REKLAMA

Ojcowie Niepodległości: Wincenty Witos

Data emisji:
2018-12-03 23:00
Audycja:
Wieczór - Karolina Lewicka
Prowadzący:
Czas trwania:
53:57 min.
Udostępnij:

W cyklu Ojcowie Niepodległości Karolina Lewicka i prof. Marek Kornat wspominają postać wybitnego męża stanu, Wincentego Witosa.

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Wieczór Radia TOK FM. Trzecia godzina naszego spotkania, nasz kolejny gość: prof. Marek Kornat, UKSW oraz Instytut historii Polskiej Akademii Nauk, dobry wieczór panie profesorze, dobry wieczór. Kolejny odcinek naszego cyklu Ojcowie niepodległości - dziś Wincenty Witos. Chłop zachował w najgorszych chwilach ziemię, religię, narodowość, wartości dały podstawę do stworzenia państwa - tak mówił Wincenty Witos, symbol niewątpliwie dla ruchu ludowego na ziemiach polskich. Rozwiń »
Przychodzi na świat 1874 roku w chłopskiej rodzinie Wojciecha i Katarzyny ze środków Forlan i Galicyjskie Wierzchosławice tam zresztą nie będzie spędzało sen po to, właściwie całe swoje życie będzie zatem gospodarstwo tam zresztą zostanie pochowany inny wychowuje się zdjęcie 2 Morgi ziemi rolnej chata kryta strzechą i to skończy tylko 4 klasy szkoły wiejskiej podejmuje pracę jako Drwal odbywał oczywiście służby w armii austriackiej ale gdy się stało, że został politykiem

Cóż powiedzieć no tak to bywa, a mianowicie u ludzi ujawniają się w pewnym momencie talenty do zaangażowania w życiu społecznym i naturalna charyzma, której ma niewątpliwie nie był pozbawiony dała o sobie znać, ale co najważniejsze galicyjska w rzeczywistości mimo całej nędzy i tego wszystkiego co możemy krytycznie powiedzieć o tym, zabory to był równocześnie zabór największej stosunkowo aktywizacji Obywatelskiej Polaków, zwłaszcza w dobrej autonomicznej, czyli tej fazy dziejów zaboru austriackiego, kiedy Polacy cieszyli się autonomią 

No i tak się zaczęło 28 lipca 1895 roku, więc wtedy Witos ma 21 lat powstaje Stronnictwo ludowe w Rzeszowie on za chwilę będzie nazywać się polskim Stronnictwem Ludowym potem będzie podział na pewno do tego dojdziemy, ale właśnie powstaje to Stronnictwo ludowe 1800 dziewięćdziesiątym piątym roku oczywiście na sztandarach odbudowa niepodległego państwa polskiego, ale również autonomii Galicji demokratyczna ordynacja wyborcza równouprawnienie chłopów umożliwienie im awansu społecznego i w tym samym roku Witos do tego Stronnictwa Ludowego przystępuje

Tak przystępuje już do ruchu Ludowego który, choć istnieje, którego początki już pani redaktor wspomniała jest tu ruchu, który w bezspornie bezspornie staje się niezmiernie ważnym elementem polskiego pejzażu politycznego doby zaborów, a mianowicie następuje emancypacja ludności miejskiej jej coraz wyraźniejsze ambicje wkroczenia do życia społecznego, a także politycznego jak już też zostało wspomniane Stronnictwo to miało przede wszystkim na swoich sztandarach program socjalny upominało się o interesy wsi co jest zrozumiałe, ale równocześnie domagało się o określonych rzeczy baterii polityki i to tej lokalnej galicyjskiej na poziomie zaboru właśnie austriackiego, ale także i hasło niepodległości jako sprawa rzecz jasna przyszłości, ale coraz częściej się zaczyna pojawiać na stałe to Stronnictwo ludowe prosperowało na przestrzeni dziewiętnastego i na przełomie dziewiętnastego dwudziestego wieku gminnych, jaką miało bazę społeczną rzecz jasna chłopską, lecz chłopi wiedzieli o istnieniu takiego Stronnictwa Ludowego angażowali się w jego pracach jak budowano strukturalnie ktoś z George, a nie galicyjskich była tu rzesza drobnych chłopów rolników jak wiadomo silne rozdrobnienie wsi galicyjskiej jest rzeczą dobrze znaną i musimy to podkreślić, a więc to jest ta naturalna baza ruchu Ludowego, który oczywiście wspierają go ten ruch niektórzy nauczyciele stają się lokalnymi działaczami wspierającymi właśnie wspierającymi właśnie emancypację polskiej wsi od początku występują rozmaite trudności sam Witos właśnie jest przykładem człowieka, który takie miał chociażby jego znanej konflikt z biskupem tarnowskim, ale one maleńką powinien to być wspomnianej była nawet odezwa ordynariusza tarnowskiego, który tych działaczy ludowych odstąpił od czci wiary, sugerując im komunisty, a więc krótko mówiąc interpretując z punktu widzenia własnych przekonań program budowy jako po prostu radykalizm społeczny będący na niczym innym jak pomostu do komunizmu podkreślmy kamerze ja rozumiem wymierzony także ziemiaństwo w jakiej mierze tak i traktując w którym, traktując w ten sposób w ten sposób ten program właśnie taki unijny sąd powziął wspomniany biskup Mikos i typowe myślę o typowym przedstawicielem drobnego chłopstwa galicyjskiego wywodzi się rzeczywiście rzeczywiście jest bardzo skromnego gospodarstwa choszczeńskiego i tak zaczyna swoją wielką karierę właściwie zawrotną należy stwierdzić kluczowy rok to rok 1908, jeżeli chodzi o tę zawrotną karierę polityczną Wincentego Witosa, ponieważ równocześnie został wybrany na wójta Wierzchosławic i tak funkcję będzie sprawował aż 1931 roku będzie on naprawdę spore sukcesy, bo jak przeczytałam LO podczas sprawowania tego urzędu przez Witosa udało mu się wybudować we wsi młynki dom ludowy poprawić stan dróg przeprowadzić prace melioracyjne rozbudować szkołę założyć kółko rolnicze i rozwinąć ruch Spółdzielczy, czyli był autorem takim lokalnym gospodarzem, ale też jeszcze tylko dokończę został posłem do galicyjskiego Sejmu krajowego we Lwowie ten mandat sprawą od 1914 roku to zły charakterystyczne dla naszych ojców niepodległości, że ten początek drogi politycznej, jeżeli oczywiście była taka możliwość np. właśnie w Galicji jest związany z posługiwaniem w parlamentach państw zaborczych cóż w sądzie drogi do rozpoczęcia działalności politycznej teraz powiem nieco sarkastycznie można być przywieziono gdzieś te 4, bo tak zadebiutować iść w górę, a można też wyłonić z lokalnej społeczności na samym dole i pójdzie górali to myślę o pomyśle, chyba że historia niczego nowego także w czasach nam bliższych nie pokazuje jak właśnie te 2 drogi czy 2 scenariusze tak było właśnie z Wincentym Witosem rzeczywiście rok 1908 jest niezwykle istotną cezurą w jego życiu no, a to, żeby ruch jak mówiliśmy, że system autonomii galicyjskiej pułk istniał Sejm krajowej funkcjonowało w tym kraju działo w Lwowie Lwów był przecież stolicą nam się dzisiaj kojarzyli jako stolica bardziej Kraków to było jednak potężne centrum kulturalne mimo wszystko, ale stolicą ból mówi to, bo przecież miasto dużo większe ważniejsze, bo takie są powikłane losy tego zaboru i tego kraju chciałbym jeszcze raz podkreślić 1 z ważnych niezmiernie ważnych postulatów ruchu Ludowego było dążenie do demokratyzacji ordynacji wyborczej musieli, aby objąć powszechnym prawem wyborczym renomę ma się rozumieć przede wszystkim, ale przede wszystkim wszystkich mężczyzn no bo o prawach wyborczych kobiet nie było rzecz jasna on w owym czasie mowy i ten ten postulat był niezmiernie trudny do zrealizowania ostatecznie ostatecznie udało się go osiągnąć dopiero tuż przed wybuchem pierwszej wojny światowej to znaczy w roku 1913 po zaciętych walkach o to o tę reformę, którą barwnie opisuje skądinąd bardzo oschły polityk Polski, jakim był konserwatystą Michał Bobrzyński namiestnik oczywiście Galicji niesamowita jest to przywiązanie Wincentego Witosa do Wierzchosławic doszedł najwyższych urzędów, ale zawsze tracą swoje gospodarstwo i tak wracał i z tego co pamiętam z biegu własnej opowieści nie przestawał go uprawiać ziemi to gospodarstwo jednak powiększył trzeba dodać, że już nie były 2 Morgi tylko dobrze pamiętam to było to o 8, bo 9 w pewnym momencie, ale chyba moja wiedza tu nie jest zbyt dokładna mianowicie rozszerzył rozszerzyły stan posiadania i to właśnie podkreślić że, piastując najwyższe godności pańskie posła Prezesa Rady Ministrów trzykrotnie wiemy, dlaczego oba jedziemy jeszcze inny fakt, że nie zaprzestał prowadzenia tego gospodarstwa, chociaż wspomina wspominał Ferry w swoich refleksjach huku i powołania go na urząd premiera rządu obrony narodowej w jakimś parobków, któremu powiedział, że przybył oficer Warszawy, aby go powołać, czyli miał jakiegoś kogoś, kto no jednak się oświadczył tam po 1 kółku, jaki rodzaj pracy najemnej może sezonowo nie wiem jak to jak należy do końca ocenić, ale tak czytamy w tym wspomnieniach premiera Witosa obok, których wiarygodność nie sposób nie sposób podważyć określenie Paroubek należy do języka tamtych czasów przygotowałam cenne fragment cel to była propozycja objęcia urzędu po raz pierwszy objęcia kres tym roku tak funkcji premiera rządu obrony narodowej, bo wtedy nawała bolszewicka szkła i LO Wincenty Witos wspominał tak 1 dnia, który nie był ani świątecznym ani jarmarcznym, a przez to na zgromadzenia nieodpowiednim zostałem w domu celem orki po długim i wywiezienia trochę nawozów pola około godziny trzeciej po południu zwrócił uwagę na rąbek zaznaczając, że jakiś auto zajechało na podwórze domu zapewne, więc do mnie roboty nie przerwałem wiedząc, że jak, kto ma do mnie interes to mnie na pewno znajdzie nie pomyliłem się, gdyż za parę minut przybył na pole oficer z miną ogromnie poważną, a upewniwszy się, że ma ze mną do czynienia oświadczył bardzo uroczyście, że przyjeżdża od naczelnika państwa Piłsudskiego i na jego rozkaz, żeby mnie natychmiast przywiózł do Warszawy ale zanim do tego momentu dojedziemy to oczywiście jest jeszcze inny kilka kluczowych wydarzeń po drodze 3500 trzynasty rok rozłam w Stronnictwie Ludowym powstaje polskie Stronnictwo ludowe Piast Lech Witos najpier w zostaje jego wiceprezesem, choć oczywiście zawsze jest boisko PSM był Jakub Bojko ten, który zakładał Stronnictwo ludowe w 1800 dziewięćdziesiąty piątym roku w inny wybitny polityk ludowych, który po przewrocie majowym, o którym będziemy zapewne też upominać się wybrał całkowicie inną drogę polityczną przystąpił do bezpartyjnego bloku współpracy z rządem marszałka Piłsudskiego i drogi jak głos z Wincentym Witosem się drastycznie zaś, a jak miała się rzecz panie profesorze podczas pierwszej wojny światowej, jeżeli chodzi o romans Witosa z endecją a bo spotkałam tak informację, że on w pewnym momencie wstąpił nawet do ligi narodowej ja myślę, że tak naprawdę o romansie jego narodową demokracją w sensie ścisłym chyba mówić trudno pamiętajmy, że jeżeli mówimy ściśle od tych 4 latach pierwszej wojny światowej niezmiernie zresztą dramatycznych dla losów Polski to w moim głębokim przekonaniu, chociaż oczywiście nie żyją w tamtych czasach, ale w sporej orientacyjne jak to nazywamy, czyli spory o drogę do niepodległości i spory o ustosunkowanie do wrogów i przyjaciół na zewnątrz, kto jest przyjacielem to jest wrogiem te konflikty i spory były dużo ważniejsze niż pytania o to co jest lewicą prawicą, kto jest liberałem konserwatystą i t d. więc możemy powiedzieć na pewno, tyle że w czasie pierwszej wojny światowej Wincenty Witos jednoznacznie opowiada się z obozem, który historycy nazywają aktywisty rocznym, a zatem tym obozem, który stawiał na mocarstwa centralne, a realia galicyjskich był to pomysł na restytucję Polski jako trzeciego członu monarchii Habsburgów Lwów, a polegałoby to na tym, że królestwo kongresowe takie jak miała je Rosja od Kongresu wiedeńskiego byłoby dołączone do Austro-Węgier i imię tego programu politycznego działał jak w 1 naczelny komitet Narodowy jest znanym konserwatystom prof. Władysławem Opole białoruskim vito z wódką, a Witos był jego członkiem i nawet wiceprezesem, ale coraz bardziej z upływem czasu, widząc niewątpliwie, że mocarstwa centralne zmieszania wielu zwycięst w, ale raczej do klęski zaczynał Witos dokonywać pewnych przewartościowań i mam wrażenie, że coraz bardziej podzielał poglądy o z obozu narodowej demokracji w kogo zbliżało, ale nie mam wrażenia, aby narodziła się jakaś większa więź godzinę natomiast chyba podkreślić jeszcze tworzy Witos w owym czasie jest politykiem zachowawczym ta mimo wszystko mimo wszystko to jego późniejsza ewolucja, zwłaszcza bardzo widoczne w czasach centrolewu ustanowi owoc pewnych przewartościowań, które się dokonały natomiast zarówno pierwsze lata odrodzonej Polski jak i podczas pierwszej wojny światowej nie jest to na pewno polityk radykalne to jest polityk, który uważa się zna cen surowca i jeśli maski myszy wybierać współpracę to raczej z prawicą oczywiście zapewne wolałby umiarkowaną prawicę niż prawicę taką bezkompromisową ekskluzywną gry, ale trzeba dodać jeszcze jest jeszcze czynnik taki, który stanie się niezmiernie widocznie później Biernacka będą 2002 . roku wybory prezydenta Rzeczypospolitej, a mianowicie Wincenty Witos i całą pewnością chciał wówczas iść na koalicję narodową demokracją, ale wysunięty jako kandydat na prezydenta Konina zacny człowiek najbogatszych ziemian z polskim Maurycy Zamoyski był się tak wyrażę jak mówią dziś nasi politycy często nie do przełknięcia dla elektoratu no tak dla chłopów w taki jest posiadać 3 bodajże 200  000 lektura tysięcy hektarów ziemi takie ograniczenie zły stan posiadania, aczkolwiek Tonia na pewno na pewno byłoby byłoby potrzebne dodać, że nie nie czerpał gaz zbytku jest tych posiadłości dochodów tylko np. za jego pieniądze dużo poszło na działalność komitetu Narodowego polskiego, a te wina historia po nim zachwyceni widziałem, bo to w ogóle chciał, żeby prezydentem został Piłsudski, ale Piłsudski nie chciał zostać prezydenta my, ale jeszcze rok 1918 i to zostaje przewodniczącym polskiej komisji likwidacyjnej to była taka władza wykonawcza na terenie Galicji zachodniej oczywiście niezależną od monarchii austro-węgierskiej, która się rozpadała na części, która miała jak rozumieć w sposób pokojowy przejąć władzę stworzyć administracje służby porządkowe tak chodziło po prostu o to, aby stworzyć określoną instytucję, która zajęłaby się dokładnie tym, kto mówi jej nazwa likwidacją zaboru załatwieniem pewnych czynności administracyjnych porządkowych w momencie przełomu, a mianowicie w chwili upadku monarchii habsburskiej rozkładu imperium habsburskiego i odbudowy Polski niepodległej trzeba powiedzieć, że siły Galicyjskie już od 1917 roku ewidentnie stawiali postulaty niepodległości czatu wspomnieć sławną rezolucje Tetmajera z maja 1917 roku nazywamy ją w ten sposób fotonu Tetmajer z złożył wniosek o uchwalenie przez koło poselskie rezolucji dołkami domagający się niepodległości program, a ustroju polskiego rozwiązania, które nas nazywamy realistycznym udział w łeb mówiąc krótko zresztą nigdy nie miałem najmniejszych szans nie chciały nie chciał go Niemcy sprzeciwiali Musze Węgrzy, którzy obawiali się utraty mimo całej sympatii do Polski obawiali się utraty uprzywilejowanej pozycji monarchii dualistycznej mówił oczywiście klęski wojenne, w którym Habsburgom los nie oszczędził zadecydowały o reszcie tak oto powstaje próżnia polityczna i Wincenty Witos staje staje do działania Polska komisja likwidacyjna jest 1 z przykładów takiego właśnie zaangażowania natomiast kiedy już, kiedy już mówimy o tak ważnym epizodzie, jakim jest jednak rząd lubelski Daszyńskiego jak wiemy od do niego wejść niech no właśnie do rządu Moraczewskiego też nie, dlaczego nie potraktuje hymn różaną odkrycie traktuje jako centrolewicowe bądź lewicowe, a uważa, że na tamte okoliczności potrzebny jest rząd Narodowego zjednoczenia czy też jedności narodowej i takie są Polska otrzyma dopiero pod prezesurą Paderewskiego po słynnym kompromisie Piłsudski Dmowski, kiedy to oraz jedynej w życiu obaj szli razem to jest jedyny właśnie moment startuje Witos do Sejmu ustawodawczego to jest oczywiście 1919 rok zostaje posłem Mind jak to się stało można ów oficer przez Piłsudskiego, o czym mówiliśmy przed chwilą został do Wierzchosławic wysłane, żeby w Witosławiu właśnie tekę premiera w komu zaproponować, dlaczego Witos już inną najpierw zacząć chyba trzeba od arytmetyki arytmetyka sejmowa jest jak też znane pojęcie dzisiejszych dzisiejszych polityków i bez względu na raka jest zmienna Otóż polskie Stronnictwo Piast otrzymało 70 mandatów w wyborach do Sejmu ustawodawczego przypomnijmy miał to być w swoim będącej konstytuanta z tych 70 mandatów okaże się niestety później, że w wyniku rozłamów Witos trochę utraci sporo nawet natomiast gdy weźmiemy pod uwagę rok 1920, kiedy mamy mamy, jakimi wojnę polsko sowiecką w wojnę chodzącą ostrzegającą o fazę patrzy w bitwie nad Wisłą i t d . no z całą pewnością potrzebny jest ktoś, kto stanie na czele tego rządu i propaganda komunistyczna nie będzie mogła powiedzieć, że jest reprezentantem klas posiadających czy też czegoś takiego ja myślę, że to jest ten manewr notabene, o ile wiemy, bo są to rzeczy, bo i tak dobrze już znany Ignacy Daszyński jeszcze latem 2 lub konkretnie w lipcu proponował powołanie centrolewicowego, a więc nieuwzględniającego narodowej demokracji gabinetu rządowego, w którym vito byłby premierem i prawdopodobnie sam Daszyński i pomysłodawca wicepremierem tak jak się stało w Łodzi obrony narodowej, ale vito z domu odrzuca propozycje uważa, że na tę chwilę potrzebny jest rząd jedności narodowej, a w każdej gminie nie pojadę muszę misja na 1, gdyby rozmowy konsultacje zakończone niepowodzeniem potem doszło do upadku tej kandydatury Wincenty Witos niecka będzie zainteresowany forsowaniem swojej osoby w takim układzie sił i dochodzi do dochodzi do przesilenia politycznego polegającego na tym, że powstaje najpier w gabinet Grabskiego pozaparlamentarnej Grabski jest wprawdzie dawnym członkiem ligi narodowej, ale nie afiszuje się z tym, że przynależy mówi Władysław Grabski nie afiszuje się z tym, że przynależy do obozu narodowej demokracji w odróżnieniu od swojego brata, który prawą ręką Dmowskiego mityng ukochanej gabinet Grabskiego zajmuje miejsce u władzy upada po katastrofie, jaką jest konferencja w 2 konferencja ta przynosi olbrzymią klasę polityczną ustępujemy na całej linii, a poza tym potrzebny jest jednak niewątpliwie nowy rząd, aby było nowe otwarcie i zjednoczenie zjednoczenie w rozumieniu członków rządu koalicyjnego tak tak dochodzi do roku o ustawie o radzie obrony państwa rada obrony państwa decyduje powołać rząd ona przejmuje inicjatywę i Wincenty Witos zostaje premierem, ale już nie centrolewicowego rządu, lecz rządu jedności narodowej, bo tak trzeba myśleć, o ile nazwać został utworzony 24 lipca, czyli już po bitwie warszawskiej 1920 roku oczywiście poza podejmowaniem takich bieżących decyzji administrowaniem kraju i to są także zwraca szczególną uwagę na kwestie morale żołnierzy bywał także na innych linii frontu marki Radzymin Nasielsk Modlin Okuniew wszędzie tam wzmacniał żołnierz spełniał swoją osobą, ale też, gdy pojawił się tendencje separatystyczne w Wielkopolsce także udało się bardzo prędko do Poznania no gdzie udało się zażegnać niebezpieczeństwo takich niekorzystnych działań ze strony endecji, o czym mówisz, że był to niezmiernie aktywny premier niezmiernie aktywny także w terenie cokolwiek to bliżej nie oznacza, że nie potrafię ocenić osobiście jego kompetencji jako szefa rządu, dlatego że schudną jednak jest pytanie na ile długoletnie doświadczenie w pracy parlamentarnej równoważyły jego no jednak krótko mówiąc w nie nazbyt wielkie wykształcenie najdelikatniej powiedziawszy, ale myślę, że w tak przełomowym momencie liczył się raczej symbol ja myślę, że rada ministrów w takich chwilach nie pracowała tak jak w normalnym pokojowym w czasie liczyło się o wsparcie agresji Bronka, jakbym osobiście tak widział, ale wszyscy, kto zostawił jakiekolwiek świadectwa tamtego czasu wspomnieniowe, które są dostępne dla historyka oceniana, a prezes URE rządu jedności narodu obrony narodowej, który de facto był rządem jedności narodowej jako jako coś bardzo godnie wykonanego przez księdza Wincentego Witosa i jest czynnym też list list bardzo znamienny marszałka Piłsudskiego, któremu dziękuję za zasługi, które w światło dla ojczyzny Order Orła białego najwyższe odznaczenie, któremu nadano było też przypieczętowaniem przypieczętowaniem tych zasług sprawował ten urząd do września 1921 roku teraz ważny moment ten rok 1922 już zaczęliśmy o tym, mówić grudzień czyli, a wybór prezydenta Gabriela Narutowicza, który ostatecznie tym, że prezydentem zostanie gmina Długołęka doskonale zdajemy sobie sprawę układ w parlamencie wówczas wyglądał mniej więcej tak, jeżeli coś się pomylę to niech pan profesor nie poprawi im około 40 % mandatów przypadało prawej stronie sceny politycznej mniej więcej 25 się lewicy mylne no i było wiadomo, że w wyniku czynnikiem rozstrzygającym będzie blok mniejszości narodowych i ukraińskich białoruskich żydowskich niemieckich oraz PSL Piast PSL Piast chciało iść z socjalistami głosować na Piłsudskiego, ale Piłsudski powiedział dziękuję bardzo tak Józef Piłsudski odmówił przyjęcia godności prezydenta nawet gdyby go wybrano też nie kandydował i jest oczywiste, że jako osoba nie była do dyspozycji 2 z przyczyn wiadomych one są dosyć proste uważał, że konstytucja marcowa, którą tak nazywamy konstytucja niewątpliwie ultra Demokratycznej wzorowana na francuskich rozwiązaniach ustrojowych za mało władzy daje kryzys na rynkach nie daje należytej władzy w głowie państwa, a on jako zresztą po to tak konstytucji napisano, że Vivaldiego zniechęcić do urzędów tak jest ono to jest znane zresztą mówił o tym, mówił o tym, przewodniczący lub członek komisji konstytucyjnej prof. Edward Urbanowicz, który był politykiem prawie nie endecja, ale koalicjantem endecji, podzielając w tym, że poglądy endeckie odpływu ze Lwowa profesorem, że należało tak konstytucja istotnie napisać, aby nie został stworzony urząd prezydenta, który stanie się trampoliną do dyktatury byłego dworca i rzeczywiście tak zrobiono tak zrobiono, więc Józef Piłsudski uważał, że chyba musi trafiać do najgorszego, a mianowicie próba ewentualnie objęcia czy możliwość dla tych co powiedzieć objęcia urzędu, który by się sprowadzało do reprezentacji zresztą jak widzimy po zamachu majowym, kiedy parlament go przecież wybrał na prezydenta tego urzędu nie przejął obowiązki reprezentacji powierzył prof. Mościckiemu tak oto odpadła kandydatura Józefa Piłsudskiego oczywiście mówiło się wówczas o rozmaitych kandydaturach ich ostatecznie było 5 kandydatów ostatecznie było 5 w głosowaniu, ale była jeszcze giełda nazwisk, na której krążyły i takie, których do, których daniny większych szans, ale były płonne wypowiadane n p . prof. Kucharzewski znany sowietolog, który kiedyś pisałem i który jak wiadomo był symbolem obozu aktywisty rocznego konserwatystą jest bieda była szersza, ale ostatecznie było było 55 nazwisk innych trzeba powiedzieć wierzę trzeba powiedzieć, że tylko 3 z nich były realnym, a bywa to forma mianowicie Wincenty Witos był kandydatem jednak ProForma moim zdaniem nie miał szans wyboru chyba, żeby narodowa demokracja zawarła koalicję, rezygnując z wystawienia własnego kandydata, a nie rezygnowała nieźle grała z Miejskiego Narodowy uważał ogłosił nawet doktrynę, że mniejszości narodowe powinny zdobyć się na taki oto ukłon zrezygnować z głosowania w wyborach prezydenckich przez rok, czyli zgromadzeniu Narodowym, ponieważ Polska jest państwem Narodowym polskim, mimo że są na jej terytorium mniejszości narodowe jak ci się tego rozumowania nie podzielam, ale preferuje teraz wie jak to było to mniejszość na zupełnie zrezygnować z głosował udział w tym głosowaniu i zostawić ten wybór Polakom, a prof. Lufta mój dom na marginesie jednak jest to mało związane z naszym tematem, ale może krótko prof. Stanisław Grabski napisane książkę przed wojną w latach dwudziestych, gdzie twierdził, że prezydent Rzeczypospolitej nie powinien odbierać ani naród ani zgromadzenie narodowe tylko Senat, a do Senatu bierne prawo wyborcze winni mieć tylko Polacy, czyli ci, którzy zadeklarują spisie powszechnym język Polski jako język użytku codziennego nawet takie pomysły wtedy byłby oczywiście nigdy nie weszły w życie konstytucja marcowa na pełny katalog praw obywatelskich mniejszościom Narodowym, a jak było nieprzestrzeganie tematem na inną rozmowę niemniej, niemniej takie były wtedy realia także kandydatem wracając do głównego wątku, a raczej pro forma był Wincenty Witos wygłoszony po to, aby zademonstrować obecność ruchu Ludowego w tym najsilniejszym jednak od łamie, jakim był był Piast i innym kandydatem demonstracyjnym był Jan, budując kurtyny wybitny filolog językoznawca nie da się zaprzeczyć wielki Polak liberalnej orientacji to powiedzieć w każdym razie zgłoszony przez mniejszości narodowe, a 3 kandydatów na serio to niewątpliwie to niewątpliwie Maurycy Zamoyski wspomniany już dzisiaj to były minister spra w wewnętrznych i uchodzący za przyjaciela Piłsudskiego Stanisław Wojciechowski no i oczywiście prof. Narutowicz zgłoszony przez drugi odłam ten słabszy odłamu ruchu Ludowego adieu radykalny, czyli przez polskie Stronnictwo ludowe wyzwolenie, a rezydencja oglądało to prezydenta wybierało zgromadzenie narodowe, czyli posłowie senatorowie rozbić na bodajże 13 partii procedura wyłaniania prezydenta trwała blisko 8 godzin było kilka głosowań większości z nich prowadziło Maurycy Zamoyski, ale ostatecznie zwyciężył Gabriel Narutowicz 3, ponieważ zdecydowała postawa mniejszości narodowych tego bloku mniejszości narodowych oraz PSL Piast owym testem niesamowicie ciekawa szokująca historia, ponieważ nie może natychmiast następnego dnia, kiedy miał miejsce protesty zamieszki w Warszawie po wyborze Gabriela Narutowicza oczywiście podsycany inspirowane przez endecję, która intensywnie poszukiwała swego wodza, ale się nie doszukała, bo Dmowski był w Chludowie gen. Haller chyba się nie nadawał im nie da dostępnego już miano Wincenty Witos próbował namówić się Narutowicz do tego, by jednak urzędy nie przyjmował i jest to bardzo możliwe, dlatego że w warunkach takiego napięcia mogła mu towarzyszyć taka myśl zresztą wiemy dzisiaj, że sam Gabriel Narutowicz czuł się bardzo nieswojo nie spodziewał się z taką skalą kampanii przeciwko niemu i to w gruncie rzeczy trzeba powiedzieć sobie jasno stawka tego była niska, bo to nie jest tak, że chodziło o władzę nad polską banderę miał bardzo niewiele dopowiedzenia nie miała prawa weta czy też może zawetować ustawę o Polsce w ogóle Narutowicz był człowiekiem żądnym władzy nie był natomiast uważał, że skoro został wybrany to na starcie do niepodległości do tej drugiej niepodległości wymarzonej i i wreszcie zdobytej dokona się, w jakich akt, który zaczął czynić marżach pierworodny to znaczy, gdyby zrezygnować lub niebezpieczne prace nad bezpiecznym precedensem stanie się wymuszona przez ulice rezygnacja film z tego powodu prof. Narutowicz zresztą udany moim zdaniem jako historyka, który rymuje głównie dyplomacją drugiej Rzeczypospolitej minister spra w zagranicznych pamiętajmy, że w rządzie Nowaka, czyli rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego w drugiej połowie 2002 . roku przez 6 miesięcy dobrze sprawował urząd ministra spraw zagranicznych jego obycie w świecie, a procentowało tu i oboje bardzo udane miesiące, chociaż oceniać ministra po sześcioletnich poproszą po 6 miesięcznych doświadczeniach takiej służby jest trochę ryzykownie w bardzo mało, ale tak było ulice oskarżała oczywiście blok mniejszości narodowych mówiono, że to element obcy także obcy nam wybrali prezydenta odmawiające, a na przynależności do tego państwo tego społeczeństwa, a obywatelom polskim, którzy mieli inne pochodzenie jak powiedziałem, ale także właśnie PSL Piast był wyzywany od zdrajców sprzedawczyków od tych, którzy się zawsze dali Żydom tak no bo tak no bo polskie Stronnictwo ludowe Piast, wrzucając swoje kilkadziesiąt głosów w decydującym momencie na Narutowicza, a potem na Wojciechowskiego utrącił zamojskiego nory jeszcze raz chcę podkreślić wydaje mi się z punktu widzenia historycznego pewnym uproszczeniem jeśli byśmy powiedzieli, że każdy, kto czy wczuł się sile czy też wyjawia negatywne emocje, bo wyboru Narutowicza m. in. głosami mniejszości narodowych od razu opowiedział opowiadał się za eliminacją tych mniejszości tak niekoniecznie musiało być, niemniej na pewno było to coś w sensie wizerunkowym bardzo paskudnego to nie ulega wątpliwości, że w sensie wizerunkowo to bardzo paskudny, ale jak już powiedziałem byli ludzie, którzy nie potrafili się pogodzić z tym, że odrodzona Polska jest organizmem wielonarodowym i tym wielonarodowym organizmem trzeba się pogodzić i prowadzi go jakoś urządzić kocha jakiś kompromis raczej idea myśl naród Polski wywłaszczony kiedyś z tego największego to brakiem własne państwo powrócił do własnego państwa zdobył je powinien je traktować jako swoją własność, a w mniejszości narodowe powinny się z tym po prostu milcząco pogodzić, więc skończyła się ta historia prezydent Narutowicz czynnym kilka dni po złożeniu przysięgi został zamordowany w Zachęcie przez znanego skądinąd wówczas malarza Eligiusza Niewiadomskiego na rok 1923 panie profesorze po raz kolejny raz drugi Witos zostaje premierem stoi na czele koalicji, która została nazwana przez jej oponentów i 6 jedno Piasta, a w można, by jeszcze podać cofając się nieco wstecz wzorem być może Witos miał szansę wyboru marszałka Sejmu, ale tego Sejmu pierwszej kadencji, ale zdaje się nie chciał zdaje się uważał że byłoby dla niego nieco niezręcznie takie propozycje mułu wkładał jej Stronnictwa lewicowe wtenczas, a ostatecznie wiemy wybrany został Maciej Rataj Nate koguta marszałek Sejmu na niezwykle burzliwego o tym, o czym wiadomo jeśli zaś chodzi o rok 2003 . już o to jest próba moim zdaniem realizacji scenariusza ulubionego przez Witosa mnie się wydaje, że Witos na to na pewno wtedy Niechciał innej opcji jak kilku wesprzeć obóz jednak prawicowy i stworzyć koalicję z obozem prawicy i próbować jakoś polską rządzić poszedł na duże ustępstwa wyda się ukryć w pakcie lanckorońskim, bo tak nazywamy umowę koalicyjną awarii o koalicję chrześcijańskim związkiem jedności narodowej, których przeciwnicy przerwali Heleną Witos poszedł na duże ustępstwa, rezygnując m. in . z PR generalnego postulatu radykalnej reformy ma być ona została zapisana w tym fakcie, ale rozłożona na raka, a przede wszystkim umiarkowane i ostrożne powolna i trzeba powiedzieć, że chyba na granicy tego co mogły zaakceptować, do której gdzie mogli zaakceptować ludzie ruchu Ludowego, ale za kontener został premierem w obu narodowej demokracji musimy sobie jasno uświadomić nie miał żadnej możliwości przejęcia władzy inaczej niż tak, mimo że jak powiedziała pani dzisiaj był najsilniejszym zarówno w sejmie ustawodawczym jak w sejmie pierwszej kadencji nie miał stosownej większości nie miał większości nie miała absolutnie napotyka na barierę no bo nie spowoduje wyobrazić, żeby ngo z socjalistami ten, kto tak, żeby się, żeby doszło do koalicji SLD socjalistami, a jeśli już doszło do niej no to musiałby być moment Najwyższego zagrożenia Polski albo nadzwyczajnej konieczności taka konieczność przytrafi się wtedy, gdy premierem będzie Aleksander Skrzyński przez pół roku zresztą socjaliści szybko zerwali koalicję 2006 . roku 3 uruchomili nieobliczalny kryzys zakończony wiemy jak i zamachem zamachem majowym, a więc obóz Narodowy nie miał innej opcji, a po drugie, jak poczytamy Romana Dmowskiego to on on był człowiekiem, który nie czuć sympatii do inteligencji zawartą natomiast do chłopów jako ludzi właśnie, którzy się wybić się tak swojemu nizin społecznych zaczęliby czegoś dochodzić miał szacunek pracowitość miał ku takim wypowiedziom organisty szacunek myślę, że to trzeba przyznać się Dmowskiego jest bardzo silny ból dawka długo opowiadał jak z, a rychło w Miechowie tuż przed pierwszą wojną światową na wielkim wiecu życzył mu, żeby doprowadził pan do wolnej Polski to jest to najpiękniejszy prezent, jaki musi przytrafił w ogóle, bo tu ani premier Moski jest lekiem, który się urodził, kiedy jeszcze trwało powstanie styczniowe, więc myślę, że podczas odpowiadało odczuciom Romana Dmowskiego, aczkolwiek pamiętajmy o tym, że z rolnictwem, które w, której się nazywa związkiem ludowo Narodowym kieruje wtedy Stanisław rawski tej poprawki u pełnomocnika Dmowskiego Dmowski jest coraz bardziej wycofany chorej jak wiemy jest wrócił z konferencji pokojowej w Paryżu, gdzie oddał Polsce sporo sił Józef Piłsudskiego przyjął bardzo nerwowej atmosfery w łóżku dostarcza zwykłych ludzkich, a miastu podziękować powiedział, a czegóż tam nie walczył o wolną Ukrainę, a cud boski w ich o tym, po latach wyznał, że miał wrażenie z maja w jakimś szalonym, a jest to był bardzo chciałbym bardzo ostre starcie Dmowski ponoć czekał na korytarzu Pałacu belwederskiego radu i długo nie wiem ile nie chce określać jak my bardzo nieprzyjemna własna hala Dmowskiego to jest taka czekało na rzeczy, że wszystkie 3 momenty sprawowania przez Witosa urzędu premiera są związane ściśle ze sobą Piłsudskiego za pierwszym razem Piłsudski posła po Witosa za drugim razem gabinet Witosa skonfliktował się z Piłsudskim, który wówczas pełnił stanowisko przewodniczącego ścisłej rady wojennej i kiedy rząd przekazał Sejmowi projekt ustawy o organizacji najwyższych władz wojskowych bez konsultacji z Piłsudskim NATO Piłsudski się obraził złożył urzędy i udał się do Sulejówka oczywiście przyczyn było także innych wiele, ale wycofał się na bocznicę życia politycznego marszałek, a 2006 . roku, kiedy de vito został po raz trzeci premierem not Piłsudski powrócił wziął władzę w drodze zamachu stanu i Witas podał się dymisji, ale jeszcze ten rok po 2003 . on był też ciekawe na koniec tego premierostwa, bo on po pół roku doszło do rekonstrukcji gabinetu Witosa Dmowski został szefem Anny Ministerstwa Spraw Zagranicznych Grabski szefem oświaty Korfanty też, ale bez teki no i lewicowe opozycja ogłosiła strajk powszechny za rządcy w odpowiedzi zarządził militaryzacji kolei był strajk generalny proponowane przez PBS starcia w Krakowie no i taka fala przemocy zacznę przechodzą przez, ale i teraz pani redaktor poruszył 2 sprawy, więc strach w kolejności, bo o nim nie sposób chyba ich pomieszać, chociaż rzeczywiście majątku wspólnego, że toczyły się za 1 gabinetu koszmar do skutku prawnego istotnie Wincenty Witos objął władzę o oraz drugi osiągnął wsi porozumienie z narodową demokracją mocą paktu Lanckorońskiego otrzymaliśmy i tu wchodzimy w sprawę organizacji najwyższych władz wojskowych ona się ciągnęła w dziejach Polski od 2003 . roku do 2006 . jest może warto opowiedzieć krótką, o co chodziło, więc Józef Piłsudski uważał, że należy wyjąć spod kontroli parlamentarnej wojskową, a to oznacza, że wojskiem nie powinien dowodzić minister spraw wojskowych, bo tak się tym resort nazywał, który jest normalnym członkiem rady ministrów jak każdy inny minister i podlega odpowiedzialności parlament, a jest tzw. cywilna kontrola nad wojskiem jakiejś mierze w jakiejś mierze, chociaż o pełnej cywilnej kontroli to wtedy nikt nie mówił uważano, że minister w mundurze jest to jest absolutny standard minister na tym stanowisku w państwie takim jak Polska zagrożonym ze Wschodu najczęściej rumuńską absolutny standard zresztą Republika francuska jako wzór demokracji Europejskiej te zmiany ministrów mundur marszałek Pétain zresztą chodził w mundurze jako minister jako premier jeszcze 3004 . roku, a więc to co już kluby butów pani wspomniała o to rzeczywiście projekt ustawy przedstawiony przez rząd Witosa ten projekt był niezgodny oczywiście w myśl marszałka Piłsudskiego obok stał na gruncie pryncypiów parlamentaryzmu Józefa Piłsudskiego zaakceptować nie mógł ich tylko dodać, że kiedy już i to nie był premierem tą samą koncepcję, którą już możemy sobie wyobrazić mianowicie koncepcji podporządkowania wojska rygorom parlamentaryzmu forsował Sikorski Józef Piłsudski również do doprowadził do gwałtownych starć, ale to już było za czasów, gdy Władysław Grabski kierował radą ministrów ludzki natomiast uważał, że minister ten podlegający natury rzeczy o kontroli parlamentarnej po nim być administratorem armii w czasie pokoju, a urząd kandydata do naczelnego wodza od nas i generalnego inspektora sił zbrojnych winien być wyjęte spod tej kontroli i tym, że generalny inspektor sił zbrojnych oraz inspektorami armii, czyli generałami wybranymi przez siebie winien przygotowywać kraj do wojny ma się rozumieć obronę pomyślmy jak go jako Polska z natury rzeczy innej nie planowali, a drugą sprawą ach, a drugą sprawą, o której mówiliśmy to jest sprawa rozruchów społecznych ruchów inspirowanych przez reżim za okres rządowi Witosa Otóż musimy pamiętać, że o innej prowadzone są granice jak wasza karta z Rosją sowiecką, która była wojną nie tylko granice alei niepodległości tak wyczerpał i zrujnowały skarb w Wiśle kryzys był naprawdę nieuchronny i 8 przydarzył się jesienią 1923 roku w listopadzie i położył kres rządowi prawo zamieszki rozruchy w Krakowie zostaje stłumiony tam było sporo ofiar ponad 38 i po stronie wojska i po stronie robotników robotnicy użyli broni palnej z tego co pamiętam, ale nawet mam dane precyzyjna, ale mam 18 osób cywilnych 3 oficerów i 11 szeregowców no to taka jest ponad 30 osób jak powiedziałem i strzelało wojsko oczywiście, używając prawda broni palnej jest, więc ofiary śmiertelne tuż przed kulminacją tego kryzysu istotnie przeprowadzono rekonstrukcję rządu rekonstrukcje nieco niecodzienną mianowicie herb istotnie Roman Dmowski do rządu, ale Romanowskim jak na ironię losu został ministrem spraw zagranicznych i piastował ten urząd najkrócej w całej drugiej Rzeczypospolitej będą w nim galerie zaledwie 8 tygodni no bo w grudniu 2003 . roku Witos, ale wiążą się misja zaledwie 8 tygodni, choć na posiedzenia rady ministrów Dmowski nie przychodził dotychczasowej minister proszę nie zdarza został przesunięty na wiceministra, czyli Marian Seyda on przychodził na rady ministrów na szefa do włoskiej wzmocnić autorytet rządu oczywiście w warunkach rozruchu i tego wszystkiego co się działo głównie w Krakowie, by się nie powiodło, ale trzeba powiedzieć także rząd nie ufa dlatego, iż były rozruchy produkującej zrobione mariaż rozpadła tylko rozpadła się partia tak tyle rozpadła, bo 13 członków powiedziała dzień, ale bardzo złożył legitymację partyjną Jan Dąbski, który był jak wiemy głównym negocjatorem kiedyś wcześniej traktatu ryskiego na konferencji pokojowej polsko-sowieckiej to ambitny polityk mający nieco inne zapatrywania od Witosa myślę, że bardziej idące i banalne, bo doszło w ten sposób do secesji w rolnictwie zabrakło głosów i został uchwalony w wniosek o wotum nieufności z tego co pan pamiętam tego co pamiętam mogę tylko powiedzieć, że domówki opowiada się niezwykle ostrożna z tłumieniem rozruchów, które uważał za preludium komunizmu to zresztą znając jego prawicowe wyobrażenia stereotypy nie powinna dziwić, ale skończyło się tak jak dowiedzieliśmy to znaczy drugi rząd Witosa nie przeżył nie przeżył pół roku, a obok wybranej 31 maja, kiedy układ ewidentnie Sikorskiego trzeci rząd Witosa ukonstytuował się krótko przed zamachem majowym Santos w ogóle był sceptyczny, kiedy mu proponowano tekę premiera, ale namówił go ówczesny prezydent Stanisław Wojciechowski przekonywał, że absolutnie nic się nie wydarzy, bo oczywiście już podejrzewano, że Piłsudski coś szykuje im Witosa wspominał po latach, kiedy Murat zmieniłem, czyli właśnie Wojciechowskiemu, że moim zdaniem największe niebezpieczeństwo stanowi Piłsudski, gdyż on knuje spiski nawet przygotowuje zamach oświadczył bardzo stanowczo nie dając mi zakończyć, że to jest nieprawda on może ręczyć, że Piłsudski nie był zdolny do takiej zbrodni był zresztą osobiście u niego przed warunkami i dał słowo honoru wziął żadnego zamachu nie myśli zaś nie ma najmniejszego powodu, by jego zapewnieniom nie wierzyć, gdyż wie, że Piłsudski danego słowa zawsze dotrzymywał notes różnica 5 dni 10 maja tworzy Witos żąda 14 maja podaje się do innych dymisji i Witos panie profesorze wracała z sal 1930 roku jako 1 z przywódców centrolewu prokurator wcześniej bowiem wybrany posłem dwudziestym ósmy zresztą nie przestaje być posłem pierwszej kadencji, czyli po 2007 . 2 dwudziestym mocnymi rywalami ponownie staje na czele centrolewu jako 1 z jego liderów po 1 liberałów kontroler nie miał roku 2009 . są znane wydarzenia na wszystkim Krakowie Kongres obrony praw i wolności ludu odpowiedź marszałka Piłsudskiego na to MF znamy to znaczy aresztowania uwięzienie w wybranych posłów twierdzy brzeskiej, a następnie proces karny wytoczony mu Witosa skazano na 18 miesięcy więzienia, a w latach 3339 się w obawie przed ponownym osadzeniu w więzieniu przebywał na emigracji w Czechosłowacji i do Polski powrócił w marcu 3009 . roku nie ciekawy wątek okupacyjne został aresztowany we wrześniu przez Niemców, którzy widzieli w nim potencjalnego kandydata na premiera rządu kolaboracyjnego, ale i zdecydowanie odmówił tak był aresztowany były one przewiezione do Berlina prowadzono z nim, a karma i próbowano przeprowadzić rozmowy polityczne potem internowano w jakiś czas dla mili w Zakopanem w końcu zwolniono jest to epizod epizod w bagnie wiernie niezmiernie barwne i zarazem słodkie w jego wieku biografii, ale wychodzi z podniesionym czołem z tego wszystkiego zresztą, gdyby Niemcy pozyskali kogoś takiego nie wykorzystali jako marionetkę osłaniającą mit zbrodniczy reżim byłby to duży sukces duży sukces i propagandy oczywiście Wincenty Witos nie był człowiekiem, który by nam się na to nabrać podobnie jak wielu się nabrać komunistom w roku czterdziestym piątym, a przecież wiemy o tym, że podejmowano takie wysiłki wszedł tylko grą i Albany krajowej rady narodowej, ale Platforma nigdy nie uczestniczył z powodu stanu zdrowia i posiedzeniach zgodził się przyjąć stanowisko wiceprzewodniczącego będąc formalnie formalnie właściwie tylko tytułem niczym mnie niczym innym, ale w ogóle nie podjął się pełnienia tej funkcji przede wszystkim ze względu na nas w stan zdrowia był już ciężko chore tak absolutnie Wincenty Witos w czterdziestym piątym roku jest człowiekiem u samego okresu życia natomiast przyjęcie nie o odrzucenie formalnie tego tytułu tylko tylko zgoda na to no wynikała po prostu z programu Michała Kikowskiego przypomnijmy, że odbudowany polskie Stronnictwo ludowe ma jego osobie prezesa Mikołajczyk jest tylko wiceprezes Mikołajczyk jest tylko wiceprezesem i Mikołajczyk kieruje oczywiście praca i prowadzi walkę zakończoną jak wiemy klęską 19 stycznia czterdziestego siódmego roku w wyborach do Sejmu ustawodawczego, które zostały jak wiemy sfałszowanych, ale to Witos formalnie, a do śmierci ostatniego dnia października czterdziestego piątego roku jest i formalnie prezesem tak jak pan profesor powiedział zmarły 31 października czterdziestego piątego roku pochowano na cmentarzu w Wierzchosławicach jego ostatnia odezwa brzmiała znowu po latach ciężkiej rozłąki schodziły się razem z wolnej niepodległej Polsce budujemy, więc nasze państwo na ruinach zgliszczach popiołach stawiamy gmach, w którym stale niepodzielnie królować winny samodzielność wolność prawo sprawiedliwość świadomi swoich prawi obowiązków jak i odpowiedzialności przed przyszłością narodem stanąć razem do pracy pracy wytrwałej, tworząc dobre konieczne dla współczesnych i potomnych prof. Marek Kornat z UKSW Instytut historii Polskiej Akademii Nauk bardzo dziękuję panie profesorze za wizyta lwa po poniedziałkowym wieczorze państwu dziękuję za uwagę za wspólny wieczór zapraszam oczywiście za tydzień, a teraz już dobrej nocy kolorowych snów do usług
Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: WIECZÓR - KAROLINA LEWICKA

Więcej podcastów tej audycji

POPULARNE

DOSTĘP PREMIUM

Z Dostępem Premium odsłuchasz każdy podcast! Wybierz pakiet: Aplikacja + www i słuchaj podcastów TOK FM wszędzie, gdzie tylko chcesz!

Kup teraz

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA