturoznawca krytyk literacki związany z Instytutem filologii polskiej na Uniwersytecie Adama Mickiewicza we mgle, które na niepodległość takie hasło, by w życiu, a przy okazji naszej audycji my co by można było sobie poczytać, żeby się zadumać nad tym jak to niepodległość to wówczas to w oznaczało ich uzyskanie co, jakie ludzie mieli przekonania czy marzenia z tym związane może też w ogóle po co ta niepodległość i zaczął pan profesor od wskazania, że warto sięgnąć po gen. Barcza Juliusza Kadena Bandrowskiego jako opowieść o tym jak powiedział pan ojczyznę zamieniano 3 zamieniono na państwo tak bym powiedziała to co mam co są co do tej listy jeszcze dopisać domu z zarządzaniem dodamy kolejne tytuły to on jeszcze tylko pozwolę sobie dodać 2 rzeczy ma po pierwsze w powieści Karen Bandrowskiego m. in. to także wskazuje na jej mała związek z dzisiejszymi czasami pojawia się wątek Czyczkowy volvo jest przecież oczywistością, że wszyscy wyżsi oficerowie, którzy stanowili kadrę Oficerską w inne drogi Rzeczpospolitej po 1918 roku zostali wykształceni służyli w armiach niezbędne w wojskach w swoich zabił za borowych prawda, więc każdy z nich miał teczkę personalną, w której były bowiem dokumenty świadczące o jego zwykłej służbie tuż po 1918 roku to były teczki którymi można było manipulować kadencyjność świetnie sobie z tego zdawał sprawę widział jak gen. Barcz po prostu krańca temu ma łeb właśnie o to, żeby nie zaburzyć porządku państwa to jest pierwsza sprawa druga w powieści tej była pojawia się na samym końcu go dosłownie na końcu kapitalne rozmowa, w której ma adiutant gen. Barcza, a umoczony w rozmaite intrygi, dzięki którym mowa generał usiłuje zapanować nad całym chaosem pierwszych miesięcy i woła pierwszych 2 lat nowego państwa zrozpaczony adiutant zadaje mu dramatyczne pytanie ze łzami w oczach po co to wszystko po co te wszystkie świństwa tym wszystkim trylogii krojenie ludzi ma rozmaite mistyfikację po co po co po co, ale i na to badanie śmiertelna zupełnie różne odpowiedź może chodzi o to, żeby w przyszłości ludzie mogli iść w górę przez park przez skwer specjalnie zrobioną ścieżką, a nie przez wygnanie wydeptują trawę, żeby był przystanek tramwajowy, żeby na ten przystanek tramwaj przyjeżdżał punktualnie, żeby tornister dziecka był lżejszy, a więc chodzi tak naprawdę o porządek codziennego życia o porządek, a my na normalnej codzienności dla wszystkich obywateli w świetle ma w świetle polskiej tradycji powieści politycznej bardzo ciekawe bardzo bogaty, bo przecież należy tutaj do tej tradycji duma z wielu pisarzy z dwudziestolecia międzywojennego i są błędne późniejszego okresu peerelowskiego ta odpowiedź wydaje się 1 z najważniejszych tak to znaczy wiadomo, że powieść polityczna właśnie mówi o tym, jaki jest stanowiony porządek w oparciu o pewną ideę przy czym ten porządek zakłada rozmaite działania represyjne małe prześladowcą i t d . tak dalej tam nikt nigdy w stanowieniu państwowego porządku nie może się obyć bez czynów niemoralnych na granicy prawa i t d . tak dalej, ale zarazem właśnie ten cel nie jest szczyt miał mniej sformułowany w języku inne Bóg honor ojczyzna o nich właśnie sformułowany w języku interesów prostego obywatela czy wielość prostych obywateli dziecko pasażer pracownik ma mieszkaniec miasta mieszkaniec małego miasteczka i t d. tak dalej, więc na te 2 rzeczy ten wątek Tytko wydma bardzo chciałbym zwrócić uwagę oraz tym kim ta druga kwestia to znaczy tam nieśmiertelna szkoda nerwów powieści Kadena babą Karen Bandrowskiego i kolejne lektury, które mogliby się tak ma dołączyć do dumy gen. Barcza, zanim padnie nieśmiertelny tytuł ma przed wiośnie Stefana Żeromskiego włączyłby pomiędzy te 2 książki romans Teresy CANARD stoimy Zofii Nałkowskiej jest powieść byłej niekoniecznie polityczna nie w nie w sposób oczywisty polityczna, ale zarazem bardzo istotna, ponieważ ona była w nim przedstawiona osobowość zmilitaryzowaną osobowość wszystkich tych ludzi, którzy czynnie brali udział w formę odzyskiwania niepodległości i w nowym porządku nie za bardzo, jakby mogą odnaleźć dla siebie miejsce, ponieważ przyzwyczaić do tego przyzwyczaili się do tego, że mimo rozstrzyga się kwestie walką walką niemalże wprost ma wręcz bezpośrednio przynajmniej taką, w której można wydawać rozkazy można strzelać można można zabijać nie potrafią się odnaleźć nie chcą się odnaleźć do końca w porządku demokratycznym o porządek demokratyczny jest porządkiem cedowania my swojej siły swojego sprawstwa na kogoś innego jak głosuje na Jasińskiego, który będzie mnie reprezentował Ford ma w gminie wmieście jasno w parlamencie, a ta osobowość zmilitaryzowane nie jest w stanie czegoś takiego zaakceptować to powieść się kończy tragicznie nie będę Massey spoilera, bo to świetnie napisana powieść właśnie tak jakby z członkostwa takie spojrzenie ZUKOSA na na kwestię małe polityczne remedium na wymienienie nazw miast, które w bardzo była bardzo gorąco polecam wszystkie te tytuły, które teraz zmieniamy dodać do tego jeszcze można małe bunty są małe Stanisława Reymonta to bardzo ciekawa właściwie taka zapowiedź funtów ma folwarku mas zwierzęcego George, a Orłem na o o tym jak stopniowo jak stopniowo zmienia się domem demokracja w demokracji dla wybranych i Późniak demokracja dla wybranych staje się małe dyktaturą bardzo ciekawa bardzo ciekawa tendencja słabo Madness my słabo znana dalej należałoby pewnie dodać do tego moralnie nasycenie Stanisława Ignacego Witkiewicza to jest powieść James z początku lat trzydziestych, ale ona w niczym w pewnym sensie symetryczna mówiła w stosunku do gen. Barcza to też ma sytuuje w samym centrum wielką charyzmatyczną niespokojną niedającą się okiełznać postać przywódcy kogoś, kto zarządza kogoś, kto zarządza małe wszystkimi innymi zarazem nie chce się, jakby wpisać do końca forma porządek demokratyczny wymieniamy wszystkie te książki jak sądzę, ale nie o to, żeby odpowiedzieć na jakiekolwiek pytanie tylko po to, żeby zobaczyć jak wyglądały Malle niepokoje nadzieje lęki obawy, a nawet momentami przerażenia pisarzy Guinness początku nowego okresu, żeby zrozumieć dno jak oni sobie na ten nowy porządek wyobrażali, gdzie dostrzegali jego słabości, w czym ewentualnie lokowali lokowali na dzień do tego dodać można jeszcze mógłbym książki są z ostatnich lat już nie literackie, ale nie, ale o w charakterze gmach politologii czy ma analitycznym ma akademickim wydają się, że jedno z najważniejszych takich książek jest książka Pawła Beksińskiego gotowi na przemoc jest książka właśnie o jakimś punktem, ale w rozkręcaniu polskiej demokracji w stronę w stronę anty demokracji czy dna w stronę autorytaryzmu my właśnie ze szczególnym uwzględnieniem tego czym był co znaczył, skąd wynikał od nas czegoś wyłania zamach na małe zabójstwo prezydenta Narutowicza, a także dodałbym do tego kapitalną pionierską magnum książka Doroty z Majewskim jako performer z o tym jak wyglądała kultura i w ogóle, a zwłaszcza kultura teatralna forma w czasie pierwszej wojny światowej ale w jaki sposób wybić całe to potworne doświadczenie hekatomby w inny setek tysięcy ludzi ma jedno, którzy zginęli w bezsensownych niejednokrotnie potyczkach i okolicznościach wojny Okopowej jak to było wchłaniane przez teatr przez sposób przedstawiania i postrzegania ciała ludzkiego porządku społecznego to do tych w ciąży na gorąco performance to jest ten tytuł tanie rozwiązanie w ramach reformy z GKP reformę stad, tak więc wymieniliśmy kilka książek literackich, ale z całą pewnością tego byłoby więcej oczywiście po 1 stronie można, by ustawić książki takie ostrzegawcze pełne niepokoju oba w, czyli ma gen. Barcz unikałem Bandrowskiego w granicach w domach starszych ANR Zofii Nałkowskiej błąd w Sydney Reymonta Przedwiośnie Żeromskiego my nie nasycenie Stanisława Ignacego Witkiewicza, ale pierwsza reakcja ma literatury na rok 1918 czy właściwie nawet jeszcze przed odzyskaniem niepodległości ma w sobie oczywiście coś bym była sygnałem takiej ekstazy ta jest siódma to jest reakcja pełna radości nadzieje i te lęki niepokoje małe czarne kolory czarne chmury zaczęły się nasuwać nad Menem Polski horyzont dopiero z upływem kolejnych lat jest rzeczą bardzo charakterystyczną n p . że zasadne tomikach męska madryckich z tamtego okresu 19181921 jest bardzo wiele wierszy zatytułowany wiosna albo z wiosną w roli głównej prawda to jest bardzo charakterystyczne, bo wiemy, dlaczego Doda do tego wiosna, a nas na nastraja do czego nas nakłania prawda to jest właśnie takie budzenie się życia, a inne to jest nadzieja na na na odrodzenie to jest segment także nie wiadomo, skąd przychodząca w pewnym sensie niezasłużona, ale zarazem bardzo przez nas chętnie przyjmowana radość tak mi radość, która nie jest coś konkretnego ukierunkowana nie mam nie musi mieć swojego źródła, ale zarazem one jakby meble pomnaża takiej siły witalne jest nam radośnie w związku z tym chcemy żyć chcemy dać również inne życie innym, więc warto może warto może czytać jak w jakimś takim Kontrapunkt się, by nie rzec po dramatycznym kontra tańsze z 1 strony garść wierszy guma z madryckich, a z drugiej strony na generała wybitna metro za wybite szyby drzwi nie tylko kabin Kadena Bandrowskiego, ale wybitna proza polskich malarzy pisarzy tego pierwszego okresu, w którym będziemy kończyć, ale wciąż widać, a co pan będzie czytał panie profesorze w weekend w nowe czy zupełnie bez związku z rocznicą nie był nadal będę czytał chyba jeszcze jakiś nowszy książki ukazała się książka Andrzeja Szwalbe poświęca na małe regionom Polańskim w 1001141918 tys książka solidna początku tego tego roku, a jest także kilka innych publikacji dotyczących Mołek właśnie kształtowanie się kształtowanie się tamtego porządku tutaj dobrze jest sobie, by uświadomić, że na 19171819 to jest czas kiedy, jakby świat jest niegotowy a, czyli ma wdaje się ludzie mają ogromne nadzieje na to, że będą mogli brać udział w kształtowaniu tego porządku tak nie jest przypadkiem że, ale najgłośniejsza grupa literacka tamtego okresu wcale niska bandyci tylko futuryści, ale ma go młodzieniaszka o wiele innych skandali niż ci prowokatorzy, a pisali swoje manifesty upodobnią one do Odessy w politycznym oni świetnie rozumieli to była kapitalna intuicji lasach, ale musimy zawiesić, ale bardzo bardzo panie profesorze bardzo dziękuję mamy długą listę lektur w rezultacie też mają prof. Przemysław Czapliński jedno państwo stworzył inny literaturoznawca z uniwersytetu Adama Mickiewicza jak zwykle panie profesorze bardzo dziękuję za rozmowę w bliższe informacje
Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: ŚWIATOPODGLĄD

Więcej podcastów tej audycji

POPULARNE

DOSTĘP PREMIUM

TOK FM Premium 40% taniej na dzień Babci i Dziadka!

Kup teraz

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA